logo
FA 2/2022 okolice nauki

Anna Jawor

Najlepsze think tanki

Najlepsze think tanki 1

W 1832 roku organizacja Franklin Institute of Philadelphia otrzymała od rządu Stanów Zjednoczonych zlecenie wyjaśnienia przyczyn uszkodzeń kotłów parowych na amerykańskich parowcach. Wydarzenie to uznaje się za pierwszą działalność typu think tank, czyli współpracę ekspercką na linii rząd-organizacja. Think tanki, począwszy od swojej ojczyzny, czyli USA, kończąc na całym świecie, rozwijały się na przestrzeni ostatnich kilkunastu dekad bardzo prężnie. Dziś już nawet sami prezydenci zakładają think tanki, których celem jest upowszechnianie ich dorobku politycznego, prowadzenie badań, edukacja i wspieranie dialogu. Przykładami niech będą George W. Bush Presidential Center, Obama Foundation, a w Polsce Instytut Lecha Wałęsy czy Fundacja Aleksandra Kwaśniewskiego „Amicus Europae”.

Analizy think tanków podjął się Wojciech Ziętara, autor wydanej przed 12 laty książki Think tanks. Na przykładzie USA i Polski, w której pisał o roli i wpływie think tanków na debatę publiczną, a w rezultacie kierunki przemian w takich krajach jak Stany Zjednoczone i Polska. W swojej najnowszej publikacji koncentruje się na pozycji i potencjale think tanków w krajach Europy Środkowej i Wschodniej, a więc poza Polską również w Albanii, Białorusi, Bośni i Hercegowinie, Bułgarii, Chorwacji, Czarnogórze, Czechach, Estonii, Kosowie, Litwie, Łotwie, Macedonii, Mołdawii, Rumunii, Rosji, Serbii, Słowacji, Słowenii, Ukrainie i Węgrzech. Może dziwić fakt, że w zestawieniu znalazły się takie kraje jak Rosja czy Białoruś, a więc państwa autorytarne, niedemokratyczne, w których organizacje, ich finanse i program, są uzależnione od rządu. Jednak najnowsze badania think tanków, wyłonienie nowych rodzajów kategorii zależności i niezależności, pozwalają również organizacje eksperckie w pastwach autorytarnych zaliczać do grona think tanków.

Jak pisze Ziętara, można wskazać trzy nurty powstawania i rozwoju think tanków w Europie Środkowej i Wschodniej: państwowo-rządowy, zewnętrzny-liberalny oraz wewnętrzny-konserwatywny. „W pierwszym przypadku nawiązywano do, istniejących w okresie komunizmu, instytutów badawczych działających przy narodowych akademiach nauk, instytutów spraw międzynarodowych współpracujących z ministerstwami spraw zagranicznych lub pozostałych instytutów naukowych, które w wybranych przypadkach zostały przekształcone po 1989 roku w think tanki rządowe wspierające politykę władzy. W drugim przypadku należy podkreślić rolę think tanków zagranicznych, spoza regionu środkowoeuropejskiego i ich wsparcie organizacyjne oraz finansowe udzielone dla nowo tworzonych fundacji. Celem takich działań było przede wszystkim wzmocnienie procesów transformacji politycznej i gospodarczej w regionie opartej na wartościach demokracji liberalnej i zasadach wolnorynkowych. W ten sposób w latach 90. XX wieku w większości powstawały think tanki liberalne. Dopiero na przełomie XX i XXI wieku zostały zintensyfikowane inicjatywy mające na celu równoważenie liberalnej wizji świata i w systemie think tanków pojawiły się organizacje konserwatywne”. Ich potencjał pozostaje jednak mniejszy niż tych liberalnych.

Wojciech Ziętara w swojej książce dokonał analizy ilościowej think tanków w Europie Środkowej i Wschodniej na podstawie rankingów Global Go To Think Tank Index z lat 2008-2018. Dzięki temu możemy się dowiedzieć, które think tanki są najbardziej wpływowe w kategoriach: najlepszego wykorzystania mediów, najwyższej jakości polityki i procedur uczciwości, małego budżetu i kilkudziesięciu innych. Wszystko jest klarownie przedstawione w tabelach. Na koniec autor szerzej prezentuje 10 najbardziej wpływowych think tanków w regionie, wśród nich Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, którego początki działalności sięgają 1947 roku.

Anna Jawor

Wojciech ZIĘTARA, Think tanki w Europie Środkowej i Wschodniej, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2021.

Wróć