Fot. Piotr Molęcki / Kancelaria Sejmu
Krajowa Reprezentacja Doktorantów ma 20 lat. Uroczyste obchody tego jubileuszu miały miejsce w dniach 16–18 października. W Sejmie odbyły się debaty poświęcone przyszłości szkolnictwa wyższego i nauki w kontekście kształcenia doktorantów, a na Zamku Królewskim w Warszawie uroczysta gala połączona z wręczeniem nagród środowiska doktorantów, w tym po raz pierwszy nagrody Young Researchers.
Kształcenie doktorantów należy do podstawowych obowiązków uczelni. Ta grupa członków wspólnoty akademickiej miała w historii różny status – od asystenta przez studenta trzeciego stopnia do uczestnika szkoły doktorskiej, ale przez lata nie miała formalnej ogólnopolskiej reprezentacji. Ta powstała dopiero w 2006 roku. Krajowa Reprezentacja Doktorantów zrzesza przedstawicieli samorządów doktoranckich poszczególnych uczelni, a sama jest ustawowym przedstawicielem tego środowiska (art. 339 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce). Zgodnie z ustawą „KRD ma prawo do wyrażania opinii i przedstawiania wniosków w sprawach dotyczących ogółu doktorantów, w tym do opiniowania projektów aktów normatywnych dotyczących doktorantów”. Przedstawiciele środowiska doktoranckiego zasiadają w senatach uczelni i kolegiach elektorów, mając w ten sposób wpływ na wybór władz akademickich oraz na działalność uczelni i instytutów Polskiej Akademii Nauk. Uczestniczą też w pracy ogólnopolskich gremiów akademickich, jak np. RGNiSW, PKA i KEN, do których nominuje ich właśnie KRD.
Jubileuszowe spotkanie w Sejmie otworzył dr inż. Marcin Kulasek, minister nauki i szkolnictwa wyższego, który mówił, że nauka rozwija się dzięki dialogowi, który jest możliwy tam, gdzie istnieje przestrzeń do spotkania doświadczenia ze świeżym, krytycznym i pełnym energii spojrzeniem młodego pokolenia badaczy. Uznał KRD za ważną część ekosystemu polskiej nauki i dziękował zaangażowanym w jej działalność za to, że zdecydowali się wziąć współodpowiedzialność za kształt polskiej nauki. Debaty eksperckie poświęcono: dwudziestoletniej działalności KRD, obecnej sytuacji w szkołach doktorskich oraz propozycjom rozwiązania problemów, z którymi mierzą się dziś doktoranci.
Podczas gali na Zamku Królewskim nagrodzono zarówno samych doktorantów i ich organizacje, jak też inne środowiska i ich przedstawicieli za działalność na rzecz doktorantów. Po raz pierwszy wręczono nagrody Young Researchers. Za wybitne osiągnięcia naukowe uhonorowano doktoranta IV roku Szkoły Doktorskiej Politechniki Gdańskiej mgr. inż. Morteza Akbari. Za wybitne osiągnięcia popularyzatorskie nagrodzono mgr Olgę Sierawską z Uniwersytetu Szczecińskiego. Za wybitne osiągnięcia interdyscyplinarne nagrodzono doktorantkę IV roku Szkoły Doktorskiej Politechniki Wrocławskiej mgr inż. Dominikę Kunc.
Wręczono też coroczne instytucjonalne nagrody środowiska doktoranckiego PRODOK 2026. Za najlepszy samorząd uznano Samorząd Doktorantów Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, który oprócz tego uzyskał nagrodę w kategorii „Doktoranci Doktorantom”. Najlepszą szkołą doktorską została Szkoła Doktorska Politechniki Wrocławskiej. Za dobre praktyki nagrodzono Samorząd Doktorantów Uniwersytetu Opolskiego, za dynamiczny start nagrodzono Samorząd Doktorantów Politechniki Gdańskiej, za projekt naukowy roku uhonorowano Uczelnianą Radę Samorządu Doktorantów Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, za inicjatywę roku nagrodzono Samorząd Doktorantów Akademii Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu, za otwartość na świat uhonorowano Sejmik Samorządu Doktorantów Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie, a za współpracę roku Porozumienie Doktorantów Uczelni Kultury Fizycznej.
Wręczono też nagrody specjalne z okazji jubileuszu 20-lecia KRD. Dr. Damiana Syjczaka, zastępcę dyrektora Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej, uhonorowano za współpracę na rzecz doktorantów. Prof. Bogumiłę Kaniewską, przewodniczącą Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich nagrodzono tytułem mecenasa środowiska doktoranckiego. Za przyjaciela środowiska doktoranckiego uznano Dariusza Wieczorka, posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, byłego ministra nauki. Tytuł partnera strategicznego Krajowej Reprezentacji Doktorantów przyznano Ministerstwu Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
W roku jubileuszu KRD ukazała się monografia zatytułowana 20 lat samorządności doktoranckiej w Polsce. W części pierwszej Barbara Pietrzyk-Tobiasz przedstawia rozwój samorządności doktoranckiej od roku 1989, czyli rozpoczęcia transformacji ustrojowej kraju. Dalej Wojciech Kiełbaśniki i Anna M. Kola piszą o samej KRD – kształtowaniu podstaw prawnych, powstaniu, budowaniu struktur i rozwoju działalności, w tym powołaniu Rzecznika Praw Doktoranta. Trzecia część książki, autorstwa Pauliny Góry, zatytułowana Samorządność doktorancka w praktyce – wyzwania i przyszłość, traktuje o szczegółach działalności KRD. W ostatniej części, której autorami są Michał Pietka i Faustyna Zaleśna, o samorządności doktorantów piszą dotychczasowi przewodniczący KRD, w tym Aleksander Anikowski, pierwszy z nich, rzecznicy praw doktoranta i przewodniczący komisji rewizyjnej. Z treści książki wynika, że nie wszystkim udało się doktoryzować.
Obecnie w Polsce działa 180 szkół doktorskich, w których przygotowuje doktoraty 20 tys. osób. Doktoranci otrzymują stypendia w wysokości 3570,50 zł brutto miesięcznie przed oceną śródokresową, a po pozytywnej ocenie śródokresowej 5500,50 zł brutto. Największym problemem tej części środowiska akademickiego jest niejasny status doktoranta, który nie jest ani pracownikiem instytucji naukowej, ani studentem. Obecnie trwa pierwsza ewaluacja szkół doktorskich.
PK (źródła: Sejm RP, KRD)
