logo
FA 12/2021 życie naukowe

Aneta Zawadzka

Przenikanie

Przenikanie 1

Połączenie pragmatyzmu przypisywanego nauce oraz fantazji kojarzonej ze sztuką otwiera też drogę do eksploracji innego wymiaru, który ukryty jest na co dzień za zasłoną nabytych przekonań i obowiązującej kultury.

Obiektywny – subiektywny, prosty – złożony, wewnętrzny – zewnętrzny, obcy – swój, za pomocą tych i podobnych dychotomicznych par często próbuje się wyjaśniać rzeczywistość. W wyraźnie kategorycznym ujęciu brak jednak miejsca na jakiekolwiek wahanie czy wątpliwości, niemożliwe jest też oddanie wielowarstwowości świata. Twarde obstawanie przy jednej tylko jego wizji może w pewien sposób zubożyć cały proces poznawczy. Wyjście poza własną przestrzeń epistemiczną wydaje się więc być dobrą drogą prowadzącą do zwiększenia świadomości jednoczesnego i równoprawnego istnienia bardzo zróżnicowanych sfer. O tym, że przenikanie elementów jednej z nich do drugiej niezwykle wzbogaca, przekonujemy się dzięki lekturze magazynu Polskiej Akademii Nauk „Academia” (nr 3/2021).

W wydaniu poświęconym wzajemnym relacjom sztuki i nauki znalazło się wiele przykładów przemawiających na korzyść dwustronnej reguły wymiany zasobów. Co dzieje się, kiedy taka wymiana nie zachodzi, zauważyć można chociażby w przypadku wielu współczesnych miast, kiedy to za sprawą pominięcia przez architektów i urbanistów wartości zieleni doprowadzono do zabetonowania przestrzeni, co w kontekście zachodzących zmian klimatycznych spowodowało realne zagrożenie dla terenów zurbanizowanych. Brak subtelności właściwej sztuce w połączeniu z narastającym stechnicyzowaniem ogołaca z kolei współczesne dzieci z istniejącego w nich potencjału. Kontakt z przejawami działalności artystycznej potrafi wywrzeć realny wpływ na rozwój wyobraźni, a co za tym idzie na rozwój jednostki. Niestety dydaktyka obejmująca obszar sztuki została dziś, jak się zdaje, nieco zmarginalizowana, dlatego pilną potrzebą jest zapewnienie plastyce odpowiedniego miejsce w dziecięcej edukacji i nowoczesnym nauczaniu. Tym bardziej, że zdolności manualne oraz wyuczone umiejętności techniczne mogą przydać się w kolejnych etapach życia. Do łask wraca bowiem obecnie ilustracja w badaniach nad historią naturalną. Jak się okazuje, w świecie pełnym innowacyjnych rozwiązań technologicznych doskonale sprawdza się obecnie tradycyjny rysunek, za pomocą którego udaje się odzwierciedlić obserwowany obiekt, uwzględniając jego cechy uśrednione, co jest niemożliwe w przypadku fotografii, która prezentuje wyłącznie jeden, wybrany podmiot.

Pozytywne skutki przenikania się nauki i sztuki uwyraźniają się także we wzajemnym dialogu, jaki prowadzą ze sobą biologowie oraz artyści. Scalająca obie grupy ciekawość świata, kreatywność i współdzielenie doświadczeń zaowocowały wystawą „Art&Science”, w ramach której wykorzystane zostały powstałe przy użyciu różnych typów mikroskopów obrazy obiektów biologicznych.

Połączenie pragmatyzmu przypisywanego nauce oraz fantazji kojarzonej ze sztuką otwiera też drogę do eksploracji innego wymiaru, który ukryty jest na co dzień za zasłoną nabytych przekonań i obowiązującej kultury. Dostęp do świata wolnego od uprzedzeń można uzyskać dzięki praktykowaniu medytacji albo za pomocą psychodelików. Taki skok w czeluść własnych przeżyć praktykowali często w historii różni artyści. Podróż w głąb umysłu, może stanowić niezwykle ubogacające doświadczenie, oczywiście pod warunkiem gruntownego przygotowania i wyedukowania, co do mechanizmów działania środków zmieniających świadomość.

Na planie sieci powiązań istniejących między nauką i sztuką znaleźć można także Ryzosferę. Tę Wielką Sieć Małych Światów stworzono z „potrzeby otwierania akademickich struktur, komunikacji wiedzy i doświadczeń, z ciekawości i imperatywu tworzenia”. Podstawę projektu, łączącego w sobie kilka różnych dziedzin, stanowią badania naukowe w obszarze nauk przyrodniczych, a struktura całego konceptu czerpie wzorzec z istniejących podziemnych biologicznych sieci korzeniowo-kłączowo-grzybowych, zwanych właśnie ryzosferą. I jak istota tej ostatniej opiera się na wymianie zasobów, tak całe przedsięwzięcie zasadza się na wymianie oraz opracowaniu nowych strategii i struktur komunikacyjnych. Dyfuzja myśli stanowi klucz do zrozumienia złożoności świata.

Wróć