Podobnie jak przed rokiem cztery granty ERC Advanced trafiły do Polski. Ich beneficjenci poprowadzą badania dotyczące modelowania nieuporządkowania w materiałach krystalicznych, rodzin LGBTIQ* w Europie Środkowo-Wschodniej, pieśni pāṭṭu w Azji Południowej oraz natleniania tkanek za pomocą pozytonium. Dwa granty będą zatem realizowane w obszarze nauk ścisłych, dwa kolejne w obszarze nauk humanistycznych i społecznych.
Joanna Mizielińska
Prof. Joanna Mizielińska (pracująca w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Civitas) zrealizuje na Wydziale Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego pięcioletni projekt dotyczący nowego spojrzenia na pokrewieństwo queer: rodziny LGBTIQ* z dziećmi w Europie Środkowo-Wschodniej. Otrzymała na ten projekt 2,5 mln euro.
Dominika Zgid
Kolejny projekt będzie realizowany na Wydziale Fizyki UW. Prof. Dominika Zgid (od 2012 r. na Wydziale Chemii oraz Fizyki Uniwersytetu Michigan w Ann Arbor) zamierza opracować modele nieuporządkowania w materiałach krystalicznych, wykorzystując systematycznie ulepszane metody opisujące korelację elektronową. W efekcie powstanie zestaw narzędzi obliczeniowych umożliwiających modelowanie nieuporządkowania w realistycznych układach – od słabo po silnie skorelowane. Narzędzia pozwolą na wykorzystanie obliczeń wysokiej wydajności (high-performance computing) do ograniczenia liczby kosztownych eksperymentów laboratoryjnych i pomogą w racjonalnym projektowaniu nowych, technologicznie istotnych materiałów. Na realizację badań otrzymała prawie 3,5 mln euro.
Cezary Galewicz
Z kolei prof. Cezary Galewicz z Katedry Porównawczych Studiów Cywilizacji UJ będzie badał kultury pieśni pāṭṭu Azji Południowej. Projekt wart 2,5 mln euro zakłada zbudowanie cyfrowego archiwum pieśni w postaci audiowizualnych rejestracji, transkrypcji, identyfikacji i dokumentacji źródeł pisanych i innego rodzaju artefaktów. W badaniach uczestniczyć będą specjaliści z pogranicza badań kulturowych, antropologii literatury, lingwistyki, etnomuzykologii i cyfrowej humanistyki z Polski, Holandii, Włoch, Francji, USA i Indii.
Paweł Moskal
Prof. Paweł Moskal z Instytutu Fizyki im. Mariana Smoluchowskiego UJ otrzymał 2,5 mln euro na projekt „Czy natlenianie tkanek można badać za pomocą pozytonium?”. Egzotyczny atom pozytonium (stan związany elektronu i pozytonu) jest wytwarzany w organizmie człowieka podczas diagnozowania za pomocą pozytonowej emisyjnej tomografii (PET). Zjawisko to nie było do tej pory wykorzystywane w medycynie. Dopiero w zeszłym roku pod kierunkiem prof. Moskala wykonany został pierwszy obraz właściwości atomów pozytonium w mózgu człowieka. Jest to pionierskie osiągnięcie wprowadzające zastosowanie pozytonium w medycynie.
ERC Advanced Grants to konkurs, w którym o finansowanie przełomowych badań ubiegają się doświadczeni naukowcy, o uznanym już dorobku. O granty ubiegało się 2534 naukowców, spośród których wyłoniono 281 laureatów z 32 krajów (wskaźnik sukcesu wyniósł niespełna 11%). Przeważają Niemcy (45 badaczy), Włosi (37), Brytyjczycy (22), Francuzi (22). Przyznane im środki w wysokości 721 mln euro pozwolą na stworzenie prawie 2,7 tys. miejsc pracy w instytucjach goszczących w 23 krajach, głównie w Wielkiej Brytanii (56), Niemczech (35) i Włoszech (25).
Do naszego kraju (łącznie z czterema ostatnimi Advanced Grants) trafiło dotychczas 95 grantów ERC wszystkich kategorii, w tym 49 Starting Grants, 19 Consolidator Grants, 17 Advanced Grants, 8 Proof of Concept Grants i 2 Synergy Grants. Warto przypomnieć, że uzyskanie grantów dla doświadczonych badaczy przez dłuższy czas sprawiało problem polskim uczonym. O ile w pierwszych latach niemal co roku jeden z Polaków otrzymywał grant – w 2008 r. prof. Tomasz Dietl, w 2009 r. prof. Andrzej Udalski, w 2011 r. prof. Ryszard Horodecki; wszystko to granty z nauk przyrodniczych – o tyle później mieliśmy dłuższe przerwy. Od 2021 roku nasi co roku otrzymują granty Advanced: najpierw po dwa rocznie, w ubiegłym roku trzy (plus jeden dodatkowy przeniesiony na UW przez prof. Emanuela Gulla z Uniwersytetu w Michigan), a tym razem cztery. W rozmowie z FA prof. Piotr Jedynak, rektor UJ, podał, że naukowcy z jego uniwersytetu złożyli w 2024 roku 18 wniosków o ERC AdG, co w obliczu ogłoszonych wyników oznacza, że ich współczynnik sukcesu wyniósł 11% i był taki sam, jak w całym konkursie.
MK
