Stypendia na START po raz 34.

Fundacja na rzecz Nauki Polskiej po raz 34. ogłosiła listę laureatów programu stypendialnego dla młodych naukowców START, w którym już od ponad 30 lat nagradza wybitnych przedstawicieli młodego pokolenia badaczy. Wysokość stypendium w 2026 roku wynosi 30 tys. zł. Łączna kwota przeznaczona na stypendia dla 100 laureatów przed trzydziestką – 55 mężczyzn i 45 kobiet – tegorocznego konkursu to 3,032 mln zł.

Program START Fundacji na rzecz Nauki Polskiej jest najstarszym w Polsce programem stypendialnym dla najlepszych młodych naukowców reprezentujących wszystkie dziedziny nauki. Po raz pierwszy stypendia te FNP przyznała w 1993 roku. Celem programu jest wspieranie wybitnych młodych uczonych i zachęcanie ich do dalszego rozwoju naukowego. Wbrew ogólnej tendencji, by określenie „młody” traktować bardzo dowolnie, FNP konsekwentnie trzyma się wieku 30 lat.

– Sukcesy tegorocznych stypendystów programu START to wyraźny sygnał, że polska nauka nie tylko nadąża za światowymi trendami, ale coraz częściej je wyznacza. Obserwując determinację i świeże spojrzenie tych młodych ludzi, widzę w nich siłę, która realnie przeobrazi świat nauki. To właśnie ta nowa generacja badaczy, dzięki swojej odwadze w przełamywaniu schematów i interdyscyplinarnemu podejściu, ma szansę znaleźć odpowiedzi na kluczowe pytania współczesności. Wspieranie ich na tym wczesnym etapie to nie tylko nasz przywilej, ale przede wszystkim obowiązek, jeśli chcemy budować społeczeństwo oparte na wiedzy i rzetelnych dowodach naukowych – mówi prof. Krzysztof Pyrć, prezes Fundacji.

Do tegorocznego konkursu zgłoszono 807 wniosków, co oznacza, że współczynnik sukcesu wyniósł 12,4%. Nikt tego nie krytykuje, a jak widać z liczby zgłoszeń, nikomu nie przeszkadza uważać stypendium START za bardzo prestiżowe, mimo znacznie niższej wartości od przeciętnego grantu Narodowego Centrum Nauki. Laureaci i laureatki programu START zostali wybrani w drodze wieloetapowego konkursu, w którym oceniano jakość ich dotychczasowego dorobku naukowego. Stopień doktora posiada 37% wszystkich nagrodzonych: 20 kobiet i 17 mężczyzn. W Polsce przeciętny wiek uzyskiwania doktoratu wynosi około 35 lat.

Wśród nagrodzonych w tym roku najwięcej badaczy i badaczek reprezentuje nauki biologiczne, medyczne i nauki o Ziemi – 32 stypendia. Dalej są nauki chemiczne i nauki o materiałach (24 stypendia); nauki techniczne, nauki fizyczne i matematyczne (23 stypendia) oraz nauki humanistyczne i społeczne (21 stypendiów).

Na czele rankingu instytucji, z których pochodzi największa liczba laureatów i laureatek, uplasował się ponownie Uniwersytet Warszawski (20 stypendystów), na drugim miejscu znalazł się Uniwersytet Jagielloński (13 stypendystów) oraz instytuty Polskiej Akademii Nauk, z których pochodzi łącznie 13 stypendystów. Kolejne instytucje, z których wywodzą się tegoroczni stypendyści START-u, to Politechnika Wrocławska (5), Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (4), Politechnika Gdańska (4), Politechnika Śląska (4) i Politechnika Warszawska (4). Uczelnie reprezentuje 78 stypendystów, z czego 22 – uczelnie techniczne, instytuty PAN – 13, inne instytuty badawcze – 7, a po jednym laureacie reprezentuje fundacje i przedsiębiorstwa badawcze. Najwięcej, bo aż 40 stypendystów (40% wszystkich), związanych jest z Warszawą. Kolejne miejsca zajmują: Kraków (15), Wrocław (13), Poznań (9) i Gdańsk (6).

Od 2009 r. FNP przyznaje również w programie START wyróżnienia kandydatom i kandydatkom, których osiągnięcia badawcze zostały ocenione przez recenzentów konkursu jako wybitne. Stypendia tych osób zostaną podwyższone do kwoty 38 tys. zł. W tym roku wyróżnienia otrzymali: dr inż. Anna Wolny (Politechnika Śląska, Wydział Chemiczny) – nauki chemiczne i o materiałach; dr Katarzyna Rechcińska (Sieć Badawcza Łukasiewicz – Instytut Mikroelektroniki i Fotoniki) – nauki techniczne i ścisłe oraz mgr Agnieszka Kasperska (Uniwersytet Warszawski, Wydział Nauk Ekonomicznych) – nauki humanistyczne i społeczne.

Od roku 2015 r. Fundacja na rzecz Nauki Polskiej w programie START przyznaje wyróżnienie im. prof. Adama Sobiczewskiego. Może je otrzymać laureat prowadzący badania naukowe w dziedzinie matematyki, fizyki teoretycznej bądź astronomii. Głównym kryterium wyróżnienia jest wyjątkowo wysoka jakość dorobku naukowego kandydata. W tym roku otrzymał je lic. Juliusz Banecki (Uniwersytet Jagielloński, Wydział Matematyki i Informatyki).

Stypendia START są przyznawane przez FNP od 1993 r. Do 2026 r. włącznie FNP nagrodziła 3700 osób i przyznała 4336 stypendiów (w latach 2002–2015 istniała możliwość otrzymania stypendium START dwukrotnie) o łącznej wartości ponad 102,5 mln zł.

Stypendia START stanowią wyróżnienie dla młodych naukowców, którzy, choć dopiero rozpoczynają karierę naukową, mogą się już wykazać znaczącymi osiągnięciami badawczymi. O stypendium ubiegać się mogą młodzi naukowcy do 30 roku życia (lub starsi, jeżeli korzystają z regulaminowych możliwości przedłużenia). Dorobek kandydatów – udokumentowany patentami lub publikacjami w uznanych polskich i zagranicznych periodykach naukowych – jest oceniany przez uczonych będących autorytetami w swoich dziedzinach. Formalnie poprawne wnioski najpierw ocenia panel ekspercki, który najlepsze kandydatury kieruje do recenzji. Każdemu wnioskowi zakwalifikowanemu do tego etapu przygląda się kolejnych trzech recenzentów. Na podstawie opinii zebranych na poszczególnych etapach oceny merytorycznej wyboru laureatów dokonuje Zarząd Fundacji. Decyzja Zarządu jest zatwierdzana przez Radę Fundacji.

Program START oferuje również dodatkowe finansowanie (stypendium wyjazdowe) na wyjazd studyjny do zagranicznego ośrodka naukowego oraz możliwość wzięcia udziału przez wybranych stypendystów w spotkaniu z noblistami w niemieckim Lindau.