Entuzjastyczny polonista, czyli szkolny performer

Marek Pieniążek pracuje w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie i jest dyrektorem Centrum Badań nad Kulturą i Edukacją Regionalną. Wydał kilka autorskich tomików poetyckich oraz monografii poświęconych aktualnym zagadnieniom dydaktyki polonistycznej. We współczesnym świecie „masowej edukacji, mimo sztywnych regulacji systemowych i prób jej przyporządkowania mierzalności oraz wymiernym wskaźnikom zdawalności egzaminów” funkcjonuje dość pesymistyczny obraz polonisty jako mało efektywnego, standardowego reproduktora wiedzy, któremu system umożliwia dość prostą „mierzalność encyklopedycznie zdefiniowanych efektów kształcenia”. Temu administracyjnemu światowi rutyny edukacyjnej, swoistej gry z przymusem szkolnego systemu edukacyjnego, przeciwstawia Pieniążek „lekcje nasycane indywidualnym uczniowskim poszukiwaniem, pytaniami, dyskusjami nad kształtem współczesności”, które należy „systemowo i naukowo uprawomocnić, refleksyjnie dowartościować, wskazać, jak szczególne mają znaczenie, pokazać ich subtelną moc sprawczą”. Kwestionuje bieżące i nieskuteczne systemowe regulacje administracyjne w zakresie edukacji polonistycznej, reprodukowanie dawnych edukacyjnych treści, próby ideologicznego sprostania przejściowym i doraźnym priorytetom władzy politycznej. Odważnie pisze, że „polonistyka na rozmaite sposoby deregulowana, wywołując w procesie wdrażania nowych ustaw napięcia, konflikty, poczucie uczestniczenia w nieczystej społecznej grze, w sferze obywatelskiej najsilniej uwidacznia się poprzez te właśnie cechy, obniżając przy tym rangę języka ojczystego”. Postuluje autorskie wykorzystywanie w praktyce szkolnej narzędzi performatywnych, które wzbogacają transfer wiedzy oraz bardzo pozytywnie wpływają na osobowość uczących się. W takim ujęciu nauczyciel polonista staje się specyficznym performerem, który jest jednocześnie reżyserem i aktorem kulturowym w zakresie strategii nauczania odwołujących się do szeroko rozumianych kompetencji twórczych.

Pieniążek zaraża swoim entuzjazmem, zwracając uwagę na różnorodne możliwości i potencjał dyskursu edukacyjnego oraz kształcenia polonistycznego. Stawia na aktywny udział polonisty w otoczeniu szkolnym i społecznym, otwieranie młodych ludzi na rozumienie świata, tworzenie społecznej i edukacyjnej wspólnoty uczących i nauczanych. Proponuje twórcze praktykowanie edukacji polonistycznej (i szerzej, humanistycznej, w jej modelu nowej humanistyki zaangażowanej), nie przypisanej jedynie do wąsko rozumianego literaturoznawstwa, historii literatury czy językoznawstwa. Proces dydaktyczny ma być atrakcyjny dla ucznia, wspierający jego rozwój, dynamiczny, pulsujący i zmienny. Ma uczyć kompetencji wielokulturowych, nowatorskiego i adaptacyjnego myślenia, interdyscyplinarności, myślenia projektowego, zarządzania nadmiarem informacji. Polonistyka szkolna wymaga więc, jego zdaniem, specjalistycznej przebudowy. „Jego” polonistyka, zorientowana społecznie i technologicznie, może zajmować centralną pozycję w systemie edukacyjnym. Z entuzjazmem pisze o doniosłości polonistycznych zobowiązań we współczesnym świecie.

Podobnie jak Pieniążek uważam, że polonistyka jest ważną formą nauki o współczesnym (oczywiście także przeszłym i przyszłym) świecie. Ma być otwarta, refleksyjna, sprawcza, i kreatywna, wreszcie dialogująca z potrzebami społecznymi. Czy jest to wyłącznie model idealistyczny i utopijny? Głęboko wierzę, że nie. I nie chciałbym, jako polonista, się mylić.

Marek PIENIĄŻEK, Polonistyczna sprawczość, Wydawnictwo Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, Kraków 2025.