logo
FA 3/2024 okolice nauki

Juliusz Gałkowski

Malarstwo na poważnie

Malarstwo na poważnie 1

Kiejstut Bereźnicki jest malarzem znanym i nieznanym zarazem. Takie zdanie jest jedynie na pozór paradoksalne. Pojęcie „bycia znanym” w obecnych czasach uległo poważnym zmianom. Jak wiadomo, istnieje na świecie całkiem spora grupa ludzi, którzy „są znani z tego, że są znani”, dlatego też postacie, które docierają do publiczności jedynie za pośrednictwem swoich prac i nie celebrują swojego istnienia w mediach, czy to klasycznych, czy społecznościowych, zdają się zapomniane. Z drugiej strony w kręgach zainteresowanych obszarem ich działalności wysoka jakość prac stanowi wyróżnik z grona innych twórców. Mowa o plastykach, aktorach, naukowcach czy pisarzach. Do takich osób niewątpliwie należy Kiejstut Bereźnicki, malarz o niewątpliwie sporym dorobku, którego obrazy są ciekawym przykładem malarstwa figuralnego nawiązującego do tradycji europejskiego Zachodu.

Bereźnickiemu, a właściwie jego twórczości, poświęcona została monografia napisana przez Marię Błażko, o interesującym tytule Obraźnik. Książka została podzielona na cztery rozdziały. Pierwszym jest biografia malarza oraz podstawowe informacje o działalności, nie tylko twórczej, ale także pedagogicznej oraz na temat jego idei artystycznej. Wszystkie te wątki zostały w sposób oczywisty rozwinięte w kolejnych rozdziałach.

Rozdział drugi – Tematyka malarstwa – omawia poszczególne cykle malarskie, na które składa się pełne oeuvre Bereźnickiego. Zasadniczo autorka wyróżnia cztery główne grupy tematyczne: sceny figuratywne, portrety, akty i martwe natury. Tematycznie istotnym cyklem są sceny związane z dzieciństwem, ukazujące nie tylko wspomnienia malarza, ale także postacie z przeszłości, które były ważne w jego życiu. Wyróżniamy także sceny religijne (z bardzo ważnym cyklem scen pasyjnych) oraz mitologiczne. W twórczości bardzo ważną rolę odgrywały także portrety i autoportrety oraz martwe natury. Widać wyraźnie, że różnorodność tematyczna jest odzwierciedleniem nie tylko pasji i emocji twórcy, ale także wynikiem jego poszukiwań najodpowiedniejszych dla niego rozwiązań formalnych.

Trzeci rozdział omawia bardzo ciekawy aspekt obrazów Kiejstuta Bereźnickiego, chodzi o jego nawiązania do tradycji malarstwa europejskiego. Widać wyraźnie, że jest to twórca, który zna europejskie dziedzictwo artystyczne i kulturalne, ale nie jest prostym naśladowcą ani nie maluje „w stylu” konkretnych malarzy. Jak pisze autorka: „stworzył swój metafizyczny, pełen odniesień do przeszłości poetycki świat. W jego emanujących spokojem, chociaż czasem pełnych dramatu obrazach, jak w lustrze, odbija się historia malarstwa europejskiego, w której głęboko osadzona jest, świadcząca o ciągłości sztuki, twórczość artysty”.

Rozdział czwarty poddaje analizie poszczególne motywy występujące w omawianej twórczości. Widać wyraźnie, że zarówno kolorystyka, budująca nastrój malowideł, jak i sposób konstruowania przestrzeni malarskiej, a także sposób prezentacji przedmiotów oraz elementów natury i architektury, pozwalają na stwierdzenie, że kompozycje obrazów, mimo pozornie dekoracyjnego charakteru, są wynikiem „narracyjnego” myślenia o malarstwie.

Książka wzbogacona jest aneksami zawierającymi pełny katalog prac malarza, schemat cykli, w jakich tworzył, dłuższy wywiad autorki książki z artystą oraz zbiór rękopisów jego wierszy, doskonale uzupełniający wizję jego artystycznej wrażliwości.

Monografia autorstwa Marii Błażko jest przykładem dobrego wykorzystania warsztatu historyka sztuki wobec wciąż tworzącego artysty. W szczególności analizy poświęcone stylowi Bereźnickiego ukazują nam, że jest ona dojrzałą badaczką, która potrafi połączyć staranne katalogowanie oraz dokumentację z samodzielnie wyciąganymi wnioskami.

Juliusz Gałkowski

Maria BŁAŻKO, Obraźnik. Monografia twórczości Kiejstuta Bereźnickiego, Wydawnictwo Naukowe Archaegraph, Łódź 2023.

Wróć