Na dobry początek – START

Fundacja na rzecz Nauki Polskiej po raz 33. ogłosiła listę laureatów konkursu START. Laureatki i laureaci programu START w roku 2025 otrzymają roczne stypendium w wysokości 30 tys. zł. Łączna kwota przeznaczona w tym roku przez FNP na stypendia to ponad 3 mln zł.

– Wspieranie młodych naukowców to inwestycja w przyszłość nauki i innowacji. Laureaci i laureatki tegorocznego konkursu w programie START udowadniają, że w Polsce mamy duży potencjał badawczy i kreatywność na światowym poziomie. Jesteśmy dumni, że możemy towarzyszyć stypendystom w rozwoju ich kariery naukowej i wierzymy, że ich osiągnięcia przyczynią się do realnych zmian w wielu dziedzinach życia – mówi prof. Maciej Żylicz, prezes Zarządu Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.

Do tegorocznego konkursu zgłoszono 725 wniosków. Laureaci zostali wybrani w drodze wieloetapowego konkursu, w którym oceniano jakość ich dotychczasowego dorobku naukowego. Stopień doktora posiada 32% z nich (w Polsce przeciętny wiek uzyskiwania doktoratu wynosi ok. 35 lat).

Wśród nagrodzonych w tym roku najwięcej badaczy i badaczek reprezentuje nauki biologiczne, medyczne i nauki o Ziemi – 30 osób. Największa liczba laureatów wywodzi się z Uniwersytetu Warszawskiego (15 stypendystów), na drugim miejscu znalazł się Uniwersytet Jagielloński (14 stypendystów), a na trzecim instytuty Polskiej Akademii Nauk (traktowane łącznie), z których pochodzi 13 stypendystów. Ze średnich ośrodków akademickich mamy tylko po jednym reprezentancie Lublina (Uniwersytet Medyczny w Lublinie), Olsztyna (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski), Torunia (Uniwersytet Mikołaja Kopernika) i Szczecina (Uniwersytet Szczeciński). Tylko dwóch laureatów pochodzi w uczelni niepublicznych: Akademii Humanitas z Sosnowca i Akademii Ekonomiczno-Humanistycznej z Warszawy.

Od 2009 r. FNP w programie START przyznaje również wyróżnienia kandydatom i kandydatkom, których osiągnięcia badawcze zostały ocenione przez recenzentów konkursu jako wybitne. Stypendia tych osób zostaną podwyższone do kwoty 38 tys. zł. W tym roku otrzymali je: lek. Jędrzej Chrzanowski (Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Wydział Lekarski) – nauki przyrodnicze i medyczne; mgr Jakub Zakrzewski (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Wydział Chemii) – nauki chemiczne i o materiałach; mgr Sebastian Borówka (Uniwersytet Warszawski, Centrum Nowych Technologii) – nauki techniczne i ścisłe; mgr Michalina Kowala (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Prawa i Administracji) – nauki humanistyczne i społeczne.

W programie START przyznawane jest również Stypendium im. Barbary Skargi dla naukowca, którego badania wyróżniają się odważnym przekraczaniem granic pomiędzy różnymi dziedzinami nauki, otwierają nowe perspektywy badawcze i tworzą nowe wartości w nauce. Tegoroczną laureatką została mgr Alexandra Staniewska z Wydziału Antropologii i Kulturoznawstwa UAM.

Od roku 2015 r. w programie START Fundacja przyznaje wyróżnienie im. prof. Adama Sobiczewskiego. Może je otrzymać laureat prowadzący badania naukowe w dziedzinie matematyki, fizyki teoretycznej bądź astronomii, a głównym kryterium wyróżnienia jest wyjątkowo wysoka jakość dorobku naukowego kandydata. W tym roku otrzymał je mgr Stanisław Kurdziałek z Wydziału Fizyki UW.

W tegorocznym konkursie po raz czwarty przyznane zostało stypendium z wyróżnieniem im. prof. Wacława Szybalskiego dla wybitnego młodego naukowca prowadzącego badania w dziedzinach nauki uprawianych przez Fundatora, czyli biotechnologii, genetyce lub biologii molekularnej. Stypendium otrzymała mgr Paulina Kamińska z Wydziału Biologii UW.

Stypendia w konkursie 2025 zostaną sfinansowane z budżetu Fundacji, a także przez prywatnych i instytucjonalnych darczyńców (Fundacja TVN i Fundacja PKO Banku Polskiego) oraz z wpłat 1,5% podatku dochodowego.

Stypendia START są przyznawane przez FNP od 1993 r. Do 2025 r. FNP nagrodziła nimi 3600 osób i przyznała 4236 stypendiów (w latach 2002-2015 istniała możliwość otrzymania stypendium START dwukrotnie) w łącznej wysokości ponad 99,5 mln zł.

O stypendium START ubiegać się mogą młodzi naukowcy do 30 roku życia (lub starsi, jeżeli korzystają z regulaminowych możliwości przedłużenia), którzy choć dopiero rozpoczynają karierę naukową, mogą się już wykazać znaczącymi osiągnięciami badawczymi. Dorobek kandydatów – udokumentowany patentami lub publikacjami w uznanych polskich i zagranicznych periodykach naukowych – jest oceniany przez uczonych będących autorytetami w swoich dziedzinach. Formalnie poprawne wnioski najpierw ocenia panel ekspercki, który najlepsze kandydatury kieruje do recenzji. Każdemu wnioskowi zakwalifikowanemu do tego etapu przygląda się kolejnych trzech recenzentów. Wyboru laureatów dokonuje Zarząd Fundacji na podstawie opinii zebranych na poszczególnych etapach oceny merytorycznej. Decyzja Zarządu zatwierdzana jest przez Radę Fundacji.

Program START oferuje również dodatkowe finansowanie (stypendium wyjazdowe) na wyjazd studyjny do zagranicznego ośrodka naukowego oraz możliwość wzięcia udziału wybranych stypendystów w spotkaniu z noblistami w niemieckim Lindau.

Od 2004 roku stypendia START są finansowane ze środków przekazanych Fundacji na podstawie ustawy prywatyzacyjnej z 2000 roku (na mocy tej ustawy 2% środków z prywatyzacji jednoosobowych spółek Skarbu Państwa było przekazywane w latach 2003-2004 na majątek Fundacji; po zmianie ustawy adresatem 2% środków uzyskiwanych w dalszych etapach prywatyzacji został nieistniejący już Komitet Badań Naukowych). Kolejnymi źródłami finansowania stypendiów są darowizny przekazywane przez prywatnych i instytucjonalnych darczyńców, a także wpłaty 1,5% podatku dochodowego.