Od informacji do innowacji

Fot. OPI-PIB

Nowa strategia zakłada wdrożenie spójnej polityki naukowej obejmującej ścieżki rozwoju osób prowadzących działalność badawczą. Polityka ta zapewni równowagę między działalnością operacyjną a naukową, wzmocni synergię badań z wdrożeniami oraz stworzy zachęty do publikowania wyników na podstawie projektów operacyjnych.

Zacznijmy od spojrzenia wstecz. Jak ocenia pan realizację poprzedniej strategii OPI i czym zasadniczo różni się ona od nowej?

Dotychczasowa strategia na lata 2021–2025 skupiała się na ekstensywnej rozbudowie portfolio produktowego i usługowego, zdobywaniu know-how w nowych obszarach, takich jak AI oraz dywersyfikacji źródeł przychodu poprzez pozyskiwanie nowych projektów i finansowania. Choć doprowadziło to do dynamicznego wzrostu OPI pod względem finansowym i kadrowym oraz zwiększenia oferty usług i produktów, rozwój ten w niektórych obszarach miał charakter ekstensywny – tworzono coraz więcej systemów informatycznych bez wystarczającej konsolidacji, automatyzacji czy poprawy interoperacyjności. W nowym horyzoncie strategicznym na lata 2026–2031 OPI przechodzi do etapu rozwoju intensywnego, który wzmacnia dojrzałość organizacyjną i technologiczną. Rozwój intensywny będzie się koncentrował na optymalizacji, automatyzacji i innowacjach, dążąc do zwiększenia efektywności bez konieczności proporcjonalnego zwiększania zasobów. Przykłady takich działań to wdrożenie AI, konsolidacja istniejących systemów oraz automatyzacja kluczowych procesów wytwórczych.

Jakie są najważniejsze cele nowej strategii OPI?

Nowa strategia Ośrodka Przetwarzania Informacji koncentruje się na budowie nowoczesnej, odpornej i dojrzałej organizacji, zdolnej do działania w dynamicznym środowisku technologicznym. Kluczową rolę odgrywają w niej dane, informacja oraz sztuczna inteligencja. Chciałbym, aby nasz instytut jeszcze skuteczniej wspierał realizację polityki publicznej w obszarze nauki i szkolnictwa wyższego. Strategia obejmuje siedem głównych celów, które wyznaczają kierunki rozwoju OPI. Należą do nich m.in. osiągnięcie dojrzałości organizacyjnej oraz umocnienie pozycji jako dostawcy centralnych e-usług dla nauki. Planujemy także rozwój instytutu jako lidera badań w obszarze IT i sztucznej inteligencji oraz budowę pozycji centrum wiedzy o nauce. Nowa strategia zakłada wdrożenie spójnej polityki naukowej obejmującej ścieżki rozwoju osób prowadzących działalność badawczą. Polityka ta zapewni równowagę między działalnością operacyjną a naukową, wzmocni synergię badań z wdrożeniami oraz stworzy zachęty do publikowania wyników na podstawie projektów operacyjnych. Istotne są również stabilne finansowanie, rozwój infrastruktury naukowej oraz troska o kompetencje i dobrostan pracowników. Realizacja tych celów będzie wspierana przez konkretne projekty wdrożeniowe.

W nowej strategii pojawia się Centrum Badań nad Nauką i Szkolnictwem Wyższym, które ma rozpocząć działalność w czerwcu 2026 roku. Jaką rolę będzie ono pełnić?

To jedno z kluczowych przedsięwzięć naszej nowej strategii. Centrum Badań nad Nauką i Szkolnictwem Wyższym ma być miejscem, w którym łączą się kompetencje analityczne, badawcze i technologiczne. Jego zadaniem będzie prowadzenie pogłębionych analiz dotyczących funkcjonowania systemu nauki, oceny efektywności różnych instrumentów polityki publicznej oraz identyfikowania trendów i wyzwań. Chcemy, aby nowa jednostka OPI była zapleczem eksperckim dla administracji publicznej, ale także partnerem dla środowiska akademickiego. Ważnym aspektem będzie również rozwijanie metodologii badań opartych na dużych zbiorach danych oraz ich wizualizacji w sposób przystępny dla decydentów. Liczymy, że działalność centrum przyczyni się do bardziej świadomego i opartego na danych zarządzania nauką w Polsce.

Kolejną jednostką ma być Centrum Informatyczne Nauki. Czym będzie się ono zajmować?

Ośrodek Przetwarzania Informacji widzę jako Centrum Informatyczne Nauki. Będzie ono odpowiedzialne za rozwój i utrzymanie kluczowych systemów informatycznych wspierających naukę i szkolnictwo wyższe. Jednak jego rola nie ograniczy się do funkcji technicznych. Chcemy, aby było to miejsce, w którym powstają nowoczesne rozwiązania technologiczne odpowiadające na realne potrzeby użytkowników. OPI ma być miejscem integrującym zasoby infrastrukturalne, kompetencje technologiczne i eksperckie, stanowiące serce transformacji cyfrowej polskiego szkolnictwa wyższego. Centrum będzie przestrzenią współpracy dla zespołów IT, analityków danych, projektantów UX i ekspertów z sektora nauki, wspólnie rozwijających rozwiązania o charakterze strategicznym. Będzie ono również rozwijać kompetencje w zakresie przetwarzania dużych zbiorów danych, cyberbezpieczeństwa oraz integracji systemów. Istotnym zadaniem będzie także zapewnienie wysokiej jakości usług cyfrowych dla instytucji naukowych oraz administracji publicznej.

Jak nowa strategia wpisuje się w szerszy kontekst cyfryzacji państwa?

Nasza strategia jest spójna z kierunkami rozwoju cyfryzacji państwa, w szczególności w zakresie wykorzystania danych i sztucznej inteligencji. OPI od lat pełni istotną rolę w tym obszarze, a teraz chcemy ją jeszcze wzmocnić. Zakładamy rozwój interoperacyjności systemów, co oznacza łatwiejszą wymianę danych między różnymi instytucjami. Chcemy również wspierać tworzenie standardów i dobrych praktyk w zakresie zarządzania danymi. Ważnym elementem jest także zwiększenie dostępności usług cyfrowych dla użytkowników końcowych, w tym naukowców, studentów i administracji. Nasze działania mają przyczyniać się do wzmacniania nowoczesnego, efektywnego i przejrzystego państwa.

Jaką rolę w realizacji strategii odegra sztuczna inteligencja?

Sztuczna inteligencja będzie jednym z kluczowych narzędzi wspierających realizację naszych celów. Planujemy jej wykorzystanie przede wszystkim w analizie danych, automatyzacji procesów oraz tworzeniu nowych usług dla użytkowników. Dzięki AI możliwe będzie na przykład identyfikowanie trendów w nauce, analiza dorobku naukowego czy wspieranie procesów ewaluacyjnych. Jednocześnie jesteśmy świadomi wyzwań związanych z wykorzystaniem tych technologii, choćby takich jak kwestie etyczne czy bezpieczeństwo danych. Dlatego dużą wagę przykładamy do odpowiedzialnego wdrażania rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji, zgodnie z obowiązującymi standardami i regulacjami.

Jakie zmiany odczują użytkownicy systemów tworzonych przez OPI?

Ambicją OPI, wyrażoną w naszej strategii na lata 2026–2031, jest umocnienie pozycji instytutu jako głównego dostawcy centralnych usług cyfrowych dla polskiej nauki i szkolnictwa wyższego. Od ponad trzech dekad tworzymy, utrzymujemy i rozwijamy kluczowe systemy informatyczne dla administracji publicznej, uczelni, instytutów badawczych i obywateli, zapewniając dostęp do rzetelnych danych, nowoczesnych narzędzi oraz usług cyfrowych o znaczeniu strategicznym dla państwa. Realizacja tego celu strategicznego stanowi bezpośrednią odpowiedź na rosnące oczekiwania użytkowników, dynamiczny rozwój technologii oraz potrzebę dalszej cyfrowej transformacji sektora nauki. Dzięki realizacji nowej strategii, użytkownicy powinni przede wszystkim zauważyć większą spójność i intuicyjność systemów. Dążymy do tego, aby korzystanie z naszych usług było jak najprostsze i najbardziej efektywne. Planujemy wprowadzenie nowych funkcjonalności, które ułatwią dostęp do danych i ich analizę, a także poprawią komunikację między różnymi systemami. Chcemy, aby nasze rozwiązania były nie tylko funkcjonalne, ale także przyjazne i dostępne dla wszystkich użytkowników. Do 2031 roku OPI planuje także uruchomić minimum pięć nowych ogólnopolskich usług cyfrowych, które będą wspierać uczelnie, jednostki naukowe, administrację oraz obywateli w dostępie do informacji, raportowaniu, analizie danych i procesach edukacyjnych.

OPI posiada status Państwowego Instytutu Badawczego, uzyskało kategorię naukową. Jakie jest miejsce działalności badawczej w tej strategii?

Nasza nowa strategia zakłada dalszy rozwój badań w obszarze informatyki technicznej i telekomunikacji, ze szczególnym naciskiem na rozwiązania o wysokim potencjale wdrożeniowym. Instytut będzie rozwijał badania dotyczące systemów informatycznych, sztucznej inteligencji oraz współpracy człowieka z technologią. Ważnym kierunkiem pozostaną zagadnienia związane z analizą dużych zbiorów danych, cyberbezpieczeństwem, architekturą systemów oraz nowoczesnymi metodami wytwarzania oprogramowania. OPI to nie tylko nauki informatyczne, nowa strategia zakłada także ambitne cele w zakresie nauk społecznych. Nasi naukowcy będą rozwijać m.in. badania naukometryczne, analizy jakościowe i ilościowe dotyczące nauki i szkolnictwa wyższego oraz monitoring karier absolwentów. Strategia zakłada wzrost liczby publikacji wysoko punktowanych. Efektem tych działań będzie otrzymanie kategorii równoważnej z najwyższą A lub A+ zarówno w naukach socjologicznych, jak i informatyce technicznej i telekomunikacji. Jednocześnie planowane jest stopniowe poszerzanie zakresu badań o zagadnienia związane z zarządzaniem i jakością w nauce i szkolnictwie wyższym, co może prowadzić do utworzenia w OPI nowej dyscypliny – nauki o zarządzaniu i jakości. Podsumowując nasze cele naukowe: do roku 2031 OPI ugruntuje swoją pozycję jako interdyscyplinarny ośrodek badań o wysokiej jakości, rozpoznawalny w kraju i za granicą, systematycznie zwiększający wpływ swoich badań na rozwój nauki, edukacji i praktyki wdrożeniowej.

Kto i w jaki sposób tworzył ten dokument?

Strategia została opracowana przy dużym zaangażowaniu pracowników OPI. Ich doświadczenie i znajomość codziennych wyzwań pozwoliły, jak sądzę trafnie, określić potrzeby rozwojowe organizacji. Dzięki temu dokument zawiera realistyczne i jednocześnie ambitne rozwiązania. Wspólne wypracowanie strategii zwiększa jej użyteczność i szanse skutecznej realizacji. Wzmacnia także poczucie współodpowiedzialności za jej wdrażanie wśród kadry.

Jak wyobraża pan sobie OPI po zakończeniu realizacji tej strategii?

Widzę OPI jako nowoczesną, dynamiczną organizację, która łączy kompetencje technologiczne i badawcze, a jednocześnie odgrywa kluczową rolę w systemie nauki i szkolnictwa wyższego. Chcemy być instytucją, która nie tylko dostarcza narzędzia, ale także aktywnie wspiera rozwój polityk publicznych i podejmowanie decyzji opartych na danych. Mam nadzieję, że dzięki realizacji strategii uda nam się zbudować silną pozycję zarówno w kraju, jak i na arenie międzynarodowej. Najważniejsze jest jednak to, aby nasze działania realnie przyczyniały się do rozwoju sektora szkolnictwa wyższego i nauki i wspierały jego funkcjonowanie.