Profesjonalne CV akademickości

Chociaż – jak pisze autor – „życie akademickie posiada takie uroki, które zachęcają do możliwie długiego w nim pozostawania”, to jednak wcześniej czy później pojawia się konieczność spojrzenia retrospektywnego. Wspomnienia profesora Drozdowicza radykalnie odbiegają jednak od egodokumentów obecnych na rynku wydawniczym. Autor rzadko tylko wspomina w nich o sobie i pozycji, jaką osiągnął w strukturach uniwersytetu. Najczęściej spogląda na lata pracy, w których nie on jest najważniejszy, lecz świat, w jakim przyszło mu żyć. Nie są to więc relacje nacechowane nieuniknionym subiektywizmem, lecz namysł nad „akademickością” i uniwersytetem w różnych perspektywach i w różnych czasach. Autor wykorzystuje tu m.in. publikacje z „Forum Akademickiego” z lat 2017-2024, wprowadzając do nich aktualizujące zmiany. W tym wszystkim ukazuje, że świat akademicki nie ma nic wspólnego z przedsiębiorstwem i rzeczywistością korporacyjną, lecz jest znakomitym sposobem na życie, wyrastającym z „kultury wspólnotowej”.

Odmienność książki wyraża się szczególnie w jej strukturze. Drozdowicz konstruuje swą książkę nie wokół czasu, lecz wokół problemów. Można powiedzieć, że są to „wspomnienia problemami”. Strukturę książki tworzą zatem tematy, pytania i idee ważne dla życia akademickiego i akademickiej wspólnoty. A często są to również bloki tematyczne, czyli konstrukty powiązane ideami i refleksjami oraz tworzące uporządkowaną całość. Wśród takich skondensowanych tematów dostrzec można wyraźnie problemy związane z funkcjonowaniem uniwersytetów czy też z byciem w roli uczonego w świecie akademii. Autor akcentuje też obszary, które dotyczą kwestii oceny i ubiegania się o awanse naukowe. Nie ominął ukazania problemów studentów i administracji. Z odwagą dotyka obszarów związanych z władzą i to różnych obszarów (np. Typy uczelnianej władzy), którą sam przez wiele lat sprawował na najwyższych szczeblach UAM. I wreszcie uwzględnia jeden z najboleśniejszych elementów nauki w Polsce, czyli związany z polityką finasowania badań naukowych i kształcenia studentów. Są to często „drobne traktaty” na określony temat bądź krótkie eseje. Porusza też najnowsze problemy, np. klasyfikacja dyscyplin, krytyczne spojrzenie na naukę i politykę czy przemiany ostatnich dni.

Autor z rezerwą pyta o Solidarność akademickiej społeczności(?) (również o dzisiejszej solidarności w akademii). Ze szczególnym zainteresowaniem przeczytałem rozważania na temat „bycia filozofem”. Bardzo ciekawy jest tekst „o historykach”. Nie został pominięty również „świat studentów. Są w książce również elementy dotyczące „intymnego świata akademika”.

Osobną częścią tej książki są problemy, które ujawniają się przy analizie różnych pól dodatkowych aktywności „akademika”. Autor ukazuje akademika jako polityka, krytyka, opiniodawcę, a nawet jako dłużnika, i nie chodzi tylko o „długi wdzięczności”. Niektóre teksty są nieco żartobliwe, chociaż znakomicie trafiają w istotę „akademickości”.

Autorowi udało się stworzyć profesjonalny CV akademickości oraz pokazać, że „bycie akademikiem” nie jest zawodem, lecz sposobem życia, którego nie można doświadczyć z zewnątrz. To wszystko zaprezentował znakomitym językiem i potwierdził, że – mimo wielowiekowej tradycji – świat ten wciąż żyje. Bez względu na kryzysy, które w ciągu wieków nie omijały instytucji akademickich i życia akademickiego, świat ten należy nadal do niekwestionowanych autorytetów, funkcjonujących ponad wszelkimi podziałami, wciąż pozostaje miejscem kreatywnym, ale też ponosi wielką odpowiedzialność, intelektualną i etyczną. Książka zaciekawi nie tylko tych, którzy żyją w świecie akademickim, ale też tych, którzy o nim marzą. Być może, dzięki tej książce takich marzeń będzie jeszcze więcej.

Zbigniew DROZDOWICZ, Bycie akademikiem, Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych, Poznań 2025.