logo
FA 4/2023 życie akademickie

Marek Rocki

Absolwencki ranking uczelni KRASP

W świetle danych o trzech rocznikach absolwentów

Kategoryzacja trzech roczników absolwentów potwierdza ogólnie pozytywny obraz polskich uczelni akademickich: w znaczącej części absolwenci dostosowują się do oczekiwań pracodawców, uzyskując pięć lat po zakończeniu studiów przeciętnie lepsze wynagrodzenia niż bezpośrednio po studiach i będąc jednocześnie mniej zagrożonymi bezrobociem.

Uczelnie można kategoryzować ze względu na wybrane syntetyczne wskaźniki udostępniane od kilku lat w ogólnopolskim systemie monitorowania ekonomicznych losów absolwentów ELA (www.ela.nauka.gov.pl), budowanym na podstawie danych ZUS i wykorzystującym system POL-on. Warto zaprezentować kategoryzację na podstawie danych o trzech rocznikach absolwentów (2014, 2015 i 2016) dla uczelni członkowskich i stowarzyszonych Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich, dla studiów II stopnia i jednolitych magisterskich. Ponieważ opis systemu ELA jest ogólnodostępny, wspomnę jedynie, że podstawową jednostką w tym systemie jest grupa osób, która w danym roku otrzymała dyplom studiów I lub II stopnia lub jednolitych studiów magisterskich w pewnej uczelni na danym kierunku i w określonym trybie (grupy te są definiowane jednoznacznie poprzez numer w systemie POL-on).

Kategoryzacja obejmuje polskie uczelnie, które mają absolwentów we wszystkich trzech rocznikach, w rozbiciu na dwie grupy: uczelnie prowadzące studia II stopnia (absolwenci w 96,60% zarejestrowani w ZUS) oraz uczelnie prowadzące jednolite studia magisterskie (odpowiednio 93,54%).

Spośród dostępnych w systemie ELA charakterystyk dotyczących ekonomicznych losów absolwentów wybrałem dwa wskaźniki. Po pierwsze, mają one charakter syntetyczny, a po drugie, pozwalają na ocenę sytuacji absolwentów na rynku pracy w oderwaniu od miejsca zamieszkania. Są to:

– względny wskaźnik bezrobocia (WWB) odpowiadający ryzyku bezrobocia przeciętnego absolwenta w stosunku do stopy bezrobocia w jego powiecie zamieszkania; ryzyko bezrobocia jest definiowane jako średni procent miesięcy w okresie objętym badaniem, w których absolwenci byli zarejestrowani jako bezrobotni;

– względny wskaźnik zarobków (WWZ) zdefiniowany jako poziom zarobków przeciętnego absolwenta w stosunku do zarobków w powiecie jego zamieszkania.

Wskaźniki te są obliczane w systemie ELA dla każdej grupy absolwentów, a następnie agregowane tak, by przedstawiały informacje o uczelniach.

Kryteria kategoryzacji uczelni

Z definicji wybranych wskaźników wynika, że wartości WWB mniejsze niż 1 oznaczają, że absolwenci są zagrożeni bezrobociem w mniejszym stopniu niż przeciętne zagrożenie w powiatach ich zamieszkania, a wartości WWZ mniejsze niż 1 oznaczają, że ich przeciętne wynagrodzenia są niższe niż w powiatach ich zamieszkania. Przyjmując, że bazową grupą są uczelnie, których absolwentów charakteryzują takie właśnie wartości wskaźników (WWB < 1 i WWZ < 1), można wyodrębnić uczelnie „lepsze” i „gorsze” od bazowych. I tak uczelnie, w których przypadku WWZ > 1 i jednocześnie WWB < 1, określane są jako „lepsze” i odpowiednio uczelnie, w których przypadku WWB > 1 oraz WWZ < 1, jako „gorsze” niż bazowe. Dla domknięcia klasyfikacji przyjęto, że „lepsze” wartości wskaźników to WWB ≤ 1 przy WWZ > 1 oraz WWB < 1 przy WWZ ≥ 1. Odpowiednio przyjąłem, że „gorsze” wartości to także WWB = WWZ = 1. W dalszej części tekstu uczelnie bazowe są określane jako kategoria B, uczelnie „lepsze” – kategoria L, a „gorsze” – kategoria G.

Należy dodać, że istnieje jeszcze jedna (mało liczna) grupa takich uczelni, dla których przy WWB > 1 występują wartości WWZ ≥ 1. Ponieważ nie jest intuicyjnie jasne to, jak interpretować sytuację grup absolwentów, w których przypadku wysokie relatywne zagrożenie bezrobociem towarzyszy wysokim relatywnym wynagrodzeniom, to uczelnie takie określam jako „osobliwe”. Tak zdefiniowaną kategoryzację ilustruje schemat 1.

Zaproponowana kategoryzacja ma charakter dynamiczny, ponieważ wystąpienie danej uczelni w danej kategorii (dla danego rocznika) jest związane z określonym pomiarem. Wobec tego wzięcie pod uwagę pomiaru 1. i 5. pozwala na analizę przesunięć uczelni pomiędzy kategoriami wskazanymi na schemacie 1.

Absolwencki ranking uczelni KRASP 1

Biorąc to pod uwagę, przyporządkowuję poszczególnym grupom uczelni symbole kategorii według schematu 2.

Absolwencki ranking uczelni KRASP 2

W tabelach 1-3 przedstawiam udziały poszczególnych kategorii dla uczelni członkowskich i stowarzyszonych w KRASP (ogółem dla studiów jednolitych magisterskich i II stopnia) dla kolejnych trzech roczników.

Absolwencki ranking uczelni KRASP 3Absolwencki ranking uczelni KRASP 4Absolwencki ranking uczelni KRASP 5

Dane w tablicach wskazują na zasadnicze podobieństwo wyników kategoryzacji dla trzech analizowanych roczników absolwentów. Tezę taką potwierdzają wyniki szczegółowe omawiane w dalszej części tekstu.

Omówienie wyników

Omówienie wyników skoncentruję na uczelniach prowadzących jednolite studia magisterskie i studia II stopnia, które uzyskały taką samą kategorię dla trzech pomiarów, przy wzięciu pod uwagę tożsamości uczelni określonej przynależnością do konferencji rektorów poszczególnych typów uczelni.

Trzeba zaznaczyć, że niektóre uczelnie (ze względu na różnorodność prowadzonych kierunków studiów) mają niejednoznaczną tożsamość, bo ich rektorzy należą do dwu lub trzech konferencji branżowych. Z tego powodu w szczególności: uczelnie wojskowe należące jednocześnie do KRPUT klasyfikowałem jako KRPUT; uczelnie stowarzyszone z KRPUT, a nienależące do innych konferencji sklasyfikowałem jako KRPUT.

I tak, kategorię L dla trzech roczników mają dla studiów II stopnia: Polsko–Japońska Akademia Technik Komputerowych, Szkoła Główna Handlowa oraz stowarzyszona z KRPUT Szkoła Główna Służby Pożarniczej.

Kategorię B→L utrzymuje dla trzech roczników studiów II stopnia siedem (spośród 21) uczelni technicznych należących do KRPUT: Akademia Górniczo-Hutnicza, Politechnika Gdańska, Politechnika Łódzka, Politechnika Poznańska, Politechnika Warszawska, Politechnika Wrocławska, Wojskowa Akademia Techniczna oraz Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie stowarzyszona z KRPUT. Ponadto kategorię tę dla studiów II stopnia mają: Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Uniwersytet Warszawski, uniwersytety ekonomiczne w Krakowie, Poznaniu i Wrocławiu, a także Collegium Civitas.

W przypadku jednolitych studiów magisterskich kategorie B→L mają uniwersytet Jagielloński i Uniwersytet Warszawski oraz wszystkie uczelnie medyczne należące do KRAUM: Gdański Uniwersytet Medyczny, Pomorski Uniwersytet Medyczny, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, Uniwersytet Medyczny w Lublinie, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, Śląski Uniwersytet Medyczny oraz Warszawski Uniwersytet Medyczny.

Stabilną kategorię B uzyskały dla trzech roczników studiów jednolitych magisterskich uczelnie związane z naukami teologicznymi: Akademia Katolicka, Chrześcijańska Akademia Teologiczna, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Uniwersytet Papieski Jana Pawła II oraz uczelnie „aktorskie”: Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna w Krakowie i Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna w Łodzi.

Dla studiów II stopnia kategorię tę utrzymują akademie muzyczne w Bydgoszczy, Łodzi, Poznaniu, Katowicach, Krakowie, Wrocławiu i Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina. Ponadto uniwersytety Gdański, Łódzki i Wrocławski, dwie uczelnie medyczne: Pomorski Uniwersytet Medyczny i Uniwersytet Medyczny w Poznaniu, a także Akademia Pedagogiki Specjalnej, Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku. Spośród uczelni niepublicznych stabilną kategorię B mają Szkoła Wyższa im. Pawła Włodkowica w Płocku i Wyższa Szkoła Humanitas w Sosnowcu.

Żadna z analizowanych uczelni nie otrzymała stabilnej dla trzech roczników kategorii B→G.

W przypadku kategorii G→L stabilnie dla trzech roczników występują: Uniwersytet Warmińsko-Mazurski dla studiów jednolitych magisterskich oraz sześć politechnik dla studiów II stopnia. Są to politechniki: Krakowska, Lubelska, Rzeszowska, Śląska, Świętokrzyska oraz Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny i Lotnicza Akademia Wojskowa.

W najliczniejszej kategorii G→B, także wskazującej na poprawę ekonomicznych losów absolwentów stabilnie dla trzech roczników absolwentów studiów II stopnia, sklasyfikowana jest grupa uniwersytetów: Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Uniwersytet Jana Kochanowskiego, Uniwersytet Marii Curie–Skłodowskiej, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Uniwersytet Śląski, Uniwersytet Opolski, Uniwersytet Rzeszowski, Uniwersytet w Białymstoku, Uniwersytet Warmińsko–Mazurski, Uniwersytet Zielonogórski, a także Uniwersytet Papieski w Krakowie. Ponadto kategorię G→B dla trzech roczników absolwentów studiów II stopnia uzyskują: Akademia Sztuki w Szczecinie i Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu, politechniki Białostocka i Koszalińska, Akademia Techniczno–Humanistyczna w Bielsku Białej, Uniwersytet Techniczno-Humanistyczny w Radomiu. Spośród uczelni pedagogicznych kategorię tę ma Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie i Akademia Ignatianum, a spośród przyrodniczych Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu i Uniwersytet Rolniczy w Krakowie. Kategorię tę dla studiów II stopnia mają także stabilnie akademie wychowania fizycznego w Katowicach, Krakowie i Wrocławiu.

W przypadku jednolitych studiów magisterskich kategorię G→B dla trzech roczników mają trzy uniwersytety: Łódzki, Szczeciński i Śląski, dwie uczelnie przyrodnicze: Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego i Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu (dotyczy to kierunku weterynaria), a także Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach.

Kategorię G dla trzech roczników mają akademie sztuk pięknych w Łodzi i Warszawie dla studiów II stopnia oraz Uniwersytet Rzeszowski dla jednolitych studiów magisterskich.

Podsumowując powyższe omówienie, można zauważyć, że większość spośród uczelni należących do KRASP lub stowarzyszonych z KRASP ma taka samą kategorię dla każdego z trzech roczników absolwentów. Przykładowo dla studiów II stopnia spośród 20 uczelni należących do KRUP 15 ma kategorię G→B, spośród 21 związanych z KRPUT 6 ma kategorie G→L, 8 kategorie B→L, a wśród należących do KRUA 8 spośród 19 ma kategorie B. Dla studiów jednolitych magisterskich wszystkie uczelnie należące do KRAUM mają kategorię B→L. Z jednej strony potwierdza to poprawność przyjętej metodologii, a z drugiej dowodzi, że „szybkie” zmiany kategorii są trudne. Wśród badanych uczelni dla trzech roczników absolwentów nie występują ścieżki zmian kategorii takie jak od kategorii G poprzez G→B do B, od G poprzez G→L do L albo B, B→L, L. Należy jednak odnotować jeden przypadek zmian negatywnych dotyczący Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi, która dla rocznika 2014 miała kategorię B, dla rocznika 2015 B→G, by dla rocznika 2016 spaść do kategorii G. Warto też odnotować kilkanaście przypadków „powolnych” zmian na korzyść. I tak sekwencja kategorii G – G→B – G→B dla kolejnych roczników związana jest z absolwentami Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu (studia II stopnia), Uniwersytetu Humanistyczno–Przyrodniczego im. J. Długosza w Częstochowie (także studia II st.), Uniwersytetu Przyrodniczo–Humanistycznego w Siedlcach (studia II st.) oraz Uniwersytetu Opolskiego (jednolite studia magisterskie). Z kolei sekwencja B – B→L – B→L związana jest z Uczelnią Łazarskiego (studia II st.), sekwencja B – B – B→L z Warszawskim Uniwersytetem Medycznym (studia II st.) oraz Wyższą Szkoła Gospodarki w Bydgoszczy (studia II st.). Przejście od kategorii G→B dla rocznika 2014 do kategorii B dla dwu kolejnych roczników odnotowują: Krakowska Akademia A.F. Modrzewskiego i Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego (w obu przypadkach studia II stopnia), natomiast z kategorii G→B dla roczników 2014 i 2015 do kategorii B Akademia Marynarki Wojennej, Akademia Morska w Szczecinie, Uniwersytet Szczeciński oraz Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie (wszystkie dla studiów II stopnia) oraz Akademia Pedagogiki Specjalnej (studia jednolite magisterskie).

Przejścia do kategorii L dotyczą Politechniki Opolskiej (studia II stopnia, sekwencja kategorii G→B, G→B, G→L) oraz Uniwersytetu Techniczno–Przyrodniczego w Bydgoszczy (studia II stopnia) i Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (studia jednolite magisterskie) – w obu ostatnich przypadkach sekwencja kategorii to G→L, B→L, B→L.

Podsumowanie

Absolwencki ranking uczelni KRASP 6

Kategoryzacja trzech roczników absolwentów potwierdza ogólnie pozytywny obraz polskich uczelni akademickich: w znaczącej części absolwenci dostosowują się do oczekiwań pracodawców, uzyskując pięć lat po zakończeniu studiów przeciętnie lepsze wynagrodzenia niż bezpośrednio po studiach i będąc jednocześnie mniej zagrożonymi bezrobociem. W znaczącej części przypadków nie oznacza to jednak wynagrodzeń przeciętnie wyższych niż w powiatach zamieszkania i zagrożenia bezrobociem mniejszego niż w tych powiatach. Należy przy tym podkreślić, że chodzi o powiaty zamieszkania, a nie miejsce studiowania.

Wyniki kategoryzacji potwierdzają też, że na wartości wskaźników WWB i WWZ, a w konsekwencji na uzyskaną kategorię istotny wpływ ma tożsamość uczelni wydającej dyplom zdefiniowana przynależnością do konferencji rektorów.

Na koniec trzeba jeszcze raz podkreślić, że wyniki zaproponowanej kategoryzacji dotyczą uczelni, ale wynikają z ekonomicznych losów przeciętnych absolwentów poszczególnych uczelni.

Prof. dr hab. Marek Rocki, ekonomista, Kolegium Analiz Ekonomicznych, Instytut Ekonometrii SGH w Warszawie

Wróć