logo
FA 3/2022 informacje i komentarze

Mariusz Karwowski

Polska sztuczna inteligencja

W latach 2010–2019 opublikowano w bazie Scopus 751,2 tys. prac naukowych z zakresu sztucznej inteligencji. Z każdym kolejnym rokiem było ich więcej. Na początku minionej dekady ich liczba nie przekraczała 55 tys. rocznie, by pod koniec osiągnąć poziom 136,3 tys. W omawianym okresie do tego dorobku polscy naukowcy dołożyli 11,3 tys. prac, co dało im 18 miejsce w globalnym zestawieniu i 6 wśród państw Unii Europejskiej. U nas też widoczny jest wyraźny trend wzrostowy: z 801 publikacji w 2010 r. do 1526 w 2019. Jedynie w 2017 r. zaobserwowano nieznaczny spadek (-1% r.r.), za to w 2015 największy wzrost (+19%). Autorzy poruszali najczęściej tematykę związaną ze sztuczną siecią neuronową (895 publikacji), przetwarzaniem obrazu (895), algorytmem genetycznym (723) oraz eksploracją danych (600).

Jak wskazują eksperci Ośrodka Przetwarzania Informacji – Państwowego Instytutu Badawczego, polskie publikacje nie mają jednak zbyt dużego oddziaływania w środowisku naukowym. Były cytowane 77,7 tys. razy, co plasuje nasz kraj na 8 pozycji w UE i 23 na świecie. Prym wiodą badacze z USA (1,8 mln cytowań). To właśnie oni są najczęstszymi partnerami Polaków. We współpracy z Amerykanami powstała co piąta publikacja spośród blisko 3 tys. napisanych do spółki z partnerami z zagranicy. Znaczący odsetek zanotowano także w przypadku Kanady (14%) oraz Wielkiej Brytanii (11%). Od 2017 r. liczba internacjonalnych prac naszych badaczy systematycznie rośnie. Warto jednak zauważyć, że ta kooperacja obejmuje jedynie 26% całości polskiego dorobku w zakresie SI. Przy czym na jedną taką pracę, której współautorami byli uczeni z innych państw, przypada 11 cytowań, czyli ponad dwukrotnie więcej niż w przypadku publikacji wyłącznie polskiej (5). Na świecie przygotowano w międzynarodowych zespołach w sumie 140 tys. prac, z czego 10% należy do tandemu USA-Chiny.

Polska znajduje się w połowie stawki unijnego zestawienia według indeksu Hirscha: 82 prace naukowe naszych uczonych zacytowano nie mniej niż 82 razy. To rezultat nieco wyższy niż średnia unijna (81). Jedna publikacja autorstwa polskich naukowców była cytowana średnio 7 razy, co było poniżej średniej wartości zarówno dla UE (10 cytowań), jak i świata (8 cytowań). Z drugiej strony aż 989 prac badaczy afiliowanych w polskich instytucjach znalazło się wśród 10% najczęściej cytowanych na świecie z zakresu SI.

Wśród instytucji o największej liczbie publikacji w prestiżowych czasopismach informatycznych dominował Instytut Badań Stosowanych PAN, którego pracownicy w latach 2013–2018 byli autorami 167 takich prac. Wynik powyżej stu osiągnęli też naukowcy z politechnik: Wrocławskiej (141) i Warszawskiej (119). W sumie Polacy opublikowali w topowych tytułach 1674 prac. Natomiast ogółem w tym okresie najwięcej o SI pisali badacze z Akademii Górniczo-Hutniczej (4309), którzy byli autorami 1187 prac. Niewiele mniej mieli na swoim koncie naukowcy z Politechniki Śląskiej (1022) i Politechniki Warszawskiej (992). Pierwszą nietechniczną uczelnią w tym zestawieniu jest Uniwersytet Warszawski, który z 226 publikacjami zajął 11 miejsce.

Dyscypliny informatyczne (informatykę techniczną i telekomunikację lub informatykę), w ramach których powstała blisko połowa ze wszystkich prac w obszarze SI, uprawia obecnie 4309 naukowców. Warto zwrócić uwagę, że sztuczną inteligencją interesują się także badacze z innych dyscyplin, m.in.: zarządzania, ekonomii, językoznawstwa, psychologii, prawa, filozofii czy nauk medycznych i o zdrowiu. W omawianej dekadzie na podstawie dorobku dotyczącego sztucznej inteligencji wypromowano w Polsce 760 doktorów i doktorów habilitowanych (najwięcej na AGH – 125).

W latach 2011–2018 zrealizowano z Polsce 915 projektów dotyczących sztucznej inteligencji. Najwięcej na Politechnice Wrocławskiej (120), AGH (83) i Politechnice Poznańskiej (68). W tym czasie Narodowe Centrum Badań i Rozwoju przeznaczyło na badania nad SI 149,6 mln zł, zaś Narodowe Centrum Nauki – 91,9 mln zł.

Biorąc pod uwagę publikacje, liczbę projektów i zaplecze kadrowe, do najważniejszych ośrodków sztucznej inteligencji, oprócz już wymienionych, można zaliczyć także politechniki Łódzką i Gdańską, Wojskową Akademię Techniczną oraz Uniwersytet Jagielloński.

Rządowa strategia rozwoju SI w Polsce do roku 2027 wspomina o specyficznej w odniesieniu do całego świata sytuacji, w której zdecydowana większość naszych specjalistów to absolwenci kierunku o profilu informatyka ogólna (computer science). Poza tym mają oni najczęściej dyplomy z: matematyki, technologii informacyjnych, inżynierii elektrycznej i elektronicznej, fizyki oraz mechatroniki i robotyki. W stosunku do średniej światowej widać w Polsce wyraźny deficyt ekspertów w obszarze inżynierii komputerowej oraz elektronicznej.

Mariusz Karwowski

Wróć