logo
FA 9/2023 okolice nauki

Katarzyna Krzyżanowska

Towarzysz naszej codzienności

Towarzysz naszej codzienności 1

Jedną z misji publicznego radia i telewizji jest upowszechnianie wiedzy na temat języka polskiego. W związku z tym na antenie owych mediów często znaleźć można programy, w których językoznawcy udzielają porad językowych lub wyjaśniają zawiłości języka polskiego szerokiemu gronu odbiorców. Do takich programów należały między innymi znane z anteny Radia Katowice „Słowa i słówka”, autorska audycja Agnieszki Strzemińskiej, cenionej dziennikarki i członkini Rady Języka Polskiego. Wraz ze swoimi gośćmi podążała redaktor Strzemińska śladami konkretnych zjawisk językowych, które były przedmiotem zainteresowania wielu dyscyplin naukowych: etymologii, frazeologii, semantyki czy leksykologii. Jedną z osób, które pojawiały się w audycji „Słowa i słówka” była dr Agnieszka Piela, na co dzień pracownik naukowo-dydaktyczny w Instytucie Językoznawstwa Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Swoje rozważania z anteny radiowej przeniosła na papier i dzięki temu nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego ukazała się książka Chwycić język, czyli z sekretów polszczyzny (z wizytą na antenie Polskiego Radia Katowice).

„Właściwie ta pozycja książkowa pisała się sama, jest ona bowiem plonem przygotowywanych przeze mnie w czasie koronawirusowej izolacji społecznej historyjek o losach wybranych z zasobów polszczyzny form językowych. W radiowym studiu osobiście na nagrania stawiać się nie mogłam, ale z pomysłodawczynią Słów i słówek postanowiłyśmy komunikować się między sobą przez sieciowe aplikacje. Niedawno postanowiłam przejrzeć znajdujący się na pulpicie mojego komputera folder, zatytułowany Do radia, w którym archiwizowałam notatki, będące podstawą moich antenowych rozważań o języku polskim i okazało się, że zebrałam bogaty oraz różnorodny materiał leksykalno-frazeologiczny” – czytamy we wstępie.

Chwycić języka to zbiór 104 szkiców o polszczyźnie, których nadrzędnym celem jest rozbudzenie zainteresowania językiem polskim poprzez ciekawostkowe spojrzenie na ojczystą mowę. Publikacja skupia w sobie bardzo różnorodny materiał, od pojedynczych słów (drałować, absztyfikant czy safanduła) po związki frazeologiczne („śmiać się w kułak” czy tytułowe „chwycić języka”). Znajdziemy tu także genezę nazw wielu świąt i uroczystości, zarówno katolickich (Boże Narodzenie, Środa Popielcowa), jak i świeckich (Dzień kobiet, Dzień Książki), a także omówienie wybranych zwyczajów, zabaw i obrzędów (kulig, walentynki, tłusty czwartek).

Autorka bada pochodzenie wyrazów, a także zmianę ich formy i znaczenia (a w niektórych wypadkach nawet zanikania), wynikające z upływu czasu. Książka napisana jest w bardzo przystępny i wciągający sposób. Autorka nie stroni od anegdot czy cytatów z filmów, książek i innych tekstów kultury. Te liczne odniesienia do dzieł kultury pozwalają na lepsze zrozumienie obecności wielu określeń zarówno w języku naszych przodków, jak i we współczesnej polszczyźnie.

Chwycić języka to pozycja obowiązkowa nie tylko dla każdego słuchacza Radia Katowice, ale przed wszystkim dla każdego entuzjasty mowy ojczystej. Autorka przywraca słowom ich dawne znaczenia, nad którymi rzadko się pochylamy. Język jest tak naturalnym i zwyczajnym towarzyszem naszej codzienności, a do spraw zwyczajnych nie przykłada się zbyt wielkiej wagi. Autorka żywi nadzieję, że czytanie jej pracy nastroi miłośników polszczyzny do refleksji nad ojczystą mową, a przy okazji pozwoli im też dostrzec prawdziwe, bo niezwyczajne oblicze naszego „językowego towarzysza”.

Katarzyna Krzyżanowska

Agnieszka PIELA, Chwycić języka, czyli z sekretów polszczyzny (z wizytą na antenie Polskiego Radia Katowice), Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2022.

Wróć