logo
FA 7-8/2023 z laboratoriów

Dorota Łochnicka

Trzecia misja

Polskie uniwersytety wobec przedsiębiorczych wyzwań współczesności

Trzecia misja 1

Rys. Sławomir Makal

Uniwersytet przedsiębiorczy powinien pozostać wierny swoim dwóm podstawowym misjom (edukacyjnej i naukowej), lecz podstawą jego działania winien być „duch przedsiębiorczości” wyznaczający kierunki i sposób funkcjonowania instytucji w każdym obszarze jej działalności. Uniwersytet przedsiębiorczy sam w sobie nie powinien być więc skomercjalizowany, lecz rozwijać i przekazywać wiedzę, dokonując integracji edukacji i badań, a tym samym wspierać innowacje, zachowując przy tym swoje tradycyjne role.

Rola uniwersytetów we współczesnym świecie wydaje się ważniejsza niż kiedykolwiek. Radzenie sobie z nowymi wyzwaniami współczesności, problemami gospodarczymi, społecznymi, a także klimatycznymi wymaga intensywnej współpracy wielu instytucji z szeroko pojętego otoczenia społeczno-gospodarczego. Kluczową rolę do odegrania mają tu uczelnie wyższe, będące ośrodkami edukacyjnymi i naukowo-badawczymi, co podkreślane jest w dokumentach strategicznych m.in. przez Komisję Europejską (KE), jak również Europejskie Stowarzyszenie Uniwersytetów (European University Association, EUA). Według opinii Komisji Europejskiej, doskonałe, inkluzyjne uczelnie są warunkiem i fundamentem otwartych, demokratycznych, sprawiedliwych i zrównoważonych społeczeństw oraz trwałego wzrostu przedsiębiorczości i zatrudnienia (Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions on a European strategy for universities, European Commission, Strasbourg 18.01.2022). Z kolei EUA w opracowanej przez siebie wizji uniwersytetów (Universities without walls. A Vision for 2030) podkreśla, że powinny być one otwarte i zaangażowane w życie społeczne, zachowując przy tym swoje podstawowe wartości. Mają to być zatem jednostki odpowiedzialne, autonomiczne i wolne, posiadające rożne profile instytucjonalne, ale także zjednoczone w swoich misjach uczenia i nauczania, działające na rzecz prowadzenia badań, wdrażania innowacji i tworzenia kultury w służbie społeczeństwu. W zakresie działań innowacyjnych zadaniem europejskich uniwersytetów powinno być natomiast tworzenie rozwiązań dążących do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju, a innowacje technologiczne i społeczne powinny być opracowywane we współpracy z szeregiem partnerów w celu sprostania wspólnym wyzwaniom. Uniwersytety powinny stanowić więc swoiste spoiwo łączące ze sobą różnorodne instytucje, począwszy od środowisk akademickich, biznesowych i startupów, po zwykłych obywateli, środowiska społeczne i kulturalne, gromadząc ich wokół wspólnej wizji i celów.

Ku przedsiębiorczości – trzecia misja uniwersytetów

Dokumenty strategiczne przygotowane przez KE i EUA są tylko jednym z przykładów na to, że uczelnie przestały być instytucjami bazującymi jedynie na humboldtowskich założeniach, w ramach których nauka była celem samym w sobie. Silny wzrost znaczenia wiedzy jako czynnika wytwórczego pod koniec XX w. sprawił, że pojawiła się potrzeba rozwoju kontaktów nauki z gospodarką. W konsekwencji przed środowiskiem akademickim postawiono nowe zadania, zgodnie z którymi jego rolą powinna być już nie tylko edukacja i prowadzenie badań, ale także praktyczne wykorzystanie wytworzonej wiedzy. W związku z tym wyzwaniem dla instytucji naukowych i edukacyjnych stało się kształtowanie wśród pracowników i studentów postaw otwartych na przedsiębiorczość i samozatrudnienie, rozwijanie wiedzy oraz rozwiązań dopasowanych do potrzeb rynkowych i społecznych. W odpowiedzi na powyższe wyzwania od początku lat 80. XX w. uniwersytety zaczęły przyjmować bardziej prorynkową orientację i przekształcać się w tzw. uniwersytety przedsiębiorcze, określane także mianem uniwersytetów trzeciej generacji. Głównym wyzwaniem, z jakim muszą się zmierzyć, jest wskazanie, w jaki sposób lepiej niż dotychczas wykorzystać największą wartość uczelni, którą stanowią jej pracownicy, studenci, absolwenci oraz posiadana przez nich wiedza naukowa na potrzeby gospodarki i społeczeństwa. Przedsiębiorczość, która wcześniej kojarzona była przede wszystkim ze środowiskiem gospodarczym, wkroczyła także na uczelnie, przyjmując miano przedsiębiorczości akademickiej.

Należy zauważyć, że nie istnieje jedna definicja przedsiębiorczości akademickiej, zaś podejście do realizacji trzeciej misji uniwersytetu nie jest jednakowe w skali świata. Uczelnie w krajach anglosaskich działają przeważnie w ramach tzw. wąskiego ujęcia, kraje Europy kontynentalnej przyjmują natomiast ujęcie szerokie. Według pierwszego z nich, przedsiębiorczość akademicka przejawia się przede wszystkim w zakładaniu tzw. firm odpryskowych (spin-off) przez osoby wywodzące się ze środowiska akademickiego, a więc pracowników naukowych, studentów i absolwentów. Firmy te zajmują się komercjalizacją wyników badań powstałych na uczelni lub/i oparte są na wiedzy naukowej wyniesionej z uczelni. Najczęściej współpracują one ściśle z jednostką macierzystą lub działają w jej bliskim otoczeniu. Zgodnie z drugim ujęciem, które przyjęte zostało także w Polsce, przedsiębiorczość akademicka wiąże się z całym spektrum działań podejmowanych przez uczelnie na rzecz transferu technologii i wiedzy ze sfery nauki do gospodarki, jak również z szeroko rozumianymi działaniami na rzecz budowania postaw i zachowań przedsiębiorczych środowiska naukowego. Działania te obejmują m.in. doradztwo gospodarcze, udzielanie licencji, budowanie zespołów badawczo-wdrożeniowych czy prowadzenie badań na zlecenie przemysłu. Z kolei kwestie związane ze wspieraniem postaw przedsiębiorczych studentów i pracowników uczelni dotyczą m.in. tworzenia programów nauczania dla studentów oraz programów wsparcia dla pracowników chcących prowadzić własną działalność gospodarczą.

Czy przedsiębiorczość to dobra droga dla uniwersytetów?

Ukierunkowanie uczelni na przedsiębiorczość uznawane jest za drogę, z której nie ma już odwrotu, jednak sama ocena prorynkowego nastawienia nie jest jednoznaczna. Od lat słychać wiele głosów sceptycznych i pełnych obaw o przyszłość dzisiejszych uniwersytetów. Obawy te dotyczą ryzyka przekształcenia uczelni w swoiste przedsiębiorstwa, w których wiedza stanie się towarem, studenci klientami, a one same przedsiębiorstwami nastawionym na zaspokajanie popytu rynkowego w celu maksymalizacji zysku. Proces ten nazywany jest niekiedy „macdonaldyzacją” uniwersytetów i wiąże się z porzuceniem przez uczelnie wolności i niezależności naukowej na rzecz zaspokajania potrzeb zewnętrznych interesariuszy, kierowania się ekonomiczną efektywnością, dostarczania produktu pożądanego przez rynek (studentów, rząd, przedsiębiorstwa), zestandaryzowanego, mierzalnego i przewidywalnego. Przedstawiona wyżej forma uniwersytetu (bardziej korporacyjnego niż przedsiębiorczego) jest silnie krytykowana i niewskazana. Uniwersytet przedsiębiorczy powinien pozostać wierny swoim dwóm podstawowym misjom (edukacyjnej i naukowej), lecz podstawą jego działania powinien być „duch przedsiębiorczości” wyznaczający kierunki i sposób funkcjonowania instytucji w każdym obszarze jej działalności. Uniwersytet przedsiębiorczy sam w sobie nie powinien być więc skomercjalizowany, ale powinien rozwijać i przekazywać wiedzę, dokonując integracji edukacji i badań, a tym samym wspierać innowacje, zachowując przy tym swoje tradycyjne role. Przemiany społeczno-gospodarcze oraz wyzwania współczesności powodują jednak, że uniwersytety nie unikną i nie powinny unikać bardziej prorynkowej orientacji. Otwarte pozostaje natomiast pytanie, w jaki sposób zwiększać przedsiębiorczą orientację uczelni, aby nie zatraciła ona swoich podstawowych wartości.

Ramy uniwersytetu przedsiębiorczego

Uniwersytet przedsiębiorczy nie posiada jednego skończonego zbioru cech, a autorzy zajmujący się problematyką różnie postrzegają jego rolę i sposób funkcjonowania. Według raportu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP), transformacja w kierunku uczelni przedsiębiorczej powinna odbywać się w pięciu komplementarnych obszarach, do których zaliczono: zarządzanie uniwersytetem, przygotowanie profesjonalnych kadr o przedsiębiorczej orientacji, wspieranie przedsiębiorczości studentów i absolwentów, transfer i komercjalizację technologii oraz tworzenie firm odpryskowych. Można zatem nakreślić pewne ramy, w obrębie których identyfikowane są obszary wymagające przekształcenia w kierunku przedsiębiorczości. Ramy te tworzone są przez czynniki formalne i nieformalne. Do tych pierwszych zaliczyć można strukturę organizacyjną i sposób zarządzania uczelnią, środki wsparcia dla uniwersyteckich startupów czy też programy edukacyjne dotyczące przedsiębiorczości. Z kolei do drugich: orientację przedsiębiorczą pracowników i studentów uczelni, metodykę nauczania przedmiotu przedsiębiorczości oraz wzory do naśladowania w zakresie przedsiębiorczości (np. bazy dobrych praktyk) czy systemy wynagradzania.

Moim zdaniem trzema najważniejszymi filarami, na których powinny opierać się uniwersytety przedsiębiorcze są: orientacja przedsiębiorcza, która ukierunkowuje dalsze działania w zakresie misji, wizji oraz zarządzania uniwersytetem; nauczanie wspierające przedsiębiorcze postawy uczniów i studentów, które są niezbędne do podejmowania przedsięwzięć gospodarczych; ramy formalno-prawne oraz narzędzia i instytucje umożliwiające realizację tychże przedsięwzięć we współpracy z uczelnią lub niezależnie od niej.

Orientacja przedsiębiorcza uniwersytetów

O orientacji przedsiębiorczej jako domenie funkcjonowania uczelni mówi się od niedawna. Wcześniej określenie to używane było głównie w odniesieniu do przedsiębiorców i przedsiębiorstw. Organizacja (także uczelnia) o orientacji przedsiębiorczej określana jest poprzez pięć jej wymiarów: autonomię/niezależność, innowacyjność, podejmowanie ryzyka, proaktywność oraz tzw. konkurencyjną agresywność, która wiąże się z inicjatywą, chęcią wyróżnienia się, podejmowaniem niekonwencjonalnych działań. W kontekście uniwersyteckim szczególną rolę przypisuje się innowacyjności, która wskazywana jest jako kluczowy czynnik orientacji przedsiębiorczej i może przejawiać się w szeregu działań takich jak: wprowadzenie innowacyjnych i interdyscyplinarnych metod kształcenia, rozwój nowych programów edukacyjnych, budowanie nowych form relacji z otoczeniem, prowadzenie interdyscyplinarnych badań naukowych, wsparcie dla transferu wiedzy oraz wprowadzenie nowych form organizacji i zarządzania uczelnią.

Przedsiębiorcza orientacja uniwersytetów powinna znaleźć wyraz w ich strategiach. Muszą one identyfikować kluczowe wyzwania dla uczelni, definiować generalne podejście do ich osiągania oraz określać spójny zakres działań, które mają pozwolić na ich realizację. Pożądany kierunek zmian wskazują także krajowe dokumenty strategiczne dla szkolnictwa wyższego, w których podkreśla się potrzebę wzrostu jakości kształcenia i tworzenia programów dostosowanych do zmieniających się potrzeb społecznych i gospodarczych, konieczność poprawy jakości badań naukowych oraz zwiększenia współpracy zagranicznej w zakresie badań, a także wzmocnienie oddziaływania uczelni na otoczenie społeczne, gospodarcze i międzynarodowe m.in. poprzez poszerzenie współpracy z przedsiębiorstwami, popularyzację wiedzy i zwiększania zachęt do inwestowania w badania i rozwój (D. Antonowicz, J. Bujnicki, J.J. Górniak, Program rozwoju szkolnictwa wyższego i nauki na lata 2015–2030, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wrzesień 2015). Osiągnięcie powyższych celów wymaga jednak zmian w strukturze organizacyjnej uczelni na rzecz jej uelastycznienia i przeciwdziałania nadmiernej biurokratyzacji, która stanowi znaczącą barierę przedsiębiorczości.

Edukacja na rzecz przedsiębiorczości

Przedsiębiorczość jest zjawiskiem wielowymiarowym, nieposiadającym jednej definicji. Może się ona odnosić do postawy człowieka, sposobu zachowania czy procesu działania. W szerokim ujęciu przyjąć można, że jest to „połączenie różnych talentów, umiejętności i energii z wyobraźnią, dobrym planowaniem i zdrowym rozsądkiem” i polega ono na „zastosowaniu nowego pomysłu w określonych warunkach, w sposób prowadzący do zmiany” (Edukacja dla przedsiębiorczości akademickiej, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Poznań–Warszawa 2011, s. 22). Przedsiębiorczość w szerokim ujęciu zidentyfikowana została jako najważniejszy czynnik innowacyjności i rozwoju społeczno-gospodarczego, a kreowanie przedsiębiorczych postaw i zachowań uczniów, a następnie studentów, uznawane jest za nieodzowne w drodze budowania przedsiębiorczego społeczeństwa, które w większym stopniu będzie potrafiło sprostać wyzwaniom współczesności. Rada Unii Europejskiej uznaje ją za jedną z kluczowych kompetencji człowieka, która umożliwia mu swobodne funkcjonowanie w otaczającej i ciągle zmieniającej się rzeczywistości XXI w. Komisja Europejska podkreśla dodatkowo, że inwestowanie w kształcenie w zakresie przedsiębiorczości to jedna z najbardziej opłacalnych inwestycji, jakich może dokonać Europa.

Nauka przedsiębiorczości nie może być jednak ograniczona wyłącznie do procesu związanego z zakładaniem i prowadzeniem firmy. Wielu autorów podkreśla, że konieczne jest wielowymiarowe działanie polegające na zwiększeniu multidyscyplinarności kształcenia, mobilności uczniów i studentów, czy też wprowadzeniu większej liczby zajęć czynnych i praktycznych. Przestrzegają jednak przed zbytnim ukierunkowaniem kształcenia na potrzeby pracodawców, aby nie przekształcić szkół wyższych w szkolnictwo zawodowe. Postulowany jest nacisk na edukację ogólną, która ma służyć zwiększeniu elastyczności myślenia i postrzegania zagadnień w szerokim kontekście. Koncentracja procesu edukacji na nabywaniu przez studentów głównie umiejętności praktycznych wpływa bowiem negatywnie na potencjał rozwojowy społeczeństwa i zdolność tworzenia nowej wiedzy, a tym samym utrudnia bycie przedsiębiorcą. Wskazuje się tu na potrzebę nauczania aktywnego, refleksyjnego, opartego na rozumieniu zjawisk, przyjmowaniu wielu punktów widzenia. Nauczanie powinno odbywać się natomiast bez presji czasu, z przyzwoleniem na popełnianie błędów w celu wyciągania z nich wniosków i dalszego doskonalenia.

Instytucjonalne wsparcie przedsiębiorczości akademickiej

Trzecia misja 2

Jak wskazano wcześniej, jednym z przejawów przedsiębiorczości akademickiej jest transfer wiedzy naukowej do szeroko pojętego otoczenia społeczno-gospodarczego. Aby był on możliwy, na uczelniach muszą funkcjonować programy wsparcia i instytucje formalne umożliwiające dokonanie procesu komercjalizacji. W warunkach polskich podstawowe kwestie związane z przedsiębiorczością akademicką regulowane są przez ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z 20 lipca 2018 r. Zgodnie z Rozdziałem 6 ustawy uczelnie mają możliwość tworzenia Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości (AIP) i Centrów Transferu Technologii (CTT), mogą powoływać kapitałowe spółki celowe, a także tworzyć regulaminy praw ochrony własności intelektualnej oraz zasady komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych.

Niezależnie od ustawy uczelnie mogą i powinny tworzyć własne formy współdziałania z absolwentami i środowiskami biznesowymi, ustalać zasady tworzenia aliansów strategicznych i doraźnych sojuszy, analizowania konkurentów i budowania układów opartych na rywalizacji lub/i na współdziałaniu. Wszelkie działania podejmowane przez uczelnie powinny być przede wszystkim przemyślane i funkcjonować systemowo w ramach instytucji. Programy wsparcia powinny być natomiast tworzone indywidualnie na poszczególnych uniwersytetach, tak aby odzwierciedlały cechy środowiska uczelnianego i gospodarczego oraz lokalne tradycje przemysłowe i kulturowe.

Działania na rzecz przedsiębiorczości podejmowane przez polskie uniwersytety

W 2022 roku przeprowadziłam badania obejmujące 18 polskich uniwersytetów (wybrałam jedynie uniwersytety klasyczne), mające na celu identyfikację działań podejmowanych przez uczelnie na rzecz wsparcia przedsiębiorczości akademickiej. Przeanalizowałam strategie uniwersytetów, strony domowe uczelni oraz inne źródła internetowe. Na podstawie strategii określiłam intencje uniwersytetów w zakresie podejmowania działań na rzecz budowania postaw przedsiębiorczych w procesie kształcenia, w tym poprzez angażowanie weń instytucji otoczenia społeczno-gospodarczego. Drugi przedmiot zainteresowania stanowiły zapisy dotyczące intensyfikacji działań na rzecz współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym w celu komercjalizacji wiedzy. Analiza źródeł internetowych miała określić zakres inicjatyw podejmowanych przez uczelnie na rzecz systemowego wsparcia przedsiębiorczości akademickiej, w tym tworzenia Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości, Centrów Transferu Technologii i spółek celowych. Ponadto starałam się przedstawić zakres współpracy uniwersytetów z instytucjami zewnętrznymi, takimi jak klastry i parki naukowo-technologiczne. Analiza wykazała, że wszystkie uczelnie podejmują działania w ramach wsparcia przedsiębiorczości akademickiej, choć w rożnym stopniu i zakresie. Wszystkie uczelnie zadeklarowały chęć zacieśniania współpracy z otoczeniem zewnętrznym w zakresie komercjalizacji wiedzy, a zdecydowana większość z nich planuje lub już angażuje instytucje z otoczenia społeczno-gospodarczego w proces edukacji studentów. Wszystkie uczelnie zadeklarowały także dostosowanie programów nauczania do bieżących potrzeb rynku pracy. Badania wykazały również, że wszystkich 18 uczelni posiada w swoich strukturach instytucje wsparcia przedsiębiorczości w postaci Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości, Centrów Transferu Technologii lub jednostek pokrewnych. Warto podkreślić, że 15 z 18 uniwersytetów utworzyło spółki celowe, których zadaniem jest dokonywanie komercjalizacji oraz podejmowanie innych działań na rzecz nawiązywania współpracy z instytucjami zewnętrznymi w celu świadczenia usług badawczo-rozwojowych. Co więcej, wszystkie badane podmioty nawiązały współpracę z otoczeniem zewnętrznym poprzez udział w klastrach, a w przypadku większości uczelni potwierdzono także współpracę z parkami naukowo-technologicznymi.

Należy zaznaczyć, że rzeczywista ocena funkcjonowania systemu wsparcia przedsiębiorczości akademickiej oraz realnego zakresu współpracy ze środowiskiem zewnętrznym wymaga przeprowadzenia pogłębionych badań. Niemniej jednak uzyskane wyniki napawają optymizmem i wskazują, że uczelnie w Polsce nie pozostają bierne w kwestii wykorzystania swojego potencjału na rzecz gospodarki i społeczeństwa. Pamiętać jednak należy, że jakość i efektywność tych działań jest uzależniona od wielu czynników, zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych, a same działania nie odbywają się w akademickiej próżni. Są one osadzone w kontekście społecznym, kulturowym i gospodarczym, który silnie wpływa m.in. na intencje przedsiębiorcze społeczeństwa, otwartość na podejmowanie ryzyka, akceptację porażek, możliwości wsparcia biznesowego i finansowego nowych przedsięwzięć, nawiązywanie relacji na linii nauka–gospodarka dzięki odpowiedniemu ustawodawstwu i instytucjom wsparcia.

Uwarunkowania przedsiębiorczości akademickiej w Polsce – kontekst społeczno-gospodarczy

Badania wskazują, że proces kształtowania się intencji przedsiębiorczych jednostek zależy od wielu czynników, do których zalicza się cechy osobowości, zdolności, otoczenie, w którym funkcjonuje człowiek, czynniki sytuacyjne, standardy społeczne i kulturowe jak również wychowanie. Społeczno-kulturowy kontekst działań przedsiębiorczych uwidacznia się m.in. poprzez wypracowywane latami wzorce zachowań społecznych, system wartości i normy postępowania. Kontekst kulturowy okazuje się bowiem ważniejszy niż normy prawne i gospodarcze z racji swojego długotrwałego charakteru. Przekonania, morale, normy, wzorce zachowań i wartości, jakie ludzie w rozmaitych kulturach cenią sobie najbardziej, wyznaczają ogólne ramy, w których jednostki mogą rozwijać swoją przedsiębiorczość i poszukiwać dla siebie nowych możliwości. Badania prowadzone corocznie w ramach Globalnego Monitora Przedsiębiorczości (Global Entrepreneurship Monitor, GEM) wykazują, że w Polsce normy kulturowe i społeczne sprzyjają w umiarkowany sposób przedsiębiorczym zachowaniom, jednak na tle innych krajów europejskich biorących udział w badaniu Polska plasuje się powyżej średniej. Z drugiej jednak strony wskazuje się, że edukacja przedsiębiorcza na poziomie szkolnym jest obszarem pozostawiającym wiele do życzenia. Nauczanie w szkołach średnich i podstawowych nie zachęca do kreatywności, samodzielności i własnej inicjatywy, a wiedza z zakresu funkcjonowania gospodarki i przygotowania do rozpoczęcia działalności gospodarczej wyniesiona ze szkół jest niewystarczająca. Z tego względu wskazuje się na znaczącą rolę szkolnictwa wyższego w kształtowaniu intencji przedsiębiorczych studentów. Podkreśla się, że uniwersytety powinny zachęcać do rozwoju kreatywnych pomysłów w zakresie przedsiębiorczości, zapewnić niezbędną wiedzę na jej temat oraz rozwijać umiejętności przedsiębiorcze wśród studentów. Sami studenci wskazują na braki w wiedzy i przygotowaniu do bycia przedsiębiorcami. Większość studentów nie posiada także wiedzy na temat instytucji wsparcia przedsiębiorczości, takich jak inkubatory przedsiębiorczości, centra transferu technologii czy parki naukowo-technologiczne.

Jak wskazują badacze, istotnym czynnikiem wspierającym postawy i intencje przedsiębiorcze studentów jest wsparcie strukturalne ze strony instytucji publicznych (w tym uczelni), prywatnych (w tym przedsiębiorstw) oraz rządu. Niestety raporty europejskie wskazują, że Polska cechuje się niskim wskaźnikiem uwarunkowań przedsiębiorczości, co wynika m.in. z przerostu biurokracji, obciążeń kosztowych i administracyjnych dla przedsiębiorców, jak również słabego wsparcia ze strony instytucji państwowych dla nowo powstałych firm. W polskiej rzeczywistości gospodarczej funkcjonuje wprawdzie wiele ośrodków innowacyjności (CTT, AIP, inkubatory technologiczne, parki naukowo-technologiczne, centra innowacji) i przedsiębiorczości (ośrodki szkoleniowo-doradcze, preinkubatory, inkubatory przedsiębiorczości) świadczących usługi wsparcia dla przedsiębiorców, jednak znikomy odsetek młodych przedsiębiorstw funkcjonujących na polskim rynku podejmuje z nimi współpracę. Odnosi się to także do współpracy z uczelniami, ośrodkami naukowo-badawczymi, klastrami czy akceleratorami przedsiębiorczości. Jest to stan wymagający pilnej zmiany, który musi rozpocząć się od zwiększenia świadomości uczestników życia gospodarczego w zakresie funkcjonowania instytucji wsparcia przedsiębiorczości i wskazania korzyści wynikającej ze współpracy zarówno z nimi, jak i samymi uniwersytetami.

Zrozumienie znaczenia szerokiego kontekstu funkcjonowania uniwersytetów jest kluczowe. Nie wystarczą zmiany dokonywane w obrębie samych uczelni w kierunku większego ich otwarcia na współpracę z otoczeniem (co już się dzieje). Tu chodzi o zrozumienie istoty i znaczenia przedsiębiorczości dla rozwoju społeczno-gospodarczego na poziomie krajowym i międzynarodowym. Bez dokonania się zmian w obszarze funkcjonowania szkół i uczelni (w tym sposobu edukacji), bez poprawy warunków funkcjonowania przedsiębiorstw i w końcu bez stworzenia systemowych rozwiązań dla wzmocnienia współpracy na linii nauka-gospodarka, trudno będzie wykorzystać w pełni potencjał przedsiębiorczy tkwiący w polskich uczelniach i społeczeństwie. Jest to system naczyń połączonych, który będzie funkcjonował sprawnie tylko wtedy, gdy zostanie usprawniony kompleksowo.

Artykuł oparty został na fragmentach monografii Autorki pt. Przedsiębiorczość akademicka – istota, znaczenie, uwarunkowania rozwoju, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2023.

Dr Dorota Łochnicka, Uniwersytet Łódzki, Katedra Ekonomii Instytucjonalnej i Mikroekonomii

Wróć