logo
FA 3/2022 okolice nauki

W poszukiwaniu użytecznej przeszłości

W poszukiwaniu użytecznej przeszłości 1

Prof. Zbigniew Szmyt z Instytutu Antropologii i Etnologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza otrzymał Nagrodę im. Prof. Tadeusza Kotarbińskiego. Kapituła uhonorował nią jego książkę Zbyt głośna historyczność. Użytkowanie przeszłości w Azji Wewnętrznej, zgłoszoną do konkursu przez Wydawnictwo Naukowe UAM.

W uzasadnieniu napisano: „Autor stara się z szacunkiem i empatią traktować fundamenty azjatyckiej kultury i jej sposoby radzenia sobie z przeszłością. To także, a może przede wszystkim, praca o granicach imputacji kulturowej. Na ile możliwa jest rekonstrukcja świata nam pozornie niedostępnego, przesłoniętego odmienną kulturą, opartego o inne wartości, odwołującego się do dalekiego od zachodnich wzorów poczucia historyczności. Zbigniew Szmyt stanowczo odrzuca silnie zakorzenioną w tradycji europejskiej tezę o »ludach bez historii«. (…) Sugestywnie pokazuje, że to po prostu inny rodzaj refleksji historycznej, wpisującej w odmienny, kulturowy kontekst”.

Książka opisuje poszukiwania użytecznej przeszłości prowadzone przez mieszkańców postsocjalistycznej Azji Wewnętrznej. Autor dokonuje analizy na poziomie państwa, społeczności lokalnej i w rodzinach. Wiele uwagi poświęca praktycznym formom funkcjonowania przeszłości wykraczającym poza tradycyjną historiografię i politykę historyczną, a także poza instytucje ją reprodukujące: szkoły, muzea, uniwersytety. Bogaty materiał etnograficzny odsłonił oddolne i pozatekstualne praktyki związane z wizualnym, cielesnym, materialnym i rytualnym wymiarem użytkowania przeszłości. Można się zatem dowiedzieć, dlaczego syberyjscy buddyści widzą w Putinie kobietę, po co ałtajscy szamani walczą z archeologami, a duchy ofiar komunizmu w Mongolii domagają się upamiętnienia. Antropologiczna perspektywa wykorzystana w książce do wyjaśnienia procesów społecznych zachodzących na Syberii, w Mongolii czy na chińskich peryferiach, może także zostać wykorzystana do zrozumienia rzeczywistości otaczającej czytelnika.

W poszukiwaniu użytecznej przeszłości 2

– Moje serce i moje myśli są teraz z narodem ukraińskim. Przyjdzie czas na analizy, na pisanie artykułów, szukanie humanistycznego wyjaśnienia tego, co się tam wydarza. Ale teraz jest czas na działanie. Życzę sobie i innym, by nasze działania były skuteczne i pomocne – powiedział laureat, odbierając nagrodę. Na dalsze badania naukowe otrzymał 50 tys. zł.

W tym roku, w obliczu wojny w Ukrainie, zrezygnowano z uroczystej gali. Spotkanie w gronie finalistów i członków kapituły miało kameralny charakter. Dodatkowo przez cały weekend Pałac Alfreda Biedermanna, w którym wręczono nagrodę, był podświetlony w narodowe barwy Polski i Ukrainy.

Do siódmej odsłony konkursu na najlepszą książkę humanistyczną w Polsce zgłoszono aż 70 dzieł wydanych w 2020 roku. Oprócz zwycięskiego dzieła w finale znalazły się: „Etyka niezależna w Polsce” Stefana Konstańczaka; „Eutoryka. Rzecz o dobrej (roz)mowie” Doroty Korwin-Piotrowskiej; „Doświadczyć prawdziwej rzeczywistości. Prolegomena do filozofii mistyki”, T. 1. „Filozofia doświadczenia mistycznego”, T. 2. „Człowiek wobec doświadczenia mistycznego” Krzysztofa Stachewicza; praca zbiorowa pod redakcją naukową Danuty Ulickiej „Wiek teorii. 100 lat literaturoznawstwa polskiego” Monografia, „Wiek teorii” Antologia 1 i Antologia 2.

W sumie, w dotychczasowych konkursach, ocenie kapituły poddano blisko 430 książek z niemal 130 instytucji naukowych. Wśród laureatów są m.in. prof. Jan Strelau, prof. Andrzej Friszke, prof. Jerzy Zajadło. Nagroda przyznawana jest przez Uniwersytet Łódzki.

(m)

Wróć