logo
FA 6/2021 Okolice nauki

Anna Jawor

Życie staruszka

Piramida wieku to graficzne przedstawienie struktury wiekowej danego społeczeństwa. Nazwa schematu pochodzi od kształtu piramidy. Jej podstawa jest maksymalnie szeroka i zwęża się ku górze. Na samym dole są noworodki, które stanowią największy odsetek populacji, a w kolejnych, wyższych partiach wykresu pokazany jest udział kolejnych, starszych obywateli. Jednak w ostatnich dziesięcioleciach „piramida wieku” pozostaje taką tylko z nazwy, jej kształt diametralnie się zmienił. Społeczeństwa się starzeją, w wielu krajach, w tym w Polsce, jest ujemny przyrost naturalny, niezapewniający prostej zastępowalności pokoleń, a więc mimo że z wiekiem ludzi ubywa, mamy obecnie więcej seniorów niż dzieci. Problematyce szeroko pojętej starości poświęcona jest książka Nancy A. Pachana.

To popularnonaukowa publikacja, która w przystępy sposób zapoznaje czytelnika z podstawowymi wiadomościami związanymi ze starzeniem, ale nie tylko w kontekście socjologicznym czy biologicznym, lecz holistycznie, z perspektywy różnych dyscyplin. Jest zatem zarówno rys historyczny oraz poglądy filozofów i poetów na ten temat, jest pokazane starzenie się od strony fizjologicznej, jest psychologia starzenia się, społeczne i interpersonalne aspekty tego procesu, są w końcu zarysowane przyszłe kierunki badań nad tym zjawiskiem.

W Polsce już od lat siedemdziesiątych działają uniwersytety trzeciego wieku, powstają fundacje dla osób starszych, organizowane są parady seniorów. Percepcja „jesieni życia” bardzo się zmienia. Zmieniają się bowiem sami seniorzy i seniorki. Sprzyja temu coraz większa świadomość wagi ruchu, racjonalnego żywienia i pozytywnych relacji z innymi ludźmi. O tym również pisze Nancy A. Pachana, powołując się na szereg badań. Co ciekawe, więzi społeczne – tak ważne dla szczęśliwej starości – wyglądają inaczej niż w młodszych rocznikach. Autorka pisze, że kluczem jest tu postrzeganie czasu i przywołuje „teorię selektywności społeczno-emocjonalnej”.

Otóż w miarę starzenia się uznajemy, że przeżyliśmy większą część życia, niż pozostało do jego końca i to prowadzi nas do nadania priorytetu relacjom, w których upatrujemy największe znaczenie i satysfakcję. Starsze osoby aktywnie ograniczają sieci społeczne, aby móc skupić się na najważniejszych dla nich relacjach. Mimo więc kurczących się sieci społecznych, starszym osobom, które chcą jak najlepiej wykorzystać czas, jaki im pozostał, udaje się czerpać tak samo duże, jeśli nie większe, korzyści z więzi międzyludzkich. I wcale nie przeszkadza w tym fakt, że ludzie starsi są do siebie mało podobni.

Jak zwraca uwagę autorka, wzajemne oddziaływanie biologii, okoliczności życiowych i jednostkowych wyborów sprawia, że im jesteśmy starsi, tym bardziej różnimy się od siebie nawzajem. Życie osób starszych jest też naturalnie różne w zależności od płci, rasy czy miejsca zamieszkania. W Starzeniu się jest uwzględniona ta różnorodność. Autorka, która jest Australijką, przytacza sytuacje i powołuje się na wyniki badań z różnych państw całego świata. Dowiadujemy się więc np. że w Singapurze dzieci, które nie są w stanie wspierać finansowo starzejących się rodziców, muszą złożyć zawstydzające publiczne oświadczenie o tym fakcie, zanim państwo zapewni im pomoc. Dowiadujemy się też, że generalnie na obszarach wiejskich zdecydowana większość seniorów czuje się doceniana w porównaniu z tylko około połową w miastach. Widzimy też, jak zmienia się polityka państw wobec osób starszych ze społeczności rdzennych, z ludności tubylczej, która stanowi ok. 6% światowej populacji. Nie tylko więc czas, ale i przestrzeń wpływają na jakość starzenia się.

Książka jest pigułką o starzeniu się, wydaną w formacie kieszonkowym. Gdyby ktoś chciał poszerzać i pogłębiać wiedzę na ten temat, na końcu znajdzie spis dodatkowych anglojęzycznych lektur i międzynarodowych organizacji.

Anna Jawor

Nancy A. PACHANA, Starzenie się, tłum. Paulina Kłos-Wojtczak, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2021.

Wróć