logo
FA 3/2021 informacje i komentarze

Piotr Kieraciński

30 lat i koniec

30 lat i koniec 1

Z końcem 2020 r., po trzydziestu latach działalności, zakończyła swój żywot Centralna Komisja ds. Stopni i Tytułów. Instytucja kontrowersyjna, ale chyba nikt nie wyobrażał sobie na serio awansów naukowych w Polsce bez niej. Przypisywano jej różne cechy i właściwości, najczęściej chyba „sądu kapturowego”. Ale także komunistyczny rodowód. Spór o pochodzenie rozstrzygnął w książce Centralna Komisja ds. Stopni i Tytułów (1991-2020), wydanej na podsumowanie działalności CK, dostępnej bezpłatnie w wersji elektronicznej, prof. Hubert Izdebski – człowiek w pewnym sensie odpowiedzialny za kształt Komisji jako współautor (a są tacy, którzy twierdzą, że główny autor) ustawy ją powołującej.

Prof. Izdebski, który oprócz tego, że współtworzył ustawy, był także członkiem CK i jej przedostatnim sekretarzem, sprzeciwia się przypisywaniu CK komunistycznego rodowodu, a jego tezę ma dokumentować art. 43 ustawy z 12 września 1990 r. powołującej Centralną Komisję ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych, bo tak wówczas brzmiała jej nazwa. Od Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej do spraw Kadr Naukowych, instytucji, która bezpośrednio poprzedzała naszą, niekomunistyczną Komisję, różnił ją fakt wyłaniania członków przez środowisko naukowe w bezpośrednich wyborach. Izdebski wskazuje też na znacznie szerszy zakres kompetencji CK.

Skoro jednak autor opracowania, podsumowującego trzydziestoletnią działalność Komisji, uznał za stosowne poświęcić sporo miejsca poprzedniczkom CK z okresu Polski Ludowej, to może warto przynajmniej je wymienić: Rada Główna do spraw Nauki i Szkolnictwa Wyższego (1947-1952), Centralna Komisja Kwalifikacyjna dla Pracowników Nauki (1952/53-1958/60), Rada Główna Szkolnictwa Wyższego i (Główna) Komisja Kwalifikacyjna przy Polskiej Akademii Nauk (1959/60-1973), no i wreszcie wspomniana już Centralna Komisja Kwalifikacyjna do spraw Kadr Naukowych (1973-1990). O ich zadaniach i sposobach działania, a także związkach ze współczesnymi instytucjami o podobnych nazwach, można się dowiedzieć ze wspomnianej książki.

Prof. Izdebski omawia następnie skład – także prezydiów – poszczególnych kadencji Komisji, konstatując, że pozostawanie w kolejnej 60-70% składu poprzedniej kadencji świadczyć miało o zaufaniu środowiska profesorskiego (bo takie mogło być wybierane do Komisji i wybierało jej skład) do członków CK oraz utrwaleniu tożsamości i stabilizacji pod względem osobowym. Istnieje w tym obszarze pewna nieścisłość, bowiem o ile Izdebski pisze, że pierwszym przewodniczącym Komisji przez dwie kadencje (a zatem w latach 1991-1996) był prof. Jerzy Pelc, o tyle w zestawieniu osobowym wskazano, że pierwszym przewodniczącym w kadencji 1991-93 był prof. Czesław Olech, a prof. Pelc pełnił tę funkcję w drugiej kadencji w latach 1994-96.

Autor – bo należy go uznać także za głównego autora książki, gdyż cała jej treść, poza zestawieniami osobowymi i statystycznymi, jest jego dziełem – przedstawia kompetencje i uprawnienia Komisji w różnych okresach jej działania, a także rezultaty tegoż w postaci podstawowych danych liczbowych. CK zatem tworzyła i korygowała wykaz dziedzin i dyscyplin naukowych (były jeszcze obszary); przyznawała jednostkom naukowym uprawnienia do nadawania stopni i tytułów – Izdebski wspomina o odsetku decyzji negatywnych: 28% w pierwszej kadencji, 44% w drugiej, a później w granicach 30%; kontrola doktoratów, rozpatrywanie wniosków jednostek o nadanie tytułu profesora – autor pisze o podniesieniu wymogów w stosunku do stosowanych w CKK i aż 21,8% decyzji odmownych w 1992 r.; zatwierdzanie uchwał rad jednostek o nadaniu habilitacji oraz rozpatrywanie odwołań od decyzji rad jednostek – tu autor podaje odsetki decyzji pozytywnych. Kolejne zmiany legislacyjne prowadziły do zmniejszenia kompetencji Komisji. W kolejnym rozdziale prof. Izdebski omawia orzecznictwo CK w całym okresie jej funkcjonowania, a zatem pod obiema nazwami: Centralnej Komisji ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych (1991-2003) i Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów.

Drugą część książki zajmują zestawienia osobowe i akty prawne regulujące działalność CK. Zaistniała poważna niekonsekwencja w sporządzeniu owych zestawień. Dotyczą one bowiem nie tylko działalności CK, ale także CKK. Tak jakby ich autorzy (może to redaktorzy wymienieni w książce, bo autorzy nie są wskazani?) widzieli jednak w CK kontynuację działalności CKK, a nie zupełnie nową jakość, jak chce prof. Izdebski. Zatem mamy zestawienia wszystkich przewodniczących i wiceprzewodniczących CKK i CK. Podobnie jest z alfabetyczną listą członków. Trudno przez to zorientować się, ilu profesorów przewinęło się przez CK. Warto jednak zauważyć, że CK miała 6 przewodniczących (autor, jak wspomniałem, uważa, że 5). Najdłużej – trzy kadencje, lata 1997-2006 (w międzyczasie CK przeszła z kadencji trzyletnich na czteroletnie) – pełnił tę funkcję historyk, prof. Janusz Tazbir. Inną ciekawostkę poznałem podczas ostatniego walnego zebrania CK – okazało się, że jednym profesorem, który był członkiem CK przez wszystkie kadencje, całe 30 lat, był prof. Jerzy Brzeziński, psycholog (metodolog psychologii) z UAM. Osobiste wspomnienie profesora na temat Komisji opublikowaliśmy w lutowym numerze FA.

Piotr Kieraciński

Wróć