logo
FA 2/2021 informacje i komentarze

Inicjatywy VI kadencji RMN

Rada Młodych Naukowców VI kadencji zakończyła swoją pracę 25 stycznia br. Rada, będąca ciałem doradczym najpierw ministra nauki i szkolnictwa wyższego, a następnie ministra edukacji i nauki, pracowała przez ostatnie niemal 3 lata na rzecz identyfikowania barier rozwoju młodych badaczy w Polsce. Przez cały ten okres członkowie RMN stworzyli, podobnie jak ich poprzednicy z wcześniejszych kadencji, swoistą linię uchwałodawczą, w której znalazły się propozycje mające ułatwić najmłodszej generacji naukowców rozpoczęcie kariery akademickiej. Składa się na nią 48 uchwał merytorycznych. Oprócz tego członkowie RMN przedstawiali wybrane aspekty związane z młodą nauką podczas spotkań przedstawicieli środowiska naukowego, na posiedzeniach gremiów naukowych oraz w publikacjach prasowych. Cały dorobek uchwałodawczy RMN dostępny jest na stronie rmn.org.pl.

Środki na badania naukowe

Bardzo ważnym elementem pracy Rady była kooperacja z agencjami grantowymi. Największym sukcesem jest niewątpliwie zwiększenie liczby projektów B oraz ich finansowania w skierowanym do młodych naukowców programie Lider Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. Na nasz wniosek kierownictwo NCBR zwiększyło alokację środków finansowych do programu, dzięki czemu liczba projektów wzrosła z 42 na 60, a kwota finansowania z 59 na 85 mln zł (różnice między X i XI edycją konkursu). Oznacza to więcej innowacyjnych pomysłów i badań rozwojowych, które realizowane są przez młodych badaczy w polskich uczelniach.

Wnieśliśmy też propozycje dotyczące programów Narodowego Centrum Nauki, wspierających badaczy na najwcześniejszym etapie kariery. RMN postulowała utrzymanie programu Preludium dla doktorantów. Przedstawiliśmy także propozycje zmian w Preludium Bis, mające na celu zwiększenia w nim roli doktoranta. Rada postulowała też, by władze uczelni przeznaczały część subwencji na uczelniane programy wsparcia badań młodych naukowców. Wiąże się to z zakończeniem kierowania do uczelni odrębnej dotacji na rozwój młodych badaczy, przez co same uczelnie powinny przewidzieć w swoich wydatkach tego typu wsparcie. Wiele uczelni, takich jak np. Politechnika Gdańska lub Politechnika Śląska, realizuje tego typu inicjatywy. Rada Młodych Naukowców zabrała także głos w sprawie trudności w pozyskiwaniu funduszy w otwartych konkursach przeznaczonych na finansowanie tzw. dużej infrastruktury badawczej. W opinii RMN konieczne jest wprowadzenie spójnej polityki wspierania jednostek naukowych, a docelowo grup badawczych pod kątem rozwijania i tworzenia nowoczesnego zaplecza aparaturowego.

Mobilność

Rada współpracowała w kwestiach mobilnościowych zwłaszcza z Narodową Agencją Wymiany Akademickiej, m.in. przy projektowaniu regulaminu programu im. Wilhelminy Iwanowskiej dla doktorantów. Zwracaliśmy także uwagę na potrzebę zapewnienia stypendystom wyjeżdżającym do ośrodków zagranicznych funduszy na prowadzenie badań naukowych w trakcie tych pobytów. Cieszy, że pojawiają się pierwsze inicjatywy realizujące ten postulat, np. inicjatywa synergii programów Preludium Bis realizowanych wspólnie przez NCN oraz NAWA. Ostatnim z naszych postulatów, który przedstawiliśmy pod koniec działalności, jest możliwość podzielenia długoterminowych wyjazdów stypendialnych na krótsze tury. Dzięki temu, wyjazdy takie nie wiązałyby się z uciążliwą, długotrwałą rozłąką z krajem i rodziną, co jest szczególnie istotne dla młodych rodziców.

Awanse naukowe

Istotnym obszarem działalności RMN były awanse naukowe. Zasadniczym postulatem Rady było, aby fakultatywność habilitacji stała się trwałym i rzeczywistym elementem polityki kadrowej uczelni, co proponuje Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Chodzi o to, aby szkoły wyższe nie uzależniały zatrudniania naukowców na stanowiskach profesora uczelni od posiadania habilitacji lub tytułu naukowego. Postulat ten znalazł uznanie zarówno u parlamentarzystów, jak i w resorcie nauki, który w odpowiedzi na interpelację nr 5181 potwierdził, iż „uczelnia nie może uniemożliwiać udziału w konkursie na stanowisko profesora uczelni osobom posiadającym stopień naukowy doktora, a decydującym kryterium wyboru najlepszego kandydata na omawiane stanowisko powinno być doświadczenie i dorobek”. Tylko takie podejście pozwoli w przyszłości polskim uczelniom na zatrudnianie najlepszych fachowców, którzy w innych krajach nie muszą uzyskiwać habilitacji, aby uzyskać uprawnienia tzw. samodzielnego pracownika naukowego (np. prawo do pełnienia funkcji promotora doktoranta). Znaczącym sukcesem Rady było usunięcie z porządku prawnego ograniczenia czasowego dotyczącego dorobku naukowego, jaki może być przedstawiany w postępowaniu habilitacyjnym. W dobie pandemii wskazaliśmy także takie elementy postępowań awansowych, które mogą być załatwiane drogą elektroniczną.

Z kolei w odniesieniu do samego procesu zatrudnienia, podkreślaliśmy wagę rzetelności konkursów na stanowiska akademickie. Zdaniem RMN, konkursy te muszą być otwarte, oparte na zasadzie wolnej konkurencji. W przeciwnym razie zahamowana będzie mobilność naukowców wewnątrz kraju, a dobór kadr uczelni odbywać się będzie na zasadach chowu wsobnego. Wymiernym efektem tych postulatów jest Karta dobrych praktyk w zatrudnianiu młodych naukowców.

Dydaktyka

Choć dydaktyka jest, obok badań naukowych, podstawową funkcją uczelni, nie zawsze znajdowała ona w ostatnim czasie należne miejsce w debacie o tym, jak powinna wyglądać akademia. Wiąże się to z tym, że o pozycji jednostki naukowej decyduje dziś przede wszystkim jakość działalności naukowej. Pomimo tego Rada Młodych Naukowców starała się zwrócić uwagę uczelni oraz resortu nauki na dydaktykę, proponując wprowadzenie osiągnięcia dydaktycznego jako elementu wewnętrznej ewaluacji nauczycieli akademickich w zakresie dydaktyki. Określiliśmy także katalog osiągnięć, które mogłyby podlegać takiej ewaluacji (np. opracowanie recenzowanego przewodnika do ćwiczeń) oraz kartę dobrych praktyk w dydaktyce obejmującą m.in. postulat hospitacji zajęć przez osobę z innej niż macierzysta jednostki naukowej. RMN skierowała również do ministra edukacji i nauki postulat ustanowienia programu wsparcia podręczników akademickich. Program ten mógłby być dobrym narzędziem ożywienia tego obszaru rynku wydawniczego w Polsce oraz uzupełniłby braki fachowej literatury.

Procesy ewaluacyjne

Ewaluacja działalności naukowej oraz szkół doktorskich jest jednym z kluczowych elementów systemu nauki. RMN podkreślała, że zasady ewaluacyjne nie mogą prowadzić do osłabienia wagi prac interdyscyplinarnych, które mogłyby nie mieścić się w tematyce czasopism przypisanych do określonej dyscypliny. Rada wskazała także, że obecna, de facto dwupoziomowa, struktura wykazu wydawnictw punktowanych jest zbyt uproszczona i nie oddaje faktycznej wagi publikacji monograficznej – stąd postulat wprowadzenia jeszcze jednego poziomu punktowego.

Rada poparła ideę eksperckiej ewaluacji szkół doktorskich. W związku z tym przedstawiliśmy resortowi nauki przykładowe kryteria oceny, z których część została włączona do prac nad rozporządzeniem ewaluacyjnym. W szczególności należy zwrócić uwagę na postulat włączenia kadry spoza grona nauczycieli akademickich oraz pracowników naukowych do grona osób prowadzących kształcenie doktorantów. Poziom 8. Polskiej Ramy Kwalifikacji zawiera również kompetencje praktyczne, które powinny być rozwijane u doktorantów przez wyspecjalizowaną kadrę oraz szkoleniowców. Rada postulowała również, aby elementem oceny ekspertów KEN było spotkanie zespołu eksperckiego z doktorantami kształcącymi się w szkole doktorskiej i ich promotorami oraz włączenie systemu monitorowania losu absolwentów szkół doktorskich w systemie ELA.

Inne postulaty

Postulowaliśmy wzrost nakładów na naukę, w tym zwiększenie roli samorządów terytorialnych, zwłaszcza wojewódzkich, w finansowaniu uczelni. Mogłyby one partycypować w inwestycjach aparaturowych oraz w budowie kapitału ludzkiego. Dzięki spotkaniom z przedstawicielami 11 województw, w tym z marszałkami, widzimy, że tematyka ta budzi spore zainteresowanie samorządowców. Zainteresowanie uczelni wzbudził przedstawiony przez RMN postulat zwiększenia progów bagatelności w zamówieniach publicznych i odnoszenie ich odrębnie do projektów badawczych. Rada uzyskała w tej kwestii poparcie Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich oraz Polskiej Akademii Nauk. Mamy nadzieję, że środowisko młodych naukowców docenia zmiany, jakie nastąpiły w zasadach przyznawania stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców. Choć nadal niektóre z zasad aplikowania o to stypendium wymagają korekt, udało się nam to postępowanie znacząco uprościć.

Rada przyjęła stanowisko w sprawie zmian w opodatkowaniu artykułów naukowych publikowanych w wolnym dostępie w Polsce oraz podjęła próbę zaprezentowania tych oraz innych postulatów przed Komisją Europejską. Chodzi m.in. o apel o wspólną europejską politykę kosztów publikacyjnych w wolnym dostępie oraz interwencję w zakresie praktyk naruszających zasady wolnego rynku. W debacie na ten temat wzięła udział unijna komisarz ds. nauki, Mariya Gabriel.

Działalność Rady Młodych Naukowców miała także na celu rozpoczęcie debaty w środowisku naukowym. Staraliśmy się być głosem początkujących badaczy i reprezentować ich punkt widzenia na sprawy akademii. Mamy nadzieję, że format Rady będzie kontynuowany, aby głos ten był nadal słyszalny w debacie o tym, jaka ma być nauka w Polsce.

Członkowie VI kadencji Rady Młodych Naukowców

Członkami VI kadencji Rady Młodych Naukowców byli: Wioleta Chajęcka-Wierzchowska (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski), Diana Dajnowicz-Piesiecka (Uniwersytet w Białymstoku), Sebastian Granica (Warszawski Uniwersytet Medyczny), Mateusz Hołda (Uniwersytet Jagielloński), Katarzyna Jarzembska (Uniwersytet Warszawski), Arkadiusz Jasiński (Uniwersytet Opolski), Michał Kuź (Uczelnia Łazarskiego), Aleksandra Markiewicz (Uniwersytet Gdański), Justyna Możejko-Ciesielska (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski), Ewelina Pabjańczyk-Wlazło (Politechnika Łódzka), Justyna Płotka-Wasylka (Politechnika Gdańska), Wojciech Sałabun (Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny), Ewa Sell-Kubiak (Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu), Michał Gajda (Politechnika Warszawska), Paweł Tecmer (Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika w Toruniu), Piotr Wojtulek (Uniwersytet Wrocławski), Ignacy Zalewski (Uniwersytet Muzyczny im. Fryderyka Chopina w Warszawie), Marcin Zwierżdżyński (Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie)

Wróć