logo
FA 9/2023 informacje i komentarze

Nauka a PKB – raport KRUE

Nauka a PKB – raport KRUE 1

Relacje przeciętnego wynagrodzenia w grupie nauczycieli akademickich do minimalnego wynagrodzenia za pracę w latach 2004-2023

Przywrócenie w nauce i szkolnictwie wyższym zarówno realnego, jak i względnego poziomu wynagrodzeń brutto z roku 2014, wymaga podwyżek pensji o około 30–50% – wyliczają autorzy raportu dotyczącego wpływu tego sektora na rozwój gospodarczy kraju. Dodają zarazem, że w Polsce występuje luka finansowania nauki i prac rozwojowych już nie tylko względem wiodących krajów UE (Skandynawia, Niemcy), ale także tych z naszego regionu. Poziom finansowania (mierzony wydatkami jako odsetek PKB lub wydatkami per capita wg parytetu siły nabywczej) w Polsce wynosi ok. 30–50% finansowania w czołowych krajach UE i ok. 60–70% w Czechach czy Słowenii. W obydwu przypadkach niższy poziom wydatków notują jedynie Rumunia, Bułgaria oraz Litwa i Łotwa. W naszym kraju poziom finansowania badań i nauki winien wzrosnąć do ok. 3% PKB – obecnie jest na poziomie 1,39% PKB, podczas gdy średnia w krajach OECD wynosi ok. 2,5%.

Autorzy zauważają, że w krajach Europy Środkowej i Wschodniej sektor ten nie odgrywał dotąd aż tak znaczącej roli we wzroście gospodarczym. Niebawem sytuacja ta może się zmienić. To, co napędzało bowiem wzrost do tej pory – efekty doganiania, rozłożone w czasie zmiany instytucjonalne i poszerzanie rynku wewnętrznego – w najbliższych latach ulegnie stopniowemu wyczerpywaniu. Jako że znalezienie nowych motorów stanie się koniecznością, przed nauką otwiera się niepowtarzalna szansa. Rolę napędu mogą zacząć wypełniać badania naukowe i prace rozwojowe. „Szczególne znaczenie mają nie tylko badania rozwojowe, ale także podstawowe. Cechują się one względnie niewielkim potencjałem do szybkiej komercjalizacji, przez co sektor prywatny nie jest zainteresowany ich finansowaniem. Staje się to więc istotnym zadaniem państwa – i to także w krajach postrzeganych jako bardzo liberalne gospodarczo, z silnym sektorem prywatnym” – podkreślają twórcy raportu.

Nauka a PKB – raport KRUE 2

Wydatki na szkolnictwo wyższe i badania podstawowe (EUR, per capita)

Niestety, pracownicy tego sektora doświadczają procesu pauperyzacji. W roku 2023 w ujęciu miesięcznym przeciętne wynagrodzenie wśród nauczycieli akademickich było już jedynie o nieco ponad 10% wyższe niż przeciętna pensja w gospodarce narodowej, podczas gdy w 2004 roku różnica ta przekraczała 80%. Jest to o tyle ważne, że poziom finansowania jest istotnie skorelowany z ilością i jakością publikowanych badań. Szczególnie jest to widoczne w przypadku publikacji w czasopismach o najwyższym prestiżu – zauważają autorzy analizy, wspominając też, że mediana wieku kadr naukowych rośnie, zaś poziom wynagrodzeń nie przyciąga utalentowanych młodych ludzi.

Przyglądając się efektom działalności naukowej (w ujęciu wskaźników naukometrycznych: liczba publikacji, cytowania) i posiłkując się w tym zakresie bazą Scopus, autorzy dowodzą, że dostępne zasoby, zarówno kadrowe, jak i finansowe, są w Polsce relatywnie efektywnie wykorzystywane. Spośród 26 analizowanych krajów Unii Europejskiej piętnaście osiągało w latach 2019–2021 średnią efektywność względną na poziomie przynajmniej 95%. W grupie tej znalazła się również Polska.

Na podstawie metaanalizy wyników oryginalnych badań empirycznych obliczono, że każda zainwestowana w ten obszar złotówka generuje wzrost PKB o ok. 8–13 zł. Co więcej, zauważono widoczne pozytywne efekty sektora nauki i szkolnictwa wyższego także na poziomie lokalnym. Miasta posiadające znaczący ośrodek akademicki rozwijają się nawet 30% szybciej względem porównywalnej grupy kontrolnej. Ponadto wzrostowi udziału studentów w populacji powiatu o 1 punkt procentowy towarzyszy wzrost PKB per capita o 2–4 tys. zł.

Raport Nauka i szkolnictwo wyższe a PKB jest efektem pracy zespołu powołanego z inicjatywy rektorów pięciu publicznych uczelni ekonomicznych w Polsce (skupionych w Konferencji Rektorów Uczelni Ekonomicznych), profesorów: Celiny Olszak (Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach – lider przedsięwzięcia), Piotra Wachowiaka (Szkoła Główna Handlowa w Warszawie), Stanisława Mazura (Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie), Macieja Żukowskiego (Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu) oraz Andrzeja Kalety (Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu). Publikacja jest dostępna na naszej stronie internetowej.

MK

Wróć