W światowym kontekście

Prof. Zbigniew Kąkol, fizyk z Akademii Górniczo-Hutniczej i przewodniczący Komisji Ewaluacji Nauki, wyjaśnia, w jaki sposób KEN ustaliła pozycję międzynarodowych dyscyplin i jak ta wpłynęła na wyniki ich ewaluacji.

Pozycja nauki polskiej w skali międzynarodowej (pozycja międzynarodowa) jest uwzględniana w ewaluacji i ma znaczący wpływ na uzyskane kategorie.

Po pierwsze, zgodnie z rozporządzeniem dotyczącym ewaluacji jakości działalności naukowej Komisja Ewaluacji Nauki przygotowuje propozycje wartości referencyjnych, biorąc pod uwagę w pierwszym rzędzie osiągnięcia ewaluowanych podmiotów w poszczególnych dyscyplinach w zakresie podstawowych kryteriów, ale również pozycję międzynarodową dyscyplin, określoną na podstawie informacji z międzynarodowych baz bibliometrycznych. To porównanie z wartościami referencyjnymi w zakresie poszczególnych podstawowych kryteriów decyduje o uzyskanej kategorii, a dyscypliny naukowe, które mają wysoką pozycję międzynarodową, są premiowane w postaci niższych wartości referencyjnych, co skutkuje większą liczbą podmiotów w wyższych kategoriach.

Drugie odniesienie dotyczy ustalania progu punktowego kwalifikującego kandydatów do kategorii A+. Dyscypliny naukowe, które mają wysoką pozycję międzynarodową, są premiowane w postaci niższego progu kwalifikującego, co potencjalnie skutkuje większym udziałem (procentowym) kandydatów do kategorii A+.

Rozporządzenie nie precyzuje szczegółowo sposobu wyznaczania pozycji międzynarodowej dyscyplin, więc to KEN stanęła przed zadaniem wyboru bazy danych oraz określeniem parametrów/wskaźników, które zostaną uwzględnione. Za najważniejsze uznano przyjęcie takiej procedury, która byłaby całkowicie transparentna i jednoznaczna tak, aby zainteresowane jednostki mogły ją sprawdzić/powtórzyć. Dlatego zdecydowano się, tak jak w poprzedniej ewaluacji, na wybór portalu Scimago Journal & Country Rank, który prezentuje dane z bazy Scopus. Co ważne, dostęp do Scimago jest bezpłatny i portal udostępnia różne zestawienia, w tym intersujący nas „Country Ranking”.

Dane w bazie Scimago są klasyfikowane według głównych obszarów tematycznych, dziedzin, dyscyplin naukowych (major subject areas), na które składają się szczegółowe kategorie/subdyscypliny (subject categories). Eksperci KEN wybrali/zaakceptowali subdyscypliny przypisane do danej dyscypliny. Przykładowo dla dyscypliny matematyka wybrano 9 subdyscyplin (takich jak Algebra and Number Theory, Analysis, Applied Mathematics itd.). Rekordzistą są nauki medyczne, gdzie na wynik końcowy złożyły się osiągnięcia 35 subdyscyplin. Łącznie uwzględniono ponad 200 subdyscyplin.

Dla każdej z wybranych subdyscyplin nauki polskiej ustalono jej międzynarodową pozycję w oparciu o dwa wskaźniki: „Citations” oraz „H-index”. Pobrano również dane o liczbie publikacji (citable documents) oraz dane dotyczące liczby autocytowań „Self-Citations”, przy czym wskaźnik ten dotyczy liczby wszystkich polskich autocytowań, pozwalając tym samym określić liczbę cytowań polskich prac przez naukowców z innych krajów. Międzynarodową pozycję poszczególnych dyscyplin nauki polskiej ustalono jako średnią z wyników dla poszczególnych subdyscyplin wchodzących w jej skład, uwzględniając wskaźniki dla lat 2022-2024.

Wyniki są przedstawione w tabeli.

Wyniki pokazują, że w skali międzynarodowej dyscypliny nauki polskiej lokują się na miejscach od 14 do 33. W poprzedniej ewaluacji były to miejsca od 17 do 35.

Porównanie z poprzednią ewaluacją pokazuje, że na 44 dyscypliny naukowe, oceniane zarówno w poprzedniej, jak i obecnej ewaluacji, aż 27 (61%) poprawiło swoją pozycję międzynarodową. Swojej pozycji nie zmieniło 6 (14%), a obniżyło 11 (25%). Dla 8 nowych dyscyplin porównanie nie jest jeszcze możliwe. Te wyniki pokazują progres nauki polskiej. Pozycja międzynarodowa nauki w skali międzynarodowej jest dobrą miarą jakości naukowej.

Przy ocenie nauki polskiej trzeba jednak pamiętać, że jej pozycja na świecie nie odzwierciedla efektywności polskiej nauki. Efektywność trzeba bowiem odnieść do nakładów na naukę, a te, chociaż rosnące, są wciąż niższe niż w wiodących gospodarkach europejskich/światowych. Poprawienie pozycji międzynarodowej nauki polskiej, a nawet jej utrzymanie wymaga stałego podnoszenia nakładów na naukę. A warto to zrobić, bo efektywność polskiej nauki jest dobra i poprawia się.