logo
FA 12/2020 okolice nauki

Justyna Jakubczyk

Jak teksty okładkowe sprzedają książki

Chociaż od lat słyszymy, że czytelnictwo ciągle spada, książki popularnonaukowe cieszą się sporym powodzeniem. Co roku w Polsce wydaje się ponad 1500 nowych tytułów publikacji należących do tej grupy. Niemal zawsze znajdują się na wysokich miejscach w rankingach sprzedaży, a większość wydawnictw, zwłaszcza największe, ma je w swojej ofercie.

Decyzję o kupnie książki nieznanego autora podejmujemy przede wszystkim na podstawie okładki. Na niej szukamy elementów, które mają zachęcić do przeczytania danej lektury. „Okładka stanowi rodzaj wizytówki, na podstawie której odbiorca wyrabia sobie pierwsze wrażenie o książce”.

Każdy element jest istotny – ma pobudzać intelektualnie, wywoływać emocje, potrzeby, skojarzenia, przykuwać uwagę. Jako pierwsze rzucają się w oczy grafika użyta na froncie oraz układ typograficzny, a tym samym nazwisko autora i tytuł. Ważne są jednak jeszcze inne informacje. Ich dobór zależy od decyzji osób pracujących nad daną publikacją. Na pewno powinny pojawić się nazwa wydawnictwa, a z tyłu ISBN i kod kreskowy oraz cena. Czytelnicy zwracają jednak uwagę przede wszystkim na dodatkowe opisy na tylnej okładce lub skrzydełkach: streszczenie książki, notkę o autorze, ewentualnie fragmenty recenzji.

Istotnym elementem opisu na okładce w publikacjach popularnonaukowych jest przybliżenie sylwetki autora książki. Rozbudowany opis ma pokazać, jak ważną rolę przypisuje się tej postaci, uwiarygodnić jej słowa i teorie, wskazać na doświadczenie zawodowe, zdobyte nagrody czy uznanie innych. Często autorowi poświęca się oddzielną notę, a czasem tylko wspomina o nim w streszczeniu, przy czym w nocie zawiera się te bardziej zobiektywizowane, pozbawione elementów oceny.

W opisach okładkowych zwraca się uwagę na styl autora, podkreślając, że książka popularnonaukowa ma przedstawiać naukę w sposób ciekawy, pozbawiony nadmiernej abstrakcyjności i niezrozumiałej terminologii. „»Przystępność«, »zrozumiałość«, »prostota«, »klarowność« to przewijające się w streszczeniach słowa klucze, a jednocześnie nazwy cech tych książek, które otwierają dostęp do świata nauki. Z tego powodu nigdy nie są określeniami neutralnymi, zawsze niosą pozytywną ocenę książki. Mają działać na czytelnika uspokajająco, obiecują mu proste wyjaśnienia skomplikowanego świata nauki”.

Na okładkę trafiają też fragmenty książki, zwykle te, które wyjaśniają jej temat i sposób jego ujęcia. Mają one odzwierciedlać treść i styl tekstów oraz wydobywać ich atrakcyjność. Zwykle pochodzą z przedmów, wstępów, podsumowań, ponieważ w nich najbardziej ujawnia się autor jako nadawca tekstu. Autorka zauważa jednak, że atrakcyjność książki wydobywają przede wszystkim fragmenty zaczerpnięte z partii tekstu innych niż początkowe i końcowe. Widać to zwłaszcza w pracach z zakresu nauk przyrodniczych i humanistycznych, w których częściej opisuje się zdarzenia pełne napięcia, sytuacje dramatyczne lub ekscytujące. Charakteryzują się one dużą dynamiką, obrazowością, subiektywizmem i silnym ładunkiem emocjonalnym.

Aby publikacja popularnonaukowa mogła zrealizować swoje zadania upowszechniania wiedzy, budzenia zainteresowania światem nauki oraz kształtowania światopoglądu i postaw, potrzebne jest odpowiednie podejście do samego odbiorcy. Według autorki można spróbować ukształtować je już podczas pierwszego „okładkowego” kontaktu. „Tekst znajdujący się na okładce powinien wyjaśniać w prosty sposób, o czym przeczytamy w książce, oswajać nieznane przez porównywanie do zwykłych codziennych doświadczeń, jasno, zwięźle i rzetelnie określać tematykę i być atrakcyjnym dla odbiorcy. Istotne jest także to, by odbiorca miał poczucie, że darzy się go szacunkiem, że działania autora i wydawcy ześrodkowane były na nim”.

Dorota PIEKARCZYK, (Nie) oceniaj książki po okładce. Teksty na okładkach publikacji popularnonaukowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2020.

Wróć