Sześć grantów na start

Sześć spośród 68 wniosków z Polski uzyskało finansowanie w ostatnim konkursie ERC Starting Grant dla osób od 2 do 7 lat po doktoracie. To najlepszy wynik od trzech lat, kiedy to do Polski trafiło tyle samo grantów (4+2 z listy rezerwowej). Z kolei w ostatnich dwóch rozdaniach nasi uczeni sięgali odpowiednio po trzy (2023) i dwa (2024) granty, a dodatkowo w ub.r. jeden został przeniesiony z zagranicy (dr hab. Kamil Mamak, z Uniwersytetu Helsińskiego na Uniwersytet Jagielloński).

Drugi w historii grant ERC dla Politechniki Wrocławskiej zdobyła dr hab. inż. Anna Siekierka z Wydziału Chemicznego. Otrzymała – podobnie jak pozostali beneficjenci – 1,5 mln euro na projekt ReHeal4waste, który dotyczy recyklingu baterii, a konkretnie wydzielania (czyli separowania) cennych surowców z roztworu powstającego po przeróbce hydrometalurgicznej zużytych baterii. Takie roztwory są mieszaniną kationów różnych metali, m.in. litu, kobaltu, niklu, manganu, miedzi czy żelaza. Wiele z nich należy do tzw. strategicznych surowców krytycznych, których zasoby są ograniczone, a popyt na nie rośnie. Badacze opracują membrany wielokrotnego użytku, które będą transportować tylko kationy konkretnych metali (np. kobaltu, niklu czy manganu), czyli właśnie separować je z wieloskładnikowego roztworu ze zużytych baterii.

Kolejnym laureatem został dr inż. Wojciech Krauze, adiunkt w Instytucie Mikromechaniki i Fotoniki na Wydziale Mechatroniki Politechniki Warszawskiej. To trzeci grant ERC, a drugi Starting, na tej uczelni. Projekt Re.HOT ma na celu opracowanie pierwszej na świecie metody mikroskopowej, która pozwoli na nieinwazyjny pomiar trójwymiarowego rozkładu współczynnika załamania światła w żywych tkankach biologicznych. Obecne metody, takie jak optyczna tomografia koherencyjna (OCT), pozwalają na wizualizację struktur tkankowych, ale nie dostarczają precyzyjnych danych ilościowych, co ogranicza ich zastosowanie w zaawansowanej diagnostyce medycznej, inżynierii materiałowej czy walidacji układów fotonicznych.

Również trzeci grant ERC trafił do Instytutu Matematycznego PAN, a to za sprawą dr. Damiana Dąbrowskiego, który w październiku rozpoczął tam pracę na stanowisku adiunkta po stażu podoktorskim, jaki w ostatnich czterech latach odbywał na Uniwersytecie w Jyväskylä w Finlandii (doktorat obronił w 2021 roku na Uniwersytecie Autonomicznym w Barcelonie). Jego QPROJECT dotyczy geometrycznej teorii miary (GTM) – dziedziny analizy, której celem jest rozwiązywanie problemów geometrycznych z wykorzystaniem narzędzi teorii miary. Głównym celem jest rozwiązanie trzech hipotez na temat rzutów: hipotezy Wituszkina, hipotezy Besicovitcha o rzutach radialnych oraz hipotezy widoczności.

Historyczny, pierwszy grant ERC na Uniwersytecie Szczecińskim będzie realizował dr Dominik Paprotny. Ukończył studia geograficzne na USz, tam także pracował jako asystent naukowo-badawczy. Potem przeniósł się na Uniwersytet Technologiczny w Delft (Holandia), gdzie obronił doktorat z zakresu ryzyka powodziowego. Od 2019 roku pracuje w Poczdamie – był związany kolejno z GFZ German Research Centre for Geosciences, później z MSCI Climat Risk Center, a ostatnio z Potsdam Institute for Climate Impact Research (PIK). Celem jego projektu EuroSoHo jest opracowanie dynamicznego modelu reakcji społeczeństwa na powodzie w celu lepszego określenia skuteczności dostępnych opcji adaptacji do tych zjawisk hydrologicznych. Model zostanie zbudowany przy użyciu wielu zbiorów danych opisujących występowanie powodzi i ich skutki, rozmieszczenie ludności, warunki ekonomiczne i ochronę przeciwpowodziową w latach 1950–2025. Pozwoli dzięki temu oszacować przyszłe straty powodziowe do 2100 roku w różnych scenariuszach.

W Instytucie Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie swoje badania poprowadzi dr Rene Poncelet. Studiował fizykę na Uniwersytecie Georga Augusta w Getyndze (Niemcy), zaś doktorat z fizyki kwarków wysokich (szczytowych) obronił w 2018 roku w RWTH w Akwizgranie. Staż podoktorski odbywał w Laboratorium Cavendisha na Uniwersytecie w Cambridge. Dwa lata temu przeniósł się do IFJ PAN. Jego projekt STAPLE dotyczy precyzyjnych symulacji zdarzeń w LHC. Chodzi o zwiększenie dokładności i precyzji takich symulacji, aby poprawić interpretację danych, poszerzyć wiedzę z nich uzyskaną oraz zwrócić uwagę na oddziaływania, których wcześniej nie zaobserwowano.

Z kolei dr Mykhailo Batiuk na miejsce realizacji swojego grantu wybrał należący do Sieci Badawczej Łukasiewicz wrocławski PORT – Polski Ośrodek Rozwoju Technologii. W swoim projekcie sc-PTSD zajmie się mechanizmami epigenetycznymi leżącymi u podstaw zespołu stresu pourazowego (PTSD) u ludzi, ze szczególnym uwzględnieniem roli neuronów i gleju. Skoncentruje się na kluczowym biologicznym mechanizmie PTSD – epigenetyce. W badaniach zastosuje najnowocześniejsze narzędzia genomiki pojedynczych komórek do analizy epigenetycznych zaburzeń w ludzkim mózgu. Pozwoli to zidentyfikować dokładne typy komórek mózgowych oraz specyficzne epigenetyczne przełączniki powiązane z PTSD. Na tej podstawie opracowany zostanie nowy, bardziej precyzyjny model zwierzęcy PTSD, który posłuży do testowania terapii zaprojektowanych w celu zresetowania zidentyfikowanych przełączników epigenetycznych oraz oceny ich skuteczności w łagodzeniu objawów zespołu stresu pourazowego.

Na konkurs nadesłano w sumie 3928 aplikacji, z których 478 uzyskało finansowanie (współczynnik sukcesu 12,2%). Na pięcioletnie projekty ERC przeznaczyła w sumie prawie 761 mln euro. Przyznane fundusze pozwolą na stworzenie około 3 tys. miejsc pracy dla postdoków, doktorantów i innych osób. Beneficjenci grantów reprezentują 51 narodowości, najwięcej jest Niemców (87), Włochów (55) i Francuzów (33). Swoje badania będą prowadzić w 25 krajach, głównie w Niemczech (99 grantów), Wielkiej Brytanii (60), Holandii (44) i Francji (41).