logo
FA 3/2022 informacje i komentarze

Jacek Pakuła

Bo ojciec poszedł na wojnę…

Bo ojciec poszedł na wojnę… 1

Jacek Pakuła, ekspert z zakresu pomocy materialnej dla studentów, wyjaśnia, jakie są możliwości przyznania zapomóg i stypendiów socjalnych dla studentów z Ukrainy.

W ostatnim czasie na aktualności zyskuje tematyka pomocy materialnej dla studentów. Nie chodzi tylko o planowaną reformę systemu stypendiów i zapomóg, ale przede wszystkim o chęć pomocy studentom z Ukrainy.

W Polsce, według danych GUS, w roku akad. 2020/2021 studiowało 1,2 mln studentów, w tym 85 tys. studentów zagranicznych, z czego ponad 38 tys. studentów z Ukrainy. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, student może ubiegać się m.in. o stypendium socjalne (podstawą jest dochód), stypendium rektora (wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe, artystyczne lub sportowe), stypendium dla osób niepełnosprawnych (orzeczenie o niepełnosprawności lub inny równoważny dokument wydany przez właściwy polski organ) oraz zapomogę (jednorazowy zasiłek).

Aby ubiegać się o pomoc, należy przede wszystkim posiadać status studenta polskiej uczelni. Kolejnym krokiem jest złożenie wniosku i spełnienie warunków ustawowych i kryteriów uczelnianych regulaminów stypendialnych. W praktyce chodzi o niski dochód (stypendium socjalne) i trudną sytuacją życiową (zapomoga). Student nie może jednak spełniać przesłanki negatywnej, np. ukończone studia. Takie ograniczenia w dostępie do pomocy materialnej zawiera m.in. art. 92, 93 i 447 PSWiN.

Zgodnie z art. 90 PSWiN, „zapomogę może otrzymać student, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej”. Do takich zdarzeń niewątpliwie należy np. sprowadzenie rodziny z Ukrainy do Polski czy utrata pracy przez rodziców, którzy dotychczas finansowali naukę studentów z Ukrainy. Postępowanie dowodowe można oprzeć na oświadczeniu studenta. Trudno dziś bowiem wymagać, aby ubiegający się o zapomogę mógł przedłożyć zaświadczenie z zakładu pracy w Kijowie, że ojciec „poszedł na wojnę”, a dotychczasowe miejsce pracy matki „zostało zbombardowane”. Coraz więcej studentów pyta o taką formę wsparcia i uczelnie szerokim strumieniem odpowiadają na te potrzeby. Środki na ten cel pochodzą z budżetu państwa i każda uczelnia w ramach funduszu stypendialnego ma możliwość pomocy swoim studentom. Wyraźnie należy podkreślić, że zapomoga przysługuje każdemu studentowi, bez względu na to czy odbywa te studia jako np. posiadacz Karty Polaka, czy np. na zasadach odpłatności.

Drugą formą wsparcia, o jaką mogą ubiegać się studenci z Ukrainy, jest stypendium socjalne. Świadczenie to jest jednak limitowane i trzeba mieć na uwadze treść art. 324 PSWiN. Zgodnie z art. 324 ust. 3 PSWiN: „cudzoziemiec niewymieniony w ust. 2 pkt 2-8 nie może ubiegać się o stypendium socjalne, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, oraz o kredyt studencki, o którym mowa w art. 98 ust. 1”. Oznacza to, że student zagraniczny wymieniony w art. 324 ust. 2 pkt 2-8 może ubiegać się o stypendium socjalne. Chodzi tu o:

– cudzoziemca, któremu udzielono zezwolenia na pobyt stały, lub rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej;

– cudzoziemca, któremu udzielono zezwolenia na pobyt czasowy w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 159 ust. 1 lub art. 186 ust. 1 pkt 3 lub 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2020 r. poz. 35, 2023, 2320 i 2369 oraz z 2021 r. poz. 159);

– cudzoziemca, który posiada status uchodźcy nadany w Rzeczypospolitej Polskiej albo korzysta z ochrony czasowej albo ochrony uzupełniającej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

– cudzoziemca – posiadacza certyfikatu poświadczającego znajomość języka polskiego jako obcego, o którym mowa w art. 11a ust. 2 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2019 r. poz. 1480 oraz z 2020 r. poz. 285), co najmniej na poziomie biegłości językowej C1;

– posiadacza Karty Polaka lub osoby, której wydano decyzję w sprawie stwierdzenia polskiego pochodzenia;

– cudzoziemca będącego małżonkiem, wstępnym lub zstępnym obywatela Rzeczypospolitej Polskiej, mieszkającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

– cudzoziemca, któremu udzielono zezwolenia na pobyt czasowy w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 151 ust. 1 lub art. 151b ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub przebywającego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej naukowca na warunkach określonych w art. 156b ust. 1 tej ustawy lub posiadającego wizę krajową w celu prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych.

Przy składaniu wniosków o stypendium socjalne należy pamiętać o dwóch kwestiach. Po pierwsze, chodzi o terminy. Niektóre uczelnie organizując akcję stypendialną dopuszczają możliwość złożenia wniosku o stypendium tylko raz w roku albo co semestr, uniemożliwiając ubieganie się o to świadczenie np. w grudniu albo w kwietniu. Złożenie wniosku o stypendium socjalne łączy się jednak z terminem instrukcyjnym, co oznacza, że nie można odmówić studentowi tego świadczenia tylko dlatego, że nie złożył wniosku w październiku albo w lutym. Przypomina o tym Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 września 2019 r. (sygn. I OSK 78/18).

Druga kwestia to dokumentacja dochodu w rodzinie. Przepisy zasadniczo koncentrują się wokół zaświadczeń z urzędu skarbowego, ale w sytuacji studentów, którzy np. ściągają rodzinę z Ukrainy, można przyjąć za pewnik, że tamte dochody zostały utracone. Dlatego do przyznania pomocy materialnej na semestr letni 2021/2022 w mojej ocenie wystarczające będą oświadczenia studenta i jego rodziny. Oczywiście, jeśli student z Ukrainy pracuje w Polsce, to ma obowiązek o tym fakcie poinformować uczelnię. Obowiązuje również art. 88 ust. 4-5 PSWiN, zgodnie z którym osoba wykazująca dochód w rodzinie od 0 do 600 zł na osobę ma obowiązek przedłożyć zaświadczenie z ośrodka pomocy materialnej o sytuacji dochodowej i majątkowej. W skrócie: student musi wskazać, z czego on i jego rodzina utrzymują się, ale w obecnej sytuacji, jeśli rodzina korzysta z pomocy państwa czy organizacji pozarządowych, będzie to dość łatwe do wyjaśnienia.

Aktualna sytuacja skłania również do jeszcze jednej refleksji. Otóż toczy się dyskusja wokół reformy pomocy materialnej dla studentów. Zespół badaczy z UAM w Poznaniu i UE w Krakowie, w ramach grantu finansowanego ze środków NCBR (2,4 mln zł) przygotował projekt zmian. Gdyby jednak ten projekt został przyjęty, to niemożliwe byłoby objęcie pomocą m.in. studentów z Ukrainy.

Wróć