Między nami bakteriami

Ten wspaniały produkt usuwa wszystkie zarazki, eliminuje wszystkie bakterie, zabija wszystkie drobnoustroje – można usłyszeć w reklamach różnego rodzaju środków czyszczących czy dezynfekujących. Takie zapewnienia mają świadczyć o ich skuteczności, jednocześnie jednak tworzą przekonanie, że wszystkie zarazki, bakterie czy drobnoustroje są złe. Tymczasem – jak przekonują autorzy książki, biolodzy, naukowo zajmujący się tym zagadnieniem – bakterie są wręcz niezbędne do życia ludzi i całej planety.

Bez mikrobiologicznego rozkładu materii organicznej planeta byłaby usłana martwymi organizmami. Wspólnoty mikrobów dostarczają niezbędne pierwiastki innym organizmom, zwiększają poziom tlenu i obniżają emisję dwutlenku węgla. Bakterie uczestniczą w trawieniu pokarmu przez człowieka, uwalniając niedostępne składniki odżywcze. Wspierają rozwój układu odpornościowego, rozkładają toksyny. Pełnią jeszcze wiele innych funkcji, jednym słowem – są nam potrzebne.

Książka jest nie tylko kompendium wiedzy, lecz zarazem poradnikiem. Czytelnik może z niej wiele czerpać na potrzeby codziennego życia, a zarazem ma solidnie wytłumaczone, dlaczego warto to robić. Każdy rozdział oparty jest na najnowszych badaniach naukowych (spis niektórych znajduje się na końcu każdego rozdziału). Książka dotyczy różnych okoliczności, bo też w różnych występują bakterie: ciało, ubrania, zwierzęta domowe, łazienka, kuchnia, lodówka, w końcu jedzenie: od mięsa przez mąkę, ryż czy jaja po przyprawy.

Książka podaje, gdzie występują różne bakterie, ale dostarcza też sporo ciekawej wiedzy ogólnej. Dowiemy się np. z czego mogą być pozyskiwane przyprawy (liście, nasiona, korzenie, kory, pączki, owoce, kwiaty, kłącza, szyszki, zioła), z jakich surowców produkuje się tkaniny (wełna, bawełna, jedwab, len, poliester) i jakie gatunki bakterii występują na poszczególnych materiałach, jakie są rodzaje wody, a także które mają najkorzystniejszy dla zdrowia skład chemiczny i właściwości. Bez względu na to, czy chodzi o ryby, cebulę czy mleko, poznamy ich skład, właściwości, towarzyszące im bakterie, zasady przechowywania i najkorzystniejsze, zdaniem autorów, okoliczności ich przyrządzania i spożywania. Ciekawy jest też rozdział dotyczący „żywności malowanej”. Choć jest to po prostu lista pigmentów E102, E104, E110 itd., to każdy z nich jest opisany, tzn. na jaki kolor barwi żywność, w jakich produktach spożywczych go znajdziemy i jakie negatywne reakcje organizmu może wywoływać. Mamy z nimi do czynienia na co dzień, bo kto nie jada płatków zbożowych, dżemu, galaretki, kasz, jogurtów czy lodów?

Książkę można polecić każdemu, jest przystępnie napisana, a niektóre pojęcia, jak antygen, pałeczka czy serotyp, wyjaśniono na końcu książki w krótkim słowniczku. Każdy rozdział zaczyna się streszczeniem najważniejszych wiadomości, a na końcu podano listę rekomendowanej literatury.

Lektura książki skłania jednak do refleksji, która może być użyteczna również w kontekście innych doniesień ze świata nauki dotyczących naszego życia codziennego. Wśród sugerowanych przez autorów zachowań są m.in. takie, żeby pić wodę mocno gazowaną (nie zawiera bakterii patogennych), nie trzymać jajek w lodówce (wilgotna lodówka sprzyja wydłużeniu czasu przeżywalności bakterii patogennych), nie prać w niskich temperaturach (tylko temperatura 90 stopni usunie patogenne bakterie) itp. Te porady są oparte na badaniach naukowych i z pewnością są jak najbardziej słuszne, jeśli chodzi o bakterie, z innych względów słuszne mogą być jednak rady zgoła inne. Warto o tym pamiętać, zanim bez reszty zaufamy jednemu źródłu albo badaniom oceniającym zjawisko tylko z jednej perspektywy.

Agata GORYLUK-SALMONOWICZ, Mieczysław Kazimierz BŁASZCZYK, Wiele histerii na temat bakterii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2025.