KOPENHAGA Dr Aleksandra Lewandowska z Wydziału Nauk o Edukacji Uniwersytetu w Białymstoku została wiceprzewodniczącą Zarządu Europejskiej Rady Doktorantów i Młodych Naukowców (Eurodoc). Od lat angażuje się w kwestie związane z dobrostanem młodych naukowców oraz tworzeniem sprzyjających warunków ich pracy i rozwoju w środowisku akademickim. Pełniła m.in. funkcję Rzeczniczki Praw Doktoranta UwB, była koordynatorką zespołów Eurodoc ds. zdrowia psychicznego oraz szkolnictwa wyższego w Europie. Eurodoc to międzynarodowa federacja 26 krajowych stowarzyszeń doktorantów i młodych naukowców z 24 krajów Unii Europejskiej oraz Rady Europy. W kadencji 2025/2026 funkcję przewodniczącego pełnić będzie Nicola Dengo z Università degli Studi di Padova (Włochy). Z kolei pracami Zespołu ds. kształcenia doktorantów pokieruje Aneta Fraser, doktorantka na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
GDAŃSK Dr Alicja Mikołajczyk z Uniwersytetu Gdańskiego została wybrana do 12-osobowej Rady Doradczej ds. Naukowych Międzynarodowego Programu Nauk Podstawowych UNESCO (IBSP) na kadencję 2025–2027. Członkowie tego gremium działają na rzecz wzmacniania globalnej współpracy naukowej w obszarze nauk podstawowych i edukacji naukowej. Polka jest przedstawicielką nauk o materiałach. Specjalizuje się w cyfrowym projektowaniu materiałów, chemikaliów i leków, z naciskiem na ich zrównoważony rozwój i bezpieczeństwo. Prowadzi badania nad rozwojem zaawansowanych narzędzi komputerowych wspierających szybsze i bardziej efektywne reagowanie na nowo pojawiające się zagrożenia, jak np. choroby o podłożu środowiskowym. Wśród zadań IBSP są: budowanie zdolności poszczególnych państw w obszarze badań podstawowych, szkoleń, edukacji naukowej i popularyzacji nauki poprzez współpracę międzynarodową i regionalną; transfer i wymiana informacji naukowych oraz doskonałości naukowej; dostarczanie wiedzy naukowej i doradztwa decydentom politycznym oraz zwiększanie świadomości społecznej w zakresie kwestii etycznych związanych z postępem w nauce.
WARSZAWA Agnieszka Kruszewska, dyrektorka ds. administracyjnych Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, została wybrana na przewodniczącą COMNAP – międzynarodowej rady zarządzającej narodowymi programami antarktycznymi z całego świata. To pierwsza w historii Polka kierująca organizacją, która odpowiada za logistykę i wsparcie nauki na najzimniejszym kontynencie świata. Od 2012 roku, z ramienia IBB PAN, odpowiada za zarządzanie Polską Stacją Antarktyczną im. Henryka Arctowskiego. Od 10 lat zasiada w zarządzie Polskiego Konsorcjum Polarnego, należy też do Komitetu Badań Polarnych PAN. Z wykształcenia jest prawniczką i menadżerką. W latach 2017–2021 pełniła funkcję wiceprzewodniczącej COMNAP. Rada skupia 34 kraje. Polska jako strona Traktatu Antarktycznego należy do grupy 29 państw, które mają pełne prawa decyzyjne dotyczące działalności człowieka na terenie Antarktyki. Przypomnijmy, że w lutym 2027 roku planowane jest otwarcie nowej siedziby Stacji im. Arctowskiego. Uruchomienie tego ultranowoczesnego laboratorium, a jednocześnie architektonicznej perełki, zbiegnie się z 50 urodzinami stacji.
SENDAI Prof. Tomasz Dietl z Instytutu Fizyki PAN, kierownik Międzynarodowego Centrum Sprzężenia Magnetyzmu i Nadprzewodnictwa z Materią Topologiczną – MagTop, został laureatem Tohoku University International Award – Special Award. Nagroda przyznawana jest osobom związanym z uczelnią, które w znaczący sposób przyczyniły się do zwiększenia jej międzynarodowej rozpoznawalności poprzez swoją działalność na arenie międzynarodowej. Uniwersytet Tohoku, który mieści się w mieście Sendai w prefekturze Miyagi, jest jednym z wiodących i najbardziej prestiżowych w Japonii. Związki prof. Dietla z tą uczelnią sięgają lat dziewięćdziesiątych XX wieku, kiedy został profesorem w Instytucie Badań Komunikacji Elektrycznej (Research Institute of Electrical Communication). W latach 2012–2023 pełnił tam funkcję głównego badacza w Zaawansowanym Instytucie Badań Materiałowych (Advanced Institute for Materials Research). Odegrał kluczową rolę w rozwoju badań nad spintroniką na japońskiej uczelni. Jego artykuł z 2000 roku opublikowany w „Science”, w którym zaproponował teorię ferromagnetyzmu w rozcieńczonych półprzewodnikach magnetycznych, jest najczęściej cytowaną publikacją w historii Uniwersytetu Tohoku (9910 cytowań do końca kwietnia 2025 roku). Prof. Dietl jest cenionym na świecie fizykiem teoretycznym, znanym ze swoich prac w dziedzinie spintroniki i materiałów topologicznych. Od grudnia ub.r. przewodniczy Radzie Narodowego Centrum Nauki.
LUBLIN Politechnika Lubelska (132 patenty) przed Politechniką Rzeszowską im. Ignacego Łukasiewicza (72) i Politechniką Śląską (65) – tak wygląda podium akademickiego rankingu Urzędu Patentowego RP za 2024 rok. Do instytucji tej wpłynęło 31 887 zgłoszeń, czyli o 3,5% więcej niż rok wcześniej. Do ochrony zgłoszono 3453 wynalazki (to mniej niż w 2023 – 4063), głównie w dziedzinie maszyn specjalistycznych, pomiarów, inżynierii lądowej i technologii medycznych. W zgłoszeniach wynalazków przodują szkoły wyższe (1552), które zdystansowały sektor gospodarki (1112). Blisko dwieście zgłoszeń pochodziło z instytutów badawczych, a 67 z jednostek PAN. Podobnie wygląda sytuacja w przypadku przyznanych patentów: na czele znajdują się uczelnie (962) przed firmami (672), instytutami badawczymi (179) i jednostkami PAN (50). W sektorze akademickim w czołówce znalazły się także: Politechnika Poznańska (57), Politechnika Warszawska (54), Politechnika Łódzka (53), Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny (50), Politechnika Wrocławska (49) i Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie (38). W pierwszej dziesiątce jest tylko jedna uczelnia nietechniczna – Uniwersytet Śląski na 9 miejscu (40 patentów). Spoza szkół wyższych najwyżej uplasowały się Sieć Badawcza Łukasiewicz – Instytut Ciężkiej Syntezy Organicznej „Blachownia” oraz Instytut Nafty i Gazu – Państwowy Instytut Badawczy (odpowiednio na 13 i 14 miejscu, po 27 patentów).
WARSZAWA Prof. Krzysztof Pyrć objął stery w Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. Zastąpił prof. Macieja Żylicza, który stał na jej czele przez minione dwie dekady. – Chcę, aby Fundacja była nie tylko mecenasem nauki, lecz także aktywnym uczestnikiem przemian społecznych i technologicznych, które kształtują naszą przyszłość. Będziemy partnerem dla tych, którzy mają odwagę wyznaczać nowe kierunki, szukać nieszablonowych rozwiązań i konsekwentnie zmieniać rzeczywistość na lepszą – zapowiedział. Jest wirusologiem, specjalizuje się w badaniach nad groźnymi wirusami, stanowiącymi zagrożenie w XXI wieku, w tym koronawirusami, flawiwirusami, alfawirusami czy wirusami grypy. Jest twórcą i kierownikiem Pracowni Wirusologii w Małopolskim Centrum Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego (od 2018 r.) oraz grupy badawczej Virogenetics. Ma na koncie ponad 140 publikacji, które były cytowane około 8 tys. razy. Rada Fundacji powołała także dwoje wiceprezesów: dr Annę Plater-Zyberk i dr. Tomasza Perkowskiego.
WARSZAWA Dr hab. Piotr Sankowski został powołany na dyrektora Instytutu Badawczego IDEAS. To placówka naukowo-badawcza, działająca w dziedzinie sztucznej inteligencji. Decyzję w sprawie jej utworzenia rząd podjął pod koniec lutego. Została powołana w połowie kwietnia i od tego czasu Sankowski pełnił obowiązki dyrektora. 19 września jeden z najwybitniejszych specjalistów od AI w Polsce otrzymał powołanie na stanowisko dyrektora. IDEAS łączy dwa obszary: militarny i cywilny, a zarządzają nim wspólnie Ministerstwo Cyfryzacji i Ministerstwo Obrony Narodowej. Zatrudnia już około 80 naukowców (w większości to dawna kadra IDEAS NCBR). Pracują oni w 13 grupach i zespołach badawczych, m.in. Grupie Kryptografii, Grupie Widzenia Maszynowego, Zespole Przetwarzania Języka Naturalnego, Zespole Psychiatrii Obliczeniowej, Zespole ds. Dronów czy Zespole AI StrategyLab. Od momentu powstania placówki jej badacze złożyli aplikacje grantowe na ponad 50 mln zł. Instytut Badawczy IDEAS ma już także na koncie organizację pierwszego dużego wydarzenia – ELLIS Doctoral Symposium z udziałem ponad 170 gości z całego świata.
WARSZAWA Prof. Robert Litwiński z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie został wybrany na prezesa Polskiego Towarzystwa Historycznego w kadencji 2025–2028. Zastąpił na tym stanowisku prof. Krzysztofa Mikulskiego, który stał na czele PTH od 2003 roku (z trzyletnią przerwą). Jest dwudziestym sternikiem w historii Towarzystwa. Na co dzień kieruje Katedrą Metodologii i Badań nad XX–XXI wiekiem w Instytucie Historii UMCS. Zajmuje się historią organizacji bezpieczeństwa publicznego na ziemiach polskich w XX–XXI wieku, polityką wewnętrzną władz państwowych II Rzeczypospolitej, losami polskiej emigracji powojennej, historią międzywojennego Lublina. W latach 2012–2021 był dziekanem Wydziału Humanistycznego UMCS, a wcześniej przez trzy lata dyrektorem Instytutu Historii UMCS. W 2020 r. startował w wyborach na rektora UMCS (jako kontrkandydat późniejszego zwycięzcy prof. Radosława Dobrowolskiego). PTH utworzone w 1886 roku we Lwowie skupia zarówno zawodowych historyków, jak i miłośników historii. W 46 oddziałach zrzesza ponad 3 tys. członków.
KRAKÓW Z początkiem sierpnia prof. Grzegorz Dubin został p.o. dyrektora Małopolskiego Centrum Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. To działający od 11 lat międzynarodowy instytut, w którym prowadzone są badania genów, białek oraz badania translacyjne. Pracujący tam naukowcy skupiają się również na takich obszarach, jak interakcje gospodarz-mikroorganizm-środowisko, interakcje makrocząsteczkowe i sygnalizacja komórkowa. Pierwszym dyrektorem był prof. Kazimierz Strzałka, po nim stery przejęła dr Danuta Earnshaw, która kierowała placówką przez ostatnie pięć lat. Prof. Dubin brał udział w tworzeniu MCB UJ, gdzie w 2012 roku założył niezależną grupę badawczą zajmującą się biologią strukturalną. Od 2021 r. był zastępcą dyrektora ds. ogólnych. W MCB badania prowadzi obecnie 17 grup badawczych.
LUBLIN Cyfrową mapę polskich klasztorów przygotowali badacze z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. Zespół świeckich i duchownych historyków i archiwistów pod kierunkiem prof. Henryka Gapskiego opisał prawie 12,5 tys. zakonów, począwszy od najwcześniejszych, działających u zarania państwowości, aż po funkcjonujące dzisiaj. Wśród nich znalazły się tak tajemnicze, jak kalatrawensi czy templariusze. Wszystkie znalazły się w Atlasie klasztorów w Polsce X–XXI wieku oraz aplikacji pokazującej ich lokalizacje. To pierwsze w historiografii Polski kompendium, które dokumentuje istnienie prawdopodobnie wszystkich zakonów i wspólnot zakonnych na ziemiach polskich i historycznie związanych z Polską, a leżących obecnie na terenie Białorusi, Ukrainy, Łotwy, Litwy, Estonii, a nawet Rosji. Zawiera opisy 8723 klasztorów i domów zakonnych żeńskich i 3774 męskich działających w 329 zakonach i zgromadzeniach zakonnych, w tym w 123 męskich i 206 żeńskich. Aplikacja dostępna jest na stronie internetowej Ośrodka Badań nad Geografią Historyczną Kościoła w Polsce.
POZNAŃ Działania zmierzające do utworzenia federacji podejmą dwie wielkopolskie szkoły wyższe: Politechnika Poznańska i Akademia Nauk Stosowanych im. Hipolita Cegielskiego w Gnieźnie – Uczelnia Państwowa. Celem zawartego porozumienia jest stworzenie podstaw formalnych do zacieśnienia współpracy naukowo-dydaktycznej obu uczelni. Będzie się ona opierała m.in. na prowadzeniu wspólnych studiów podyplomowych, kształcenia doktorantów, badań naukowych, a także nadawaniu stopni naukowych oraz komercjalizacji wyników prac badawczych. Planowana federacja zakłada także intensyfikację wykorzystania infrastruktury i potencjału kadrowego oraz wspólne działania na rzecz wzmacniania pozycji obu instytucji w krajowym i międzynarodowym środowisku akademickim. ANS działa od 21 lat. W minionym roku akademickim na 11 kierunkach kształciło się ponad 500 studentów. Uczelnia zatrudnia ok. 60 nauczycieli akademickich. Od 2004 roku jej mury opuściło prawie 2,4 tys. absolwentów. Z kolei na Politechnice Poznańskiej, którą tworzy 9 wydziałów prowadzących ponad 30 kierunków, pracuje ponad tysiącosobowa kadra nauczycieli akademickich, a studiuje około 16 tys. żaków.
WARSZAWA Rozstrzygnięto dziewiątą edycję ministerialnego programu „Doktorat wdrożeniowy”. Spośród 391 nadesłanych aplikacji rekomendację do finansowania uzyskały 164. Doktoraty będą realizowane w 42 uczelniach i 3 instytutach Polskiej Akademii Nauk (Instytut Genetyki PAN, Instytut Botaniki im. Władysława Szafera PAN, Instytut Maszyn Przepływowych im. Roberta Szewalskiego PAN). Najwięcej doktorantów wdrożeniowych w tej edycji mają: Politechnika Warszawska (16), Politechnika Wrocławska (13) i Politechnika Poznańska (11). „Doktorat wdrożeniowy” to program skierowany do osób, które chcą łączyć rozwój kariery naukowej z pracą zawodową poza uczelnią. Głównym założeniem jest przygotowanie rozprawy, w efekcie której rozwiązany zostaje problem (niekoniecznie technologiczny), z jakim zmaga się dane przedsiębiorstwo. Dlatego doktorat w tej wersji powstaje pod okiem dwóch promotorów: naukowego i wskazanego przez pracodawcę oraz w dwóch miejscach: na uczelni lub instytucie i w firmie. Do tej pory z takiej ścieżki skorzystało około 3 tys. osób. Program uruchomiono w 2017 roku.
POLSKA Naukowcy z siedmiu polskich jednostek badawczych uczestniczą w międzynarodowym projekcie ACTRIS. Badają niewidzialne składniki atmosfery – od mikroskopijnych cząstek pyłu po śladowe ilości gazów. Obserwacje prowadzone są nawet do 20 kilometrów nad powierzchnią Ziemi. Liderem polskiego konsorcjum ACTRIS jest Uniwersytet Wrocławski, a w jego skład wchodzą także: Instytut Geofizyki PAN, Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska PAN, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Śląski oraz Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu. ACTRIS zapewnia dostęp do wysokiej jakości danych dotyczących tzw. krótkożyciowych składników atmosfery – cząstek, które wpływają na klimat, zdrowie ludzi, jakość powietrza i produktywność ekosystemów. Dane te są także niezbędne do poprawnej interpretacji zdjęć satelitarnych. Placówki ACTRIS ERIC są zlokalizowane w 17 krajach. Infrastrukturę badawczą ACTRIS powołano w 2011 roku.
BIAŁYSTOK Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu w Białymstoku dołączyło do Sieci Małych Teleskopów. Należy do niej około 130 urządzeń o średnicach głównych zwierciadeł od 20 cm do 2,5 metra. Teleskopy SMT rozsiane są po całym świecie, m.in. w Andach Chilijskich, Australii, Tajlandii, USA, Grecji, Niemczech, Danii, Francji, Hiszpanii, Włoszech i Turcji. Do sieci należy także teleskop Watykańskiego Obserwatorium Astronomicznego, jak również urządzenia Europejskiego Obserwatorium Południowego. Na przełomie lipca i sierpnia dołączyło także OA z Białegostoku, będące laboratorium Wydziału Fizyki UwB. Średnica zwierciadła podlaskiego teleskopu to 60 cm. Pierwsze obserwacje trafiły już do systemu BHTOM. To internetowy system do zarządzania i koordynacji obserwacji astronomicznych, umożliwiający badaczom śledzenie i monitorowanie szerokiej gamy zjawisk na nocnym niebie. Znajdują się tu wybuchy supernowych i gwiazd nowych, zjawiska grawitacyjnego rozerwania pływowego gwiazd, zjawiska mikrosoczewkowania grawitacyjnego, obserwacje gwiazd zmiennych i galaktyk z aktywnym jądrem.
TORUŃ Centrum Archeologii Podwodnej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu wzbogaciło się o jedno z najnowocześniejszych urządzeń wykorzystywanych w badaniach środowisk wodnych – system Multibeam Echo Sounder (MBES), czyli sondę wielowiązkową. To rodzaj sonaru emitującego setki wąskich wiązek akustycznych, które rozchodzą się wachlarzowato z transmitera, bardzo precyzyjnie skanując dno. Dzięki pomiarowi czasu powrotu każdej z tych wiązek oraz sprzężeniu z D-GPS urządzenie tworzy niezwykle precyzyjny model 3D dna akwenu. MBES rejestruje również tzw. backscatter, czyli intensywność odbicia fal dźwiękowych od powierzchni dna, co umożliwia analizę rodzaju osadów i ich struktury. System pozwala również na analizę mikroform dna, takich jak paleorzecza, zatopione ślady osadnictwa, dawne linie brzegowe czy przemiany środowiskowe związane z działalnością człowieka. MBES działa niezależnie od warunków przejrzystości wody.
WROCŁAW Naukowcy z Politechniki Wrocławskiej koordynują badania nad innowacyjnym systemem magazynowania energii opartym na sile grawitacji. Ma wspierać system elektroenergetyczny wykorzystujący OZE. Demonstrator technologii powstanie w Kopalni Węgla Brunatnego Turów. To pierwsza tego typu inicjatywa w Polsce i jedna z nielicznych w Europie, która łączy innowacyjną technologię z zagospodarowaniem terenów pogórniczych. Całkowity budżet przedsięwzięcia wynosi ponad 3,5 mln euro. Grawitacyjne magazyny energii to urządzenia wykorzystujące energię potencjalną dużych mas, zmieniających swoje położenie w pionie. Technologia RM-GES (Rail-Mounted Gravitational Energy Storage) wykorzystuje przemieszczanie mas pomiędzy różnymi poziomami – w górę i w dół – do magazynowania i uwalniania energii elektrycznej. Projekt zaplanowano do czerwca 2027 roku. Jego efektem będzie nie tylko działający demonstrator technologii, ale też gotowy model wdrożeniowy możliwy do skalowania w innych regionach Europy.
KRAKÓW Naukowcy z Sano – Centrum Zindywidualizowanej Medycyny Obliczeniowej oraz Małopolskiego Centrum Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego stworzyli internetowe narzędzie, które porządkuje ogromne zbiory danych na temat białek. Dzięki temu łatwiej będzie odkrywać, jak działają one w naszym organizmie, jak pomagają w leczeniu chorób i jak szukać nowych leków. W ciągu zaledwie dwóch lat liczba znanych struktur białek wzrosła z 200 tysięcy do niemal miliarda. Krakowscy naukowcy dowiedli, że największe światowe bazy danych komputerowych modeli struktur białkowych – w tym słynna AlphaFold (Nagroda Nobla w dziedzinie chemii w 2024 roku), a także ESMAtlas oraz Microbiome Immunity Project – wzajemnie się uzupełniają. Połączone w jeden system tworzą zatem spójną przestrzeń analizy struktur i funkcji białek. W ramach projektu powstało interaktywne narzędzie internetowe, które umożliwia wizualne przeglądanie ogromnej ilości danych. Użytkownicy mogą w intuicyjny sposób analizować zależności między kształtem białka a jego rolą w organizmie. Nowa platforma umożliwia badaczom z całego świata korzystanie z tych danych w celach naukowych – od badań mikrobiomu, przez ewolucję białek, aż po projektowanie nowych leków i terapii.
WARSZAWA Centrum Kontroli Misji Satelitarnych otwarto w Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie. Tym samym uczelnia stała się jedyną instytucją w Polsce, która dysponuje infrastrukturą i kompetencjami niezbędnymi do samodzielnego prowadzenia operacji satelitarnych oraz szkolenia przyszłych operatorów systemów satelitarnych. Uroczystemu otwarciu towarzyszyła prezentacja operacyjnego wykorzystania Segmentu Naziemnego Wojskowej Akademii Technicznej. To infrastruktura do obsługi obserwacyjnych misji satelitarnych. Do zadań związanych z obsługą takich misji należą: realizacja połączeń komunikacyjnych z satelitami, monitorowanie stanu satelity, planowanie obserwacji i manewrów orbitalnych, a także reagowanie w sytuacjach awaryjnych. Segment Naziemny WAT posłuży operacyjnemu zarządzaniu satelitami projektu PIAST, który jest współfinansowany przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach programu SZAFIR zainicjowanego przez Ministerstwo Obrony Narodowej. Z uwagi na swoje szerokie możliwości oraz zastosowanie profesjonalnych standardów używanych w komunikacji satelitarnej może stanowić element krajowej sieci stacji naziemnych. Pierwszym z elementów systemu jest antena nadawczo-odbiorcza wraz z urządzeniami towarzyszącymi, takimi jak system pozycjonowania, tory radiowe, modemy i serwer czasu. Drugim – Centrum Kontroli Misji wyposażone w stanowiska operatorskie z oprogramowaniem do zarządzania i kontroli misji MCS (Mission Control Software). Centrum Kontroli Misji Satelitarnych będzie dla WAT narzędziem do prowadzenia zaawansowanych projektów naukowych w zakresie komunikacji satelitarnej.
POZNAŃ Biolodzy z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu odkryli uniwersalny mechanizm regulujący proces wymiany DNA między chromosomami. Zjawisko, dotąd uważane za specyfikę Arabidopsis, rośliny samopylnej o niewielkim genomie, potwierdzono również u kukurydzy: jeśli niewielki heterozygotyczny fragment chromosomu (różny u obojga rodziców) otoczony jest przez długie odcinki homozygotyczne (identyczne), to właśnie tam częściej dochodzi do crossing-over, czyli wymiany fragmentów DNA między parami chromosomów w czasie powstawania komórek płciowych. Bez crossing-over nie da się łączyć korzystnych cech, takich jak odporność na choroby i wysoki plon. W badaniu kierowanym przez prof. Piotra Ziółkowskiego wykazano, że mechanizm ten działa także w kukurydzy, gatunku obcopylnym o olbrzymim, pełnym powtórzeń, genomie. Dla hodowców to praktyczna wiadomość: wystarczy mądrze dobrać linie rodzicielskie, by skierować crossing-over w wybrane miejsce genomu, bez modyfikacji genetycznych i bez ryzyka zaburzeń podziału chromosomów. W praktyce oznacza to możliwość szybszego łączenia pożądanych cech w odmianach uprawnych.
KARPACZ Rektorzy pięciu uczelni ekonomicznych – SGH w Warszawie i UE w Katowicach, Krakowie, Poznaniu, Wrocławiu – podpisali porozumienie w sprawie utworzenia think tanku KRUE Insight, wspólnej platformy analitycznej, eksperckiej i doradczej w zakresie polityki edukacyjnej i naukowej, dalszego rozwoju szkolnictwa wyższego, transformacji gospodarczej i cyfrowej oraz relacji nauki z biznesem i społeczeństwem. Uroczyste podpisanie porozumienia odbyło się podczas Forum Ekonomicznego w Karpaczu. KRUE Insight zamierza prowadzić badania i analizy, publikować raporty i rekomendacje dotyczące tematów istotnych z punktu widzenia uczelni ekonomicznych oraz rozwoju społeczno-gospodarczego kraju i Europy. Zakres tematyczny działalności obejmuje m.in. modele rozwoju uczelni ekonomicznych, finansowanie nauki i edukacji, cyfryzację, AI, gospodarkę 5.0, zrównoważony rozwój i ESG, współpracę międzynarodową i rankingową widoczność uczelni. Inicjatorzy przedsięwzięcia chcą, by ich uczelnie stanowiły nie tylko zaplecze dydaktyczne i badawcze, ale były także partnerem i ważnym głosem w kształtowaniu polityk publicznych, rozwoju gospodarki i transformacji cyfrowej. Think tank ma wskazywać konkretne, możliwe do wdrożenia rekomendacje dla decydentów, biznesu i środowiska akademickiego.
WARSZAWA Inwestycje publiczne o wartości co najmniej 1 mld euro w ciągu 10 lat zakłada krajowa strategia rozwoju technologii kwantowych, której założenia opublikowało Ministerstwo Cyfryzacji. To pierwszy tak kompleksowy dokument zawierający ramy polityki państwa w obszarze jednej z najbardziej przełomowych technologii przyszłości. Zakłada budowę kwantowej suwerenności technologicznej, a także rozwinięcie zintegrowanego ekosystemu technologii kwantowych, opartego na ścisłej współpracy między uczelniami, instytutami badawczymi, sektorem publicznym i prywatnym. Twórcy strategii chcą, by Polska Szkoła Kwantowa stała się znakiem rozpoznawczym naszego kraju na arenie międzynarodowej, a wzmocnieniu tej marki służyć ma m.in. wsparcie badań naukowych (podstawowych i aplikacyjnych) oraz powiązanie ich z zastosowaniami przemysłowymi poprzez pilotaże, testowe wdrożenia, tworzenie „piaskownic” i system zachęt inwestycyjnych. Ponadto planuje się wdrożenie bezpiecznej komunikacji kwantowej (QKD) oraz algorytmów postkwantowej kryptografii (PQC) w systemach cywilnych i wojskowych. W dokumencie wskazano również obszary, które mogą stanowić naszą przewagę na tle innych europejskich ośrodków. To m.in. kryptografia kwantowa i postkwantowa, algorytmy hybrydowe (kwantowo-klasyczne), komunikacja kwantowa, sensoryka i metrologia kwantowa oraz sprzętowe infrastruktury kwantowe. Polityka kwantowa obejmie trzy fazy działań do 2035 roku: od szybkiej koordynacji i budowy podstaw, przez rozwój infrastruktury i demonstratory technologiczne, aż po komercjalizację i umocnienie pozycji Polski jako jednego z liderów europejskiego ekosystemu kwantowego. O powodzeniu przedsięwzięcia mają zadecydować dwa najbliższe lata.
KOZIENICE Blisko 430 raków błotnych wróciło do Puszczy Kozienickiej – to kolejny etap projektu restytucji rodzimych gatunków raków, realizowanego przez Szkołę Główną Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie we współpracy z leśnikami i instytucjami ochrony przyrody. Przedsięwzięcie koordynował dr Witold Strużyński z Katedry Biologii Środowiska Zwierząt Instytutu Nauk o Zwierzętach Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, od lat zaangażowany w badania i ochronę raków. Wsiedlone osobniki utworzą stado podstawowe, które w przyszłości stanie się podstawą do prowadzenia rozrodu i uzyskiwania kolejnych pokoleń. Rak błotny (Astacus leptodactylus) objęty jest w Polsce częściową ochroną. Jego populacje zmniejszyły się wskutek nadmiernej eksploatacji, chorób sprowadzonych przez gatunki inwazyjne oraz degradacji środowiska. Działania ochronne dają szansę na przywrócenie tego gatunku w naturalnych siedliskach.
WARSZAWA Polskie Towarzystwo Astronomiczne przyznało doroczne nagrody za dokonania naukowe, popularyzację astronomii oraz nagrodę dla młodych naukowców. Medal Bohdana Paczyńskiego trafił po raz pierwszy do aż trzech laureatów: prof. Marcina Kubiaka, prof. Michała Szymańskego i prof. Andrzeja Udalskiego – wszyscy są związani z Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego oraz projektem OGLE. To Eksperyment Soczewkowania Grawitacyjnego (Optical Gravitational Lensing Experiment), którego celem jest monitorowanie jasności milionów gwiazd w Drodze Mlecznej i pobliskich galaktykach. Pozwala to na badania np. w zakresie mikrosoczewkowania grawitacyjnego, gwiazd zmiennych czy planet pozasłonecznych. Z kolei Nagrodę dla młodego naukowca zdobył dr Łukasz Tychoniec prowadzący badania nad formowaniem się gwiazd i dysków protoplanetarnych z wykorzystaniem danych z najważniejszych teleskopów naziemnych i kosmicznych.
WARSZAWA Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk dołączył do Association for Political History. To druga polska instytucja (po Uniwersytecie Gdańskim) w tym stowarzyszeniu. Do Zarządu organizacji, która skupia wiodące europejskie ośrodki badania historii politycznej, powołano dr. Piotra Kuligowskiego z Zakładu Historii Idei i Dziejów Inteligencji w XIX–XX wieku IH PAN. Jego zainteresowania badawcze dotyczą historii Polski i Europy w dziewiętnastym wieku, historii pojęć, historii parlamentarnej oraz metodologii historii. Obecnie bada dyskursy parlamentarne w Niderlandach i na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej w epoce ponapoleońskiej. APH zostało założone w 2014 roku w holenderskiej Lejdzie. Jest jednym z towarzystw naukowych działających w ramach szeroko pojętej historii politycznej, rozumianej jako badania nad instytucjami, partiami, ideami i ideologiami oraz politykami publicznymi. W najbliższych latach w Warszawie odbędzie się kongres APH.
TORUŃ W Obserwatorium Astronomicznym w Piwnicach podpisano umowę o powołaniu Polskiego Konsorcjum projektu SKA Observatory (SKAO), którego koordynatorem został Uniwersytet Mikołaja Kopernika. W inicjatywę zaangażowanych jest na razie osiem krajowych instytucji: Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Jagielloński, Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN, Narodowe Centrum Badań Jądrowych, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Uniwersytet Szczeciński, Uniwersytet Zielonogórski oraz UMK. SKA Observatory (Square Kilometre Array) jest międzynarodowym projektem budowy największego na świecie obserwatorium radioastronomicznego, docelowo o łącznej powierzchni zbierającej fale radiowe bliskiej jednemu kilometrowi kwadratowemu. Jeżeli uda się to w pełni zrealizować, będzie to infrastruktura przeszło 14 razy większa od największego obecnie istniejącego chińskiego radioteleskopu FAST o średnicy 500 metrów. Celem SKAO jest znalezienie odpowiedzi na fundamentalne pytania dotyczące kosmologii i astrofizyki związane z genezą powstania Wszechświata, pochodzeniem ciemnej materii, ciemnej energii i źródłami fal grawitacyjnych. Ustanowienie Polskiego Konsorcjum projektu SKA Observatory to pierwszy krok na drodze do przystąpienia naszego kraju do tego przedsięwzięcia, w którym uczestniczą już: Australia, Kanada, Chiny, Niemcy, Indie, Włochy, Portugalia, RPA, Hiszpania, Szwajcaria, Holandia, Wielka Brytania i Szwecja, a wkrótce dołączą też Francja i Korea Południowa.
WROCŁAW Diagnostyka psychiatryczna opiera się dziś głównie na rozmowie z lekarzem, ale wkrótce może się to zmienić. Naukowcy w instytucie Łukasiewicz – PORT opracowali obiektywne protokoły badawcze, które pozwalają modelować choroby psychiczne na poziomie komórkowym i behawioralnym. Mówiąc prościej: przygotowali i przetestowali instrukcje, dzięki którym laboratoria na całym świecie mogą w ten sam sposób odtwarzać cechy chorób psychicznych w warunkach laboratoryjnych. Dlaczego to takie ważne? – Nie da się badać mózgu i przeprowadzać naukowych eksperymentów na żywym organizmie, dlatego naukowcy odtwarzają w laboratoriach środowisko mózgu: komórki, połączenia między nimi, choroby. Problem w tym, że każdy robi to inaczej, nie możemy więc z całą pewnością powiedzieć, że osiągamy te same wyniki – przyznaje dr hab. Witold Konopka, lider projektu SAME-NeuroID. Opracowana w Łukasiewicz – PORT platforma badawcza to jeszcze nie testy diagnostyczne, ale pierwszy krok w ich stronę. Celem naukowców nie jest zastąpienie lekarzy, ale wyposażenie psychiatrów i samych pacjentów w narzędzia wspierające diagnozowanie chorób neuropsychiatrycznych i skuteczne leczenie.
WARSZAWA W październiku dr Sławosz Uznański-Wiśniewski rusza w ogólnopolską trasę technologiczno-naukową misji IGNIS. W ciągu dwóch miesięcy polski astronauta odwiedzi 16 miast, by spotkać się ze studentami i opowiedzieć o kulisach pracy w kosmosie, eksperymentach realizowanych w warunkach mikrograwitacji czy nowoczesnych technologiach, które powstają dzięki badaniom orbitalnym. Post-Flight Tour misji IGNIS to wydarzenie organizowane przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Polską Agencję Kosmiczną we współpracy z Europejską Agencją Kosmiczną. Ma stanowić inspirację dla młodego pokolenia do wyboru edukacji i kariery w obszarze nauk ścisłych oraz kosmosu. Uczestników spotkań czekają wykłady i pokazy technologii przyszłości, sesje pytań i odpowiedzi z astronautą oraz autorami eksperymentów, a także warsztaty i spotkania, które pokazują, jak nauka z orbity wpływa na codzienne życie i rozwój nowoczesnych branż w Polsce. Trasa rozpocznie się w połowie października na Politechnice Warszawskiej, a zakończy tuż przed świętami Bożego Narodzenia na Uniwersytecie Warszawskim. Po drodze polski astronauta odwiedzi: Łódź, Rzeszów, Kielce, Kraków, Gliwice, Wrocław, Opole, Poznań, Toruń, Olsztyn, Gdańsk, Szczecin, Zieloną Górę, Lublin, Białystok.
LUBLIN Honorowy przewodniczący Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie. Najwyższą godność akademicką przyznano mu za znaczący wkład w rozwój nauk z zakresu inżynierii mechanicznej, zwłaszcza z dynamiki układów mechatronicznych, obejmujących projektowanie, optymalizację i symulacje numeryczne. Prof. Mężyk od czasu studiów (mechanika i budowa maszyn) związany jest nierozerwalnie z Politechniką Śląską. Obecnie pracuje na stanowisku profesora w Katedrze Mechaniki Teoretycznej i Stosowanej. Przez dwie kadencje (2016–2024) pełnił funkcję rektora Politechniki Śląskiej. Wcześniej przez cztery lata (2012–2016) był dziekanem Wydziału Mechanicznego Technologicznego. W kadencji 2020–2024 przewodniczył KRASP. Specjalizuje się w dynamice maszyn, optymalizacjach i symulacjach numerycznych, mechatronice oraz projektowaniu pojazdów wojskowych. Ma na koncie ponad 250 publikacji naukowych, 6 monografii, 28 patentów i 2 wzory przemysłowe.
DĄBROWA GÓRNICZA Prof. Marek Kwiek z Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu otrzymał tytuł doktora honoris causa Akademii WSB w Dąbrowie Górniczej. To jeden z najczęściej cytowanych naukowców UAM. Kieruje Centrum Studiów nad Polityką Publiczną oraz Katedrą UNESCO Badań Instytucjonalnych i Polityki Szkolnictwa Wyższego. Zajmuje się ilościowymi badaniami nauki (quantitative science studies) i socjologią karier akademickich na podstawie międzynarodowych badań ankietowych i analizy Big Data. Pracę badawczą łączy z działalnością ekspercką w zakresie zmian szkolnictwa wyższego. Jest międzynarodowym doradcą w sprawach polityki naukowej (dla OECD, Komisji Europejskiej, Rady Europy, Parlamentu Europejskiego, OBWE, USAID, UNDP i Banku Światowego). Współtworzył narzędzie analityczne Heinnovate (heinnovate.eu) dla Komisji Europejskiej i OECD (2012) służące do pomiaru poziomu innowacyjności europejskich uczelni. Jest autorem 230 publikacji naukowych, w tym 10 monografii. Należy do Academia Europaea i European Academy of Sciences and Arts.
WARSZAWA Prof. Marcin Zajenkowski z Uniwersytetu Warszawskiego został tegorocznym laureatem Ig Nobla. To humorystyczny odpowiednik Nagrody Nobla, przyznawany za osobliwe prace naukowe, które „najpierw śmieszą, a potem skłaniają do myślenia”. Tegorocznymi laureatami w dziedzinie psychologii zostali prof. Marcin Zajenkowski z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego wraz z prof. Gillesem Gignakiem (University of Western Australia). Wspólnie prowadzili badania analizujące wpływ informacji zwrotnej dotyczącej poziomu inteligencji na chwilowy poziom narcyzmu. Badanie przeprowadzono na grupie 361 osób, którym po wykonaniu testu IQ przekazano losowo informację, że ich wynik był albo powyżej, albo poniżej średniej. Osoby, które usłyszały, że są ponadprzeciętnie inteligentne, zaczynały bardziej wierzyć w swoją mądrość i czuły się wyjątkowe, doświadczyły wzrostu narcystycznej wielkościowości. Ci, którym powiedziano, że wypadają słabiej, tracili pewność siebie, zarówno w ocenie własnej inteligencji, jak i w poczuciu wyjątkowości. Co ciekawe, osoby o wyraźnie narcystycznych cechach były bardziej odporne na negatywną informację. Może to sugerować, że narcyzm potrafi działać jak tarcza ochronna przed krytyką.
WARSZAWA Polska Komisja Akredytacyjna spełniła kryteria programu uznawania akredytacji the World Federation for Medical Education (WFME) i uzyskała pełny status uznawalności tej organizacji. Decyzja jest potwierdzeniem spełnienia przez PKA najwyższych standardów jakości w zakresie oceny programów medycznych. Certyfikat będzie obowiązywał do końca września 2035 roku. Dla uczelni medycznych, których kierunki posiadają akredytację PKA, certyfikat WFME ma kluczowe znaczenie. Dokument stwierdza jednoznacznie, że oferowana jakość kształcenia studentów medycyny spełnia najwyższe światowe standardy. Wyróżnionym placówkom pozwala to również osiągać rozpoznawalność w światowej medycynie. WFME to międzynarodowa organizacja non-profit, której celem jest podnoszenie jakości edukacji na kierunkach lekarskich na całym świecie. Opracowuje globalne standardy dla szkół medycznych, programów kształcenia i agencji akredytacyjnych, a także wspiera ich wdrażanie poprzez system uznawania agencji akredytacyjnych.
Opracował Mariusz Karwowski
Współpraca: Wojciech Andrusiewicz, Marcin Behrendt, Michał Ciepielski, Krzysztof Czart, Katarzyna Dziedzik, Ewa Jankiewicz, Monika Jaskowiak, Marek Kiczka, Żaneta Kopczyńska, Agnieszka Musik, Krzysztof Szwejk, Bartłomiej Witkowski, Dominika Wojtysiak-Łańska, Łukasz Wspaniały
Wykorzystano serwisy prasowe szkół wyższych, placówek badawczych i instytucji otoczenia nauki.
Więcej aktualności na naszej stronie internetowejwww.forumakademickie.pl
oraz na naszych profilach na Facebookui na platformie X
