Uniwersytet Wrocławski tradycją sięga roku 1702, gdy staraniem zakonu jezuitów cesarz austriacki Leopold I Habsburg wydał w Wiedniu dokument fundacyjny zwany Złotą Bullą (Aurea bulla fundationis Universitatis Wratislaviensis), powołujący dwuwydziałowy Uniwersytet Leopoldyński. Rozpoczął on działalność 15 listopada w dniu imienin fundatora. Do dziś tego dnia obchodzone jest Święto Nauki Wrocławskiej. W roku 1811 z połączenia katolickiej Leopoldiny z Wrocławia i podupadającej protestanckiej Viadriny z Frankfurtu nad Odrą – już wtedy w świecie akademickim miały miejsce konsolidacje! – powstaje Królewski Uniwersytet Wrocławski, którego strukturę tworzy pięć wydziałów: teologii katolickiej, teologii protestanckiej, prawa, medycyny i filozofii. W roku akademickim 1893/1894 rektorem tego niemieckiego uniwersytetu zostaje Polak, slawista prof. Władysław Nehring.
Po drugiej wojnie światowej 24 sierpnia 1945 roku polski Rząd Jedności Narodowej powołuje Uniwersytet i Politechnikę we Wrocławiu. Pierwszym rektorem zostaje prof. Stanisław Kulczycki, były rektor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, który przybył do Wrocławia wraz z liczną grupą profesorów lwowskich. Polskie uczelnie we Wrocławiu nawiązują do lwowskiej tradycji akademickiej. O ile pierwszy wykład akademicki w języku polskim wygłosił we Wrocławiu we wrześniu 1945 prof. Ludwik Hirszfeld, to wykład inauguracyjny na nowej polskiej wrocławskiej uczelni przedstawił 15 listopada tego roku prof. Kazimierz Idaszewski.
Oprócz wydziałów politechnicznych, na nowej polskiej uczelni funkcjonowały też wydziały, które później dawały początek innym wrocławskim uczelniom. Jako pierwsza w 1949 r. usamodzielniła się Akademia Lekarska, obecny Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich. Z niej wywodzi się także Akademia Wychowania Fizycznego. W 1950 r. na bazie dwóch uniwersyteckich wydziałów rozpoczęła działalność Wyższa Szkoła Rolnicza, obecny Uniwersytet Przyrodniczy. W roku akademickim 1951/1952 autonomiczną szkołą wyższą stała się Politechnika Wrocławska. W roku 1952 Uniwersytet Wrocławski dostał imię Bolesława Bieruta. Pozbył się go dopiero wraz z transformacją ustrojową Polski i uzyskaniem autonomii akademickiej w 1989 roku. W okresie „karnawału Solidarności”, na początku lat 80. XX wieku, uniwersytecki Wydział Filozofii Marksistowskiej został podzielony na dwie jednostki: marksistowską oraz historii filozofii. W latach 1981-82 rektorem był wybrany przez społeczność akademicką prof. Józef Łukaszewicz, matematyk, odwołany w stanie wojennym przez komunistyczne władze państwowe.
Obecnie strukturę Uniwersytetu Wrocławskiego tworzy 12 wydziałów: Biotechnologii, Chemii, Filologiczny, Fizyki i Astronomii, Komunikacji Społecznej i Mediów, Matematyki i Informatyki, Nauk Biologicznych, Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Nauk Społecznych, Nauk o Ziemi i Kształtowania Środowiska, Neofilologii oraz Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii. W ostatniej ewaluacji UWr poddał ocenie 25 dyscyplin, uzyskując 3 kategorie A+, 11 kategorii A i 11 kategorii B+. Uczelnia została laureatem konkursu Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza, dzięki czemu od 2020 roku otrzymuje subwencję powiększoną o 10% tej z 2019 roku. Przez kilka pierwszych lat były to obligacje o wartości 36 mln 383 tys. zł rocznie. W roku 2025 ten dodatek został włączony do subwencji, która zbliża się do 600 mln zł.
Kadrę Uniwersytetu Wrocławskiego stanowi 3769 pracowników. W tej grupie jest 2031 nauczycieli akademickich i 1738 pozostałych zatrudnionych. W gronie nauczycieli akademickich jest 241 profesorów tytularnych i 387 profesorów uniwersytetu. Najliczniejszą grupę nauczycieli stanowią adiunkci, których jest 1139. Uczelnia zatrudnia też 97 asystentów, 3 docentów, 153 wykładowców i starszych wykładowców oraz 11 lektorów.
W roku 2024, co widnieje w sprawozdaniu rzeczowo-finansowym rektora UWr, naukowcy z uniwersytetu uzyskali 20,2 mln zł z grantów Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, 18,4 mln zł z narodowego Centrum Nauki, 2,2 mln zł w postaci współfinansowanych grantów międzynarodowych, 16,2 mln zł ze sprzedaży usług badawczych i rozwojowych oraz 66,8 tys. zł z programów ministra nauki. W latach 2011-2024 pracownicy UWr uzyskali 1123 granty Narodowego Centrum Nauki o łącznej wartości 617,3 tys. zł. Pod tym względem uniwersytet plasuje się na 4 miejscu w kraju. Kolejna uczelnia zdobyła 870 grantów NCN, o 253 mniej, a pod względem wartości projektów piata uczelnia uzyskała w tym okresie z NCN o ponad 100 mln zł mniej niż UWr. W bazie bibliograficznej pracowników UWr widnieje ponad 148 tys. publikacji. Czterech badaczy z uniwersytetu zostało laureatami Nagrody FNP, najwyżej cenionej nagrody naukowej w Polsce. Prof. Łukasz Opaliński otrzymał Nagrodę Narodowego Centrum Nauki, a prof. Lechosław Latos-Grażyński Nagrodę Heisinga. Uniwersytet nieustannie plasuje się w czołówce polskich uczelni w rankingu Perspektyw, zajmując 5 miejsce wśród uniwersytetów klasycznych.
Uniwersytet Wrocławski prowadzi rozległą współpracę międzynarodową. Jest członkiem sojuszu europejskiego Arqus, który skupia 8 uniwersytetów umiejscowionych w: Granadzie (Hiszpania), Grazu (Austria), Lipsku (Niemcy), Mihno (Portugalia), Padwie (Włochy), Wilnie (Litwa), Maynooth (Irlandia) i Wrocławiu (Polska). W czerwcu tego roku wszedł w skład Grupy Uniwersytetów Coimbra, najstarszego tego rodzaju zrzeszenia, które w tym roku obchodzi 40-lecie istnienia. UWr jest drugim, po UJ, polskim uniwersytetem w tym gronie.
Obecnie w UWr na 150 kierunkach kształci się ponad 20 tys. studentów, z czego 14,5 tys. na studiach stacjonarnych i 5,7 tys. na studiach niestacjonarnych. W roku akademickim 2025/26 przyjęto na uniwersytet 12 219 studentów wszystkich typów studiów oraz 116 doktorantów. Uniwersytet Wrocławski wybrało też na miejsce kształcenia niemal 1,5 tys. obcokrajowców. W szkole doktorskiej jest prawie 650 doktorantów. W ciągu 80 lat istnienia dyplomy UWr odebrało 365 tys. absolwentów.
Zbiory Biblioteki Uniwersyteckiej wraz z bibliotekami specjalistycznymi liczą ponad cztery miliony woluminów. Biblioteka specjalizuje się w gromadzeniu silesianów i lusaticów w ramach kolekcji śląsko-łużyckiej, związanej tematycznie z Wrocławiem, Śląskiem i Łużycami. Zbiory te stanowią jedną z największych w Europie kolekcję o tej tematyce i dokumentują wielonarodowościową kulturę i bogatą historię regionu. W zbiorach specjalnych biblioteki jest największa w Polsce kolekcja rękopisów średniowiecznych oraz największy w kraju i jeden z największych w Europie zbiór starych druków, z drugą co do wielkości w Polsce kolekcją inkunabułów. Są tam również wspaniałe muzykalia, kartografika oraz zbiory graficzne. Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu jest członkiem ogólnokrajowej sieci bibliotecznej. Uniwersytet gromadzi też inne kolekcje w swoich muzeach: Uniwersyteckim, Geologicznym, Mineralogicznym, Przyrodniczym i w Domu Archeologów.
Zaplecze naukowo-dydaktyczne UWr stanowi 85 budynków, rozmieszczonych w różnych dzielnicach Wrocławia. Wiele z nich ma zabytkowy charakter. Do najbardziej znanych zabytków uniwersyteckich należą położone w ścisłym centrum miasta: Aula Leopoldyńska, Oratorium Marianum, Wieża Matematyczna i Schody Cesarskie w Gmachu Głównym UWr nad Odrą; dawna Biblioteka Uniwersytecka na Piasku i Collegium Antropologicum.
Substancję naukowo-dydaktyczną Uniwersytetu Wrocławskiego uzupełniają stacje naukowe. Stacja Polarna im. Stanisława Baranowskiego na Spitsbergenie (pop. Baranówka, nor. Werenhus) to odrębna jednostka organizacyjna wchodzącą w skład Instytutu Geografii i Rozwoju Regionalnego, która zajmuje się badaniami z dziedziny Nauk o Ziemi i środowiska. Obserwatorium astronomiczne w Białkowie należące do Wydziału Fizyki i Astronomii wyposażone jest w nowoczesny teleskop. Stacja Ekologiczna „Storczyk” w Karpaczu to jednostka badawcza Wydziału Nauk Biologicznych, podobnie jak Stacja Ornitologiczna w Rudzie Milickiej. Obserwatorium Meteorologii i Klimatologii ulokowane we Wrocławiu należy do Wydziału Nauk o Ziemi i Kształtowania Środowiska. Uniwersytet planuje uruchomienie stacji badawczej na Grenlandii.
Uniwersytet Wrocławski posiada pięć akademików, w których jest około 2000 miejsc dla studentów. Domy studenckie noszą nazwy: „Dwudziestolatka”, „Kredka”, „Ołówek”, „Parawanowiec” i „Słowianka”.
Uniwersytet Wrocławski posiada założony w 1811 roku, a więc jeden z najstarszych w Polsce, Ogród Botaniczny. Obecnie placówka gromadzi rośliny w 7 działach: Alpinarium, Arboretum, Gruntowych roślin ozdobnych, Systematyce, Roślin szklarniowych, Roślin pnących oraz Roślin wodnych i błotnych. Częścią Ogrodu Botanicznego UWr jest Arboretum w Wojsławicach, słynne z kolekcji rododendronów i różaneczników.
Studenci UWr rozwijają swoje pasje w 170 kołach naukowych i organizacjach studenckich. Koło geologów badało w tym roku daleką północ – jego członkowie popłynęli tam na jachcie „Generał Zaruski”. W ubiegłym roku badali wybrzeża Bałtyku. W uczelni działają zespoły artystyczne: Chór Uniwersytetu Wrocławskiego Gaudium, Zespół Tańca Dawnego UWr, Zespół Artystyczno-teatralny NOMEN OMEN czy Orkiestra Międzynarodowych Studentów UWr. Inne uniwersyteckie organizacje studenckie to m.in: Klub Uczelniany Akademickiego Związku Sportowego, Niezależne Zrzeszenie Studentów, International Student Network, Europejskie Stowarzyszenie Studentów Prawa ELSA Wrocław, Równi w Różnorodności oraz Wspólnota Ukraińskich Studentów i Akademików.
(p)
Fotografie UWr
