logo
FA 7-8/2020 felietony

Henryk Grabowski

Psychologia na co dzień

Psychologia na co dzień 1

Fot. Stefan Ciechan

Psychologia jest nauką o motywach ludzkich zachowań. Gdyby motywy te były zawsze świadome, to psychologia nie miałaby racji bytu. Każdy mógłby po prostu siebie albo kogoś o nie zapytać. Niestety wiele motywów naszego postępowania jest poza zasięgiem naszej świadomości. Dlatego – ujmując ściślej – psychologia zajmuje się szukaniem odpowiedzi na pytania o nieuświadomione motywy naszego postępowania.

Można zapytać, dlaczego jesteśmy skłonni wypierać ze świadomości rzeczywiste motywy naszych zachowań? Dlatego, że ich uświadomienie mogłoby destruktywnie wpływać na naszą samoocenę, powodując dyskomfort zwany w psychologii dysonansem poznawczym.

Gdy rzeczywiste motywy naszego postępowania nie powodują skutków negatywnych, można pozwolić im pozostawać w nieświadomości, pamiętając, że permanentnie zaniżona samoocena może prowadzić do zaburzeń psychicznych powodujących większe szkody niż niewinna konfabulacja.

Nie wolno jednak zapominać, że mechanizm wyparcia dotyczy wszystkich ludzi. Nawet najwięksi zbrodniarze, jak Hitler, Stalin czy Pol Pot, wierzyli w godziwość motywów swojego postępowaniu. Dlatego wszędzie tam, gdzie istnieje podejrzenie, że jakiś aktywista społeczny, partyjny lub państwowy działa na szkodę społeczeństwa, niezależnie czy z nieświadomych czy świadomych motywów, należy je za pomocą wszelkich dostępnych narzędzi poznawczych identyfikować i piętnować. Jest to powinnością każdego przyzwoitego człowieka. Elementarna wiedza psychologiczna o mechanizmach rządzących ludzkim postępowaniem powinna być w tym pomocna.

Wróć