logo
FA 5/2021 okolice nauki

Tomasz Kłusek

Szekspira tłumacz z Urzędowa

Zanim przejdę do omówienia książki Urszuli Gierszon i Małgorzaty Anny Ciosmak Leon Ulrich 1811-1885. Poeta i patriota, chciałbym przypomnieć opinię Pawła Hertza. W Sposobie życia czytamy: „W ogóle tłumaczenie to rzecz bardzo trudna i wątpliwa, a choć po drugiej wojnie światowej u nas bardzo się rozwinęło i osiągnęło wysoki stosunkowo poziom w porównaniu z poprzednimi epokami, jednak nie mamy przekładów tak świetnych i tak wrośniętych w kulturę polską jak choćby Don Juan Byrona i Boska Komedia Dantego pióra Porębowicza czy nieporównany Szekspir Paszkowskiego, Ulricha, Pajgerta i Koźmiana. Może nie są to przekłady doskonałe, ale to piękne polskie książki, nieodłączna część naszej literatury, o sile utworów oryginalnych”.

Nikomu nie można zabronić tłumaczenia Szekspira na nowo, ale wymienione przez Hertza dzieła sztuki translatorskiej tak bardzo wrosły w świadomość czytelniczą i wciąż funkcjonują w rodzimym krwiobiegu kulturalnym, że trudno byłoby je wyprzeć. Stanowią one nić łączącą kolejne pokolenia, które czytają Szekspira nie w oryginale lub uzupełniają lekturę oryginału przekładami. Jednym z przywołanych przez Hertza mistrzów sztuki translatorskiej jest Leon Ulrich. I tu pojawia się problem. Dotychczas cała wiedza nawet dobrze wyedukowanego humanistycznie rodaka wyczerpywała się w stwierdzeniu, że był on tłumaczem Szekspira. Może jeszcze to, że po powstaniu listopadowym udał się wraz z tysiącami innych na emigrację i gdzieś tam w dalekim Bordeaux zmarł. To bardzo mało! Trudno się nie zdziwić, że przez tak długi czas istniała ogromna luka w polskiej humanistyce. Dziwi to tym bardziej, że wiek XIX jest w miarę dobrze opisany. Na szczęście ta luka została niedawno zlikwidowana. Dzięki dwóm lubelskim autorkom Leon Ulrich przestał być postacią prawie anonimową.

A było tak. Najpierw M.A. Ciosmak, pracownik naukowy Politechniki Lubelskiej, a jednocześnie wiceprzewodnicząca Towarzystwa Ziemi Urzędowskiej, z pasją tropiła różne zagadki historyczne dotyczące jej rodzinnego miasta i okolic. Nic dziwnego, że musiała się tutaj pojawić postać Leona Ulricha, który urodził się właśnie w Urzędowie. W 2009 r. powstał zamysł napisania większej pracy o tłumaczu i poecie. M.A. Ciosmak miałaby przedstawić ogólny rys historyczny miejscowości, natomiast znana i ceniona lubelska pisarka Urszula Gierszon zajęłaby się samym Ulrichem. Tak też się stało. Opublikowana praca składa się z dwóch zasadniczych części. Ponad dwustustronicowa, dotycząca życia i twórczości Ulricha, jest autorstwa Urszuli Gierszon. Część ta jest poprzedzona kilkunastostronicowym opisem Urzędowa autorstwa M.A. Ciosmak. Znakomitym pomysłem było uzupełnienie pracy dwoma aneksami, na które składają się powieść wierszem Ludmiła oraz listy jej autora do Józefa Ignacego Kraszewskiego. W formie oddzielnej publikacji ukazał się reprint Powstańców polskich w 1833 roku. To jedyna książka Ulricha, która została wydana za jego życia w 1884 r. Reprint ten należy niewątpliwie traktować jako integralną część monografii.

W zakończeniu przywołajmy następujące słowa U. Gierszon: „Przez wiele lat jego postać spowijało zapomnienie, współcześnie jest nadzieja, że Leon Ulrich zajmie należne mu miejsce w literaturze polskiej. Szekspir w jego przekładach do dziś wystawiany jest w teatrach, szeroko cytowany we fragmentach przy różnych okazjach […] Dzisiaj już wiele wiemy o nim jako tłumaczu Szekspira. Nadal jednak pozostaje niedosyt wiedzy o Leonie Ulrichu jako człowieku, poecie i patriocie. Niniejsza książka ma ambicje wypełnić tę lukę, w małym zakresie”. Luka została wypełniona nie w małym zakresie, ale w sposób całościowy i dogłębny.

Na uwagę zasługuje to, że U. Gierszon w krótkim czasie opublikowała monografie dwóch ważnych postaci związanych z Lubelszczyzną. Pionierska, doskonale udokumentowana i napisana monografia Ulricha została poprzedzona pracą poświęconą Konradowi Bielskiemu, jednej z najważniejszych postaci lubelskiej sceny literackiej XX wieku.

Tomasz Kłusek

Małgorzata Anna CIOSMAK, Urszula GIERSZON, Leon Ulrich 1811-1885. Poeta i patriota, Petit SK, Lublin 2019.

Wróć