Ponad 500 osób – studentów, doktorantów i młodych naukowców – z Polski i zagranicy wzięło udział w Lem Next Gen Science Forum 2026, które odbyło się w dniach 28-29 kwietnia na Politechnice Wrocławskiej.
– Rozpoczynające się dziś wydarzenie jest przestrzenią, w której młodzi naukowcy będą mieli okazję do spotkań, rozmów, zadawania pytań, wymiany doświadczeń i dyskusji o tym, jaką naukę i jaki uniwersytet chcą budować – mówił prof. Arkadiusz Wójs, rektor PWr. – Wsparcie rozwoju młodych karier akademickich jest centralnym elementem strategii naszej uczelni. W ostatnich latach podjęliśmy wiele decyzji, aby tę społeczność wzmocnić. Zwiększyliśmy wsparcie dla badaczy na wczesnym etapie kariery i zainwestowaliśmy w kształcenie doktorantów, rozwijając naszą szkołę doktorską wbrew ogólnokrajowym trendom.
Rektor PWr zaznaczył też, że postać Stanisława Lema jest bardzo dobrym punktem odniesienia dla forum, ponieważ pisarz łączył wyobraźnię z krytycznym myśleniem. Rozumiał, że technologia to nie tylko postęp, ale przynosi ona także pytania o odpowiedzialność i granice naszego zrozumienia.
Podczas inauguracji wydarzenia wręczono Europejską Nagrodę im. Stanisława Lema za rok 2025, którą otrzymał prof. Li Tang z Politechniki Federalnej w Lozannie (EPFL), światowej klasy ekspert w dziedzinie immunoinżynierii nowotworowej.
– Każdego dnia inspiruje mnie idea, że nauka wraz z wyobraźnią pozwalają nam redefiniować granice tego, co jest możliwe dla ludzkiego zdrowia. Myślę, że to bardzo dobrze współgra z duchem Stanisława Lema. Napisał on kiedyś w swojej powieści, że nie potrzebujemy innych światów, potrzebujemy luster. Myślę, że to przypomina nam, iż poprzez naukę ostatecznie badamy samych siebie – powiedział prof. Li Tang.
Wartą 100 tys. zł nagrodę kapituła konkursowa przyznała mu za projekt „A Paradigm Shift in Cancer Immunotherapy: Harnessing Type 2 Immunity for Curative and Accessible Therapies” (pol. Zmiana paradygmatu w immunoterapii nowotworów: wykorzystanie odporności typu drugiego do opracowania powszechnie dostępnej/łatwo dostępnej terapii). Badania prof. Li Tanga wnoszą nową wiedzę o tym, jak limfocyty T reagują na cytokiny immunomodulujące (jak IL-10 i IL-4), co wcześniej nie było do końca poznane. Limfocyty T, białe krwinki, które pomagają naszemu organizmowi zwalczać choroby, stanowią kluczowy element układu odpornościowego. Zespół laureata Lem Prize 2025 odkrył nowe właściwości tych komórek, co pomaga naukowcom lepiej zrozumieć, jak rozpoznają one i zwalczają komórki nowotworowe. To ważny krok w kierunku opracowania skuteczniejszych metod leczenia nowotworów wykorzystujących naturalne mechanizmy obronne naszego organizmu, czyli immunoterapię.
Program dwudniowego wydarzenia wypełniły spotkania i debaty z wybitnymi naukowcami. Pierwszy wykład plenarny wygłosiła prof. Anna Kuppuswamy (University of Leeds), uznana neurobiolożka kliniczna, członkini Young Academy of Europe, która mówiła o swoich badaniach dotyczących prób zrozumienia tego, jak mózg kontroluje ciało oraz jak kontrola motoryczna pogarsza się u osób cierpiących na różnego rodzaju choroby.
– Jedną z podstawowych zasad kontroli motorycznej jest integracja sensoryczno-motoryczna. Ale co istotne, jeszcze ważniejsza jest zdolność do niereagowania lub osłabiania informacji sensorycznych nieistotnych dla danego zadania – mówiła prof. Kuppuswamy. – Aby badać zmęczenie w przebiegu chorób, mój zespół łączy stymulację mózgu i obrazowanie mózgu z metodami behawioralnymi oraz technikami modelowania – dodała.
Wśród prelegentów był też dr Tobias Dornheim (Helmholtz-Zentrum Dresden-Rossendorf, Niemcy), fizyk teoretyczny, laureat Lem Prize 2024. W panelach dyskusyjnych uczestniczyli liderzy polskiego systemu nauki, w tym prof. Krzysztof Pyrć, prezes FNP oraz prof. Krzysztof Jóźwiak, dyrektor NCN.
– Traktujemy doktorat jako kolejny etap kształcenia, ale z bardzo dobrym wsparciem zarówno finansowym, jak też naukowym i merytorycznym. Mamy nadzieję, że zaproszenie takich osób jak prof. Li Tang czy dr Tobias Dornheim pokaże studentom i przyszłym doktorantom, jaką mogą mieć błyskotliwą karierę, jak mogą świetnie przysłużyć się rozwojowi naszego społeczeństwa – mówiła prof. Katarzyna Matczyszyn, przewodnicząca komitetu organizacyjnego forum.
W trakcie wydarzenia pojawili się także wybitni krajowi badacze: dr Anna Byzia z McKinsey & Company, prof. Marcin Drąg z Politechniki Wrocławskiej specjalizujący się w chemii biologicznej i projektowaniu inhibitorów enzymów oraz prof. Agnieszka Dobrzyń, dyrektorka Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w Warszawie, biolożka molekularna i biochemiczka.
Młodzi badacze podjęli także temat miast i społeczeństwa przyszłości oraz inżynierii zdrowia i medycyny przyszłości, pokazując, jak badania techniczne realnie wpływają na jakość i długość życia. Ważnymi wątkami były również etyka i rzetelność badań, komunikacja naukowa oraz dobrostan psychiczny w środowisku akademickim.
Kolejne debaty dotyczyły problematyki technologicznej: Jak powstają technologie przyszłości i skąd biorą się przełomowe odkrycia? W jaki sposób skutecznie aplikować o granty i budować zespoły badawcze? Na początku uczestnicy skupili się na tematach związanych m.in. z umiędzynarodowieniem badań, budowaniem globalnych sieci współpracy, doskonałością naukową i jej rozwojem w szybko zmieniającym się świecie.
– Doskonałość naukowa to nie trofeum, które można zdobyć i mieć. To raczej powtarzalny wzorzec działania, sposób myślenia i pracy, który prowadzi do wartościowych rezultatów – mówił w trakcie panelu „Rethinking Excellence: Advancing the Future of Research” dr hab. inż. Łukasz Sterczewski z Wydziału Elektroniki, Fotoniki i Mikrosystemów PWr.
Podkreślano również znaczenie współpracy określonych dyscyplin ponad podziałami. W panelu „Beyond Boundaries: The Power of Interdisciplinary Research” prof. D. Robert Iskander z Wydziału Podstawowych Problemów Techniki PWr zwrócił uwagę, że interdyscyplinarność to nie hasło, lecz konieczność. – Najpierw jest pomysł, potem wspólna praca zespołów z różnych dziedzin, a na końcu rozwiązanie, które może realnie zmienić rzeczywistość – dodał naukowiec z PWr.
W programie pierwszego dnia znalazły się także sesje poświęcone grantom dla młodych badaczy oraz dyskusje o mobilności naukowców, komunikacji i realnym wpływie badań na współczesny świat.
Nie zabrakło czasu na networking i mniej formalne rozmowy, które – jak podkreślają uczestnicy – są jednym z najważniejszych elementów wydarzenia. Na zakończenie pierwszego dnia pojawiły się równie istotne wątki: etyka, odpowiedzialność i dobrostan psychiczny w środowisku naukowym.
Drugi dzień forum rozpoczął się od wykładu plenarnego dr. Tobiasa Dornheima. Uczony prezentował swoje badania nad ciepłą gęstą materią i fizyką wysokich gęstości energii, na które otrzymał prestiżowy ERC Starting Grant. Przedstawił również swoją ścieżkę kariery, a zwracając się do doktorantów i młodych naukowców podkreślił, że jego zdaniem innowacji naukowej nie da się ściśle zaplanować. – Kiedy piszecie wnioski o granty, wiele agencji finansujących badania wymaga szczegółowego wyjaśnienia, jakie badania przeprowadzicie i jakie będą ich wyniki. Jeśli z góry znacie dokładne wyniki, to po co w ogóle to robić? Podążanie wyłącznie za wyznaczonymi celami prowadzi w ślepe zaułki. Sukces definiujemy np. jako uzyskanie fuzji laserowej lub energii z fuzji laserowej, ale nie wiemy z góry, jakich „stopni” potrzebujemy, aby połączyć obecny stan rzeczy z tym, co chcemy osiągnąć – mówił dr Dornheim.
Naukowiec podkreślił, że wolność akademicka jest niezbędna do istnienia innowacji, dlatego warto przedkładać to, co jest ciekawe, nad wskaźniki wpływu i mierniki wydajności, a „robienie czegoś, co jest interesujące, bo jest nowe, w dłuższej perspektywie prowadzi do bardziej znaczących badań naukowych”.
W kolejnym panelu o swojej drodze do uzyskania grantów ERC opowiadali młodzi naukowcy z Politechniki Wrocławskiej: dr hab. inż. Anna Siekierka, prof. PWr z Wydziału Chemicznego, dr hab. inż. Łukasz Sterczewski oraz dr hab. inż. Sławomir Porada z Wydziału Chemicznego.
W swojej prezentacji prof. Siekierka, która we wrześniu 2025 r. otrzymała ERC Starting Grant na opracowanie nowej technologii odzysku cennych surowców z roztworów ze zużytych baterii, zwróciła uwagę na bardzo niską liczbę grantów ERC, które trafiają do polskich naukowców. – To mniej niż 1% w całym okresie trwania programu. Chciałabym, żeby ta liczba była wyższa, dlatego jako młodzi ludzie podejmijcie się tej trudnej pracy, przygotujcie wniosek i go wyślijcie – mówiła chemiczka z PWr.
Prof. Siekierka zaznaczyła, że eksperci oceniający wnioski o wielkie granty patrzą nie tylko na pomysł, ale też na historię badań i to, czy projekty logicznie wynikają z siebie nawzajem. Ona sama, zanim otrzymała grant ERC, była laureatką konkursów Preludium i Sonata Narodowego Centrum Nauki. – Ważni są również ludzie i komunikacja z nimi. Musicie wiedzieć, do kogo mówicie i niezwykle ważne jest również, abyście prezentowali swoją pracę nie tylko w jednej instytucji, ale różnym podmiotom, z którymi możecie współpracować – tłumaczyła badaczka.
Dr hab. inż. Sławomir Porada, laureat ERC Consolidator Grant oraz kierownik projektu w konkursie EIC Pathfinder Challenges, zachęcał do szukania swobody badawczej poza głównym tematem doktoratu, bo jego zdaniem to właśnie tam rodzi się kreatywność. – Miejcie oczy otwarte i szukajcie, a jeśli znajdziecie w jakiejś dziedzinie związanej z tym, co robicie, jakąś kontrowersję, dyskusję naukową lub spór, zaangażujcie się. Musicie się upewnić, że macie swobodę pracy nad pobocznymi projektami. To w nich możecie się poczuć otwarci i być może wpadniecie na genialny pomysł, nad którym będziecie chcieli popracować – mówił uczony.
Podczas Lem Forum nie zabrakło dyskusji bezpośredniej między studentami i doktorantami. Młodzi naukowcy poruszali kwestie związane m.in. ze sztuczną inteligencją, materiałami przyszłości, zieloną transformacją oraz przyszłością medycyny i biotechnologii.
Na koniec wydarzenia odbył się panel dyskusyjny „Navigating Funding Landscapes: From Ideas to Successful Grants”, w którym uczestniczyli prof. Piotr Młynarz, prorektor ds. organizacji i infrastruktury PWr, prof. Krzysztof Pyrć, prezes FNP oraz prof. Krzysztof Jóźwiak, dyrektor NCN. O możliwościach prowadzenia swojej kariery poza uczelnią debatowali m.in. prof. Marcin Drąg (IChF PAN, Wydział Chemiczny PWr) i prof. Agnieszka Dobrzyń (IBD PAN).
Ponadto młodzi naukowcy z pierwszej ręki mogli usłyszeć o wszystkich aspektach przedsiębiorczości i wdrażania wyników badań, roli sztucznej inteligencji we współczesnej nauce oraz tym, jak doktorat kształtuje sposób myślenia i pracy badacza.
(ACh)
