Fundacja 30

Akt założycielski Fundacji na rzecz Nauki Polskiej został podpisany w grudniu 1990 r. przez prof. Jana Janowskiego, ówczesnego przewodniczącego Urzędu Postępu Naukowo-Technicznego i Wdrożeń (w rządzie Tadeusza Mazowieckiego), rektora AGH. Bieg formalności rejestracyjnych sprawił, że rozpoczęła ona działalność w roku 1991 i dlatego właśnie teraz obchodzimy 30-lecie jej istnienia. Po początkowych kłopotach z samookreśleniem i walkach o fundusz założycielski w wysokości 950 mld złotych (95 milionów po dewaluacji w 1995 r.), pochodzący ze środków likwidowanego Centralnego Funduszu Rozwoju Nauki i Techniki (mówi o tym dr Jan. K. Frąckowiak na str. 26), jej obecny charakter określił trzeci Zarząd stworzony jesienią 1992 r. przez prof. Macieja W. Grabskiego, prof. Mariana Grynberga i Grzegorza Krawczyka. Jeszcze w tym samym roku powstały dwa fundamentalne programy Fundacji: Nagroda FNP – wręczona po raz pierwszy w tymże 1992 r., która szybko zyskała wielki prestiż i miano „Polskiego Nobla”, oraz Stypendia dla młodych naukowców, dziś funkcjonujące pod nazwą START. O programowych początkach fundacji mówią w wywiadach dwaj członkowie jej obecnego Zarządu, profesorowie Maciej Żylicz (prezes, rozmowa na str. 20) i Włodzimierz Bolecki (wiceprezes, rozmowa na str. 33). O kapitał FNP i środki na jej działalność dbali w szczególności dwaj członkowie zarządu: najpierw Grzegorz Krawczyk, a od końca 2001 r. dr Tomasz Perkowski.

O styl działania Fundacji dbała też jej Rada. Pierwszy skład (28.12.1990 – 31.08.1991) w zasadzie nie rozpoczął działalności, ale pojawił się w niej prof. Henryk Samsonowicz, który pozostał na stanowisku do 2000 r., a w międzyczasie był jeszcze w Radzie Wydawniczej programu Monografie FNP, odciskając wyraźne piętno na działalności Fundacji. W drugiej kadencji w Radzie pojawił się, początkowo jako sekretarz, prof. Janusz Sławiński, który przez kolejne 3 kadencje kierował pracami Rady (był też w Radzie Wydawniczej Monografii FNP) i wywarł ogromny wpływ na działalność Fundacji. W 10 składach Rady pracowało 55 osób, w tym obecny prezes prof. Maciej Żylicz i wiceprezes prof. Włodzimierz Bolecki.

Chciałbym wspomnieć o kilku „ludziach Fundacji”. Zaliczyłbym do nich prof. Tomasza Łuczaka, który w 1993 r. w wieku 30 lat został laureatem pierwszego konkursu o Stypendium dla młodych naukowców FNP, a w 1997 r. w wieku 34 lat zdobył Nagrodę Fundacji – był już wtedy profesorem (od 1994 r.), a rok później został członkiem PAN. Dziś wchodzi w skład Rady FNP. Wrażenie robi też rodzina fizyków Horodeckich. Na fundacyjnym firmamencie pojawiła się „hurtem” w 1998 r., gdy dwaj bracia Michał i Paweł w tym samym roku uzyskali Stypendium dla młodych naukowców. Dziesięć lat później Nagrodę FNP otrzymał ich ojciec Ryszard. Najmłodszy z braci, Karol, był laureatem stypendium START w 2006 r. Warto tu wspomnieć o dwóch przedsięwzięciach FNP: Klubie Stypendystów, który realizuje Nagrodę im. Artura Rojszczaka oraz Fundacji Dyskusjach o Nauce, które odbywały się w latach 1996-2010. Łatwo znaleźć na łamach FA relacje z tych spotkań, np. w 2000 r. nosiło tytuł Starość i młodość w nauce, a w 2002 r. Etyka w nauce. Każde podsumowane było stosowną publikacją. Tradycje tych spotkań kontynuuje Polska Akademia Umiejętności w „Debatach tomaszowickich”. No i wreszcie trzeba oddać sprawiedliwość niezwykle sprawnemu i oddanemu zespołowi pracowników (w większości pań) Fundacji.

FNP miała 3 siedziby. W pierwszych latach urzędowała w Komitecie Badań Naukowych. Od 1996 r. we własnej willi na ul. Grażyny 11. Dziś ma odpowiedni do swych zadań budynek na ul. Krasickiego 20/22.