logo
FA 7-8/2022 informacje i komentarze

Od września nowa Akademia

Prezydent Andrzej Duda podpisał 21 czerwca ustawę o Akademii Kopernikańskiej. Jej projekt był przygotowywany wspólnie przez resort edukacji i nauki oraz Kancelarię Prezydenta. Głównym zadaniem nowej instytucji będzie realizacja Narodowego Programu Kopernikańskiego, który obejmuje: finansowanie badań naukowych, wspieranie Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika, przyznawanie Nagród Kopernikańskich, powoływanie Ambasadorów Akademii Kopernikańskiej, organizację Światowego Kongresu Kopernikańskiego, współpracę międzynarodową.

Akademię będzie tworzyło 6 izb: Astronomii i Nauk Matematyczno-Przyrodniczych, Nauk Medycznych, Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Filozofii i Teologii, Nauk Prawnych oraz Laureatów Nagrody Kopernikańskiej. Poza ostatnią, w ich składzie znajdzie się od 10 do 20 członków (łącznie nie więcej niż 100), powołanych przez prezydenta na wniosek Zgromadzenia Ogólnego. Pracami każdej pokierują przewodniczący wybierani na jedną 7-letnią kadencję. Pierwszych członków Akademii (w liczbie nieprzekraczającej połowy pełnego składu każdej z izb) powoła prezydent na wniosek ministra edukacji i nauki.

Organami Akademii są: Zgromadzenie Ogólne, Sekretarz Generalny oraz Prezydium. Zgromadzenie – jako organ kolegialny, w skład którego wchodzą wszyscy członkowie AK – będzie najwyższą jej władzą. Posiedzenia (raz w roku) zwołuje sekretarz powoływany przez prezydenta na okres 7 lat spośród członków Akademii, którzy uzyskają największe poparcie w Zgromadzeniu. Przewidziano także instytucję sprzeciwu, który przysługuje Prezesowi Rady Ministrów względem wybranego kandydata (w tej sytuacji Zgromadzenie powinno przedstawić alternatywnego kandydata). Do sekretarza należeć będzie bieżące kierowanie działalnością Akademii i reprezentowanie jej na zewnątrz. W strukturze nowej instytucji pojawią się także: Biuro odpowiedzialne za jej obsługę administracyjną oraz Centrum Badawcze Mikołaja Kopernika, które zajmie się m.in. organizowaniem sympozjów naukowych, konferencji, debat i interdyscyplinarnych spotkań tematycznych oraz finansowaniem badań naukowych.

Program stypendialny przewidziany w ustawie ma dwa zasadnicze komponenty: instrumenty wsparcia badań naukowych oraz staży naukowych dla młodych naukowców – Stypendia Kopernikańskie oraz Granty Mikołaja Kopernika przeznaczone dla uczonych, również zagranicznych, o uznanej renomie międzynarodowej. Ustawa przewiduje także utworzenie powiązanej strukturalnie z Akademią uczelni publicznej – Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika. Prezydium Akademii będzie wypełniać zadania rady uczelni oraz – na wniosek ZO – powoływać rektora. Choć siedzibę SGMK wyznaczono w Warszawie, instytucja zintegruje jednostki funkcjonujące na terenie kraju: Kolegium Astronomii i Nauk Przyrodniczych w Toruniu, Kolegium Nauk Medycznych w Olsztynie, Kolegium Nauk Ekonomicznych i Zarządzania w Warszawie, Kolegium Filozofii i Teologii w Krakowie, Kolegium Nauk Prawnych w Lublinie.

Nagrody Kopernikańskie (500 tys. zł) będą przyznawane w drodze konkursu za wybitne osiągnięcia naukowe o przełomowym znaczeniu oraz zasięgu międzynarodowym. Zasadniczo planuje się wyłonienie jednego laureata rocznie, kolejno w kategoriach: astronomia, ekonomia, medycyna, filozofia lub teologia albo prawo. Wyboru dokona Prezydium Akademii, natomiast kandydatów mogą zgłaszać: prezydent, Prezes Rady Ministrów, minister edukacji i nauki, Izba Akademii, 10 członków Akademii lub wcześniejsi laureaci. Pierwsza Nagroda Kopernikańska zostanie przyznana w 2023 r. Laureaci staną się członkami Akademii.

Raz na pięć lat organizowany będzie Światowy Kongres Kopernikański, mający na celu wymianę informacji, doświadczeń oraz wyników najnowszych innowacyjnych badań z zakresu astronomii, ekonomii oraz medycyny, czyli obszarów zainteresowań naukowych patrona Akademii. Pierwsze tego typu wydarzenie już w przyszłym roku, w 550. rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika, w Toruniu. Przyjadą badacze z całego świata zajmujący się tematyką kopernikańską.

Ustawa wejdzie w życie 1 września 2022 r., z wyjątkiem przepisów dotyczących Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika (od 1 marca 2023 r.).

MK

Wróć