Od słowa do leku

Doskonałe połączenie treści i kształtu, wykwintne rozwiązanie graficzne i nowoczesna poligrafia budzą dziwne odczucie, że po otwarciu tego dzieła pokój wypełni się kojącym aromatem suszonych ziół i kwiatów. Wszystko to stosuje się do omawianej wieloautorskiej monografii, drugiego tomu serii tworzonej przez badaczy skupionych wokół Fundacji Naukowej „Bydgoska Szkoła Historii Nauk Medycznych”. Opracowanie pod redakcją pracowników Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy oraz Muzeum Farmacji im. Antoniny Leśniewskiej, oddziału Muzeum Warszawy, jest pokłosiem II Interdyscyplinarnej konferencji naukowej „Zielarstwo i ziołolecznictwo. Przeszłość – teraźniejszość”, która się odbyła w 18-19 października 2024 r. w Bydgoszczy.

Pod okładką z pięknym wizerunkiem amarylisa (Flora Ameryki Południowej i Środkowej, litografia, 1834 r., Zbiory Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy) umieszczono 15 rozdziałów napisanych przez 20 naukowców z zakresu zielarstwa, fitoterapii, botaniki, etnologii, filologii klasycznej, historii i muzealnictwa. W pierwszym rozdziale Piotr Wolski analizuje pod kątem filologii dzieje mało znanego terminu greckiego „antibolomenon” w średniowiecznej Europie. Kolejne badania (Beata Stuchlik-Surowiak) skupione są wokół wyświetlenia wykorzystania roślin w praktykach lekarskich przez Jakuba Kazimierza Haura (1632-1709) oraz działań aptek i szpitali w klasztorach bernardynów w XVII-XIX w. (Aleksander Krzysztof Sitnik OFM). Krystian Kowalski wprowadza czytelnika w bogactwo indiańskiej wiedzy na temat roślin leczniczych, prezentuje zielarstwo i ziołolecznictwo na obszarze prekolumbijskiego Meksyku. Mikołaj Radomski wyjaśnia, jakie rośliny stosowali do leczenia pierwsi polscy przesiedleńcy w Brazylii. Kolejne opracowania dotyczą doby współczesnej: temat surowców zielarskich z Ameryki Północnej na polskim rynku analizują Jadwiga Andrzejewska i Katarzyna Sadowska; Tomasz Załuski, Iwona Paszek i Katarzyna Talarek próbują zainteresować czytelnika kwestią współczesnego urzetu barwierskiego w Toruniu. O „dobrych praktykach zielarskich”, etycznych aspektach zbierania roślin w perspektywie muzealniczej snuje rozważania Antonina Kasprzak, natomiast Joanna Medycka oprowadza czytelnika po wystawie czasowej „Rośliny w obrzędowości rodzinnej i dorocznej na Krajnie i Pałukach” w Muzeum Kultury Ludowej w Osieku nad Notecią. Barbara Domagała i Ewa Capecka porównują motywy roślinne Stanisława Wyspiańskiego i współczesnej artystki Anety Paszek, a Piotr Makowski wyjaśnia miejsce ziół w komiksach Janusza Christy z serii „Kajko i Kokosz”. Bożena Płonka-Syroka przeanalizowała „zawartości poszczególnych tomów” serii wydawniczej „Lek Roślinny” (2012-2022), publikowanej przy Muzeum Farmacji Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu. W trzech ostatnich rozdziałach podjęto próbę analizy znaczenia roślin dla pielęgnacji twarzy pod kątem wiedzy ajurwedyjskiej (Dorota Kamińska-Jones), dla dobrego snu i odbudowy zasobów psychofizycznych organizmu (Mikołaj Malinowski, Agnieszka Skopowska) oraz perspektywy stosowania leków pochodzenia roślinnego w terapii chorób nerwowo-mięśniowych (Radosław Kanarkowski).

W monografii umieszczono 50 kolorowych ilustracji, wśród nich reprodukcje motywów roślinnych Stanisława Wyspiańskiego i Anety Paszek, co podnosi wartość estetyczną książki. Są też tabele, diagramy, rysunki i mapy – nieodłączna część opracowań naukowych. Monografia jest wzorem interdyscyplinarnego podejścia badaczy do określonego tematu, w tym przypadku ziół leczniczych. Książka przydatna dla czytelnika zainteresowanego tajemnicami ziołoznawstwa, historii, sztuki.

Od słowa do leku. Zioła w perspektywach interdyscyplinarnych, red. Wojciech ŚLUSARCZYK, Anna BIJAŁD, Episteme, Lublin, 2025.