Fot. GUM
WARSZAWA W czwartek 11 grudnia zmarł prof. Jacek Semaniak, prezes Głównego Urzędu Miar. Od 1988 r. związany był z Uniwersytetem Jana Kochanowskiego w Kielcach. Pełnił funkcję prorektora ds. dydaktycznych i studenckich (2008–2012), prorektora ds. ogólnych (2012–2020) oraz przez dwie kadencje rektora (2012-2020) tej uczelni. W latach 2020–2022 był członkiem Komitetu Polityki Naukowej przy ministrze nauki i szkolnictwa wyższego. W listopadzie 2020 r. został powołany na stanowisko prezesa GUM. Zrealizował budowę oraz uruchomił Świętokrzyski Kampus Laboratoryjny GUM w Kielcach. Inwestycja ta otworzyła nowy rozdział w ponad 100-letniej działalności GUM. Dzięki jego staraniom powstał ministerialny program Polska Metrologia, który wspierał działalność badawczo-rozwojową instytucji naukowych na rzecz metrologii. On sam przewodniczył Polskiej Unii Metrologicznej, która integruje 40 podmiotów naukowych z całej Polski we współpracy badawczej i projektowej.
Był profesorem nauk fizycznych. Jego działalność naukowa związana była z badaniem zderzeń elektronów swobodnych z jonami molekularnymi w warunkach niskotemperaturowej plazmy oraz badaniem mechanizmów jonizacji i emisji charakterystycznego promieniowania rentgenowskiego w zderzeniach jonów z atomami. Jest autorem kilkudziesięciu publikacji naukowych z zakresu fizyki atomowej i molekularnej, w tym artykułów publikowanych m.in. w „Nature”, „Physical Review Letters”, „Physical Review”, „The Astrophysical Journal”. Prof. Jacek Semaniak miał 61 lat. Zmarł po długiej i ciężkiej chorobie.
Fot. Akademia Bialska
UNIEJÓW Prof. Jerzy Nitychoruk, od 2019 roku rektor Akademii Bialskiej im. Jana Pawła II w Białej Podlaskiej, został jednogłośnie wybrany na przewodniczącego Konferencji Rektorów Publicznych Uczelni Zawodowych. Zastąpił na tym stanowisku dr. Roberta Musiałkiewicza, który sprawował tę funkcję od maja 2023 r.
W skład Prezydium KRePUZ weszli ponadto: dr Elżbieta Stokowska-Zagdan z Akademii Nauk Stosowanych Stefana Batorego w Skierniewicach (zastępca przewodniczącego), dr hab. inż. Mateusz Kaczmarski z Uczelni Państwowej im. Jana Grodka w Sanoku (zastępca przewodniczącego), dr hab. Artur Zimny z Akademii Nauk Stosowanych w Koninie (skarbnik), dr Sonia Grychtoł z Małopolskiej Uczelni Państwowej im. rotmistrza Witolda Pileckiego w Oświęcimiu (członek), dr inż. Mariusz Kołosowski z Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Nysie (członek), dr hab. Paweł Maciaszczyk z Państwowej Akademii Nauk Stosowanych im. prof. Stanisława Tarnowskiego w Tarnobrzegu (członek). KRePUZ skupia obecnie rektorów 31 uczelni.
Fot. Arch. prywatne
POZNAŃ Prof. Magdalena Musiał-Karg z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza będzie nadal sprawować funkcję prezesa Polskiego Towarzystwa Nauk Politycznych. Została wybrana na drugą kadencję; kieruje organizacją od 2022 roku. Specjalizuje się w badaniach nad systemami politycznymi, demokracją bezpośrednią oraz wykorzystaniem nowych technologii w systemach demokratycznych, ze szczególnym uwzględnieniem procesów wyborczych (e-voting). Jej zainteresowania badawcze koncentrują się również na problemach związanych z rolą kobiet w przestrzeni publicznej oraz ze współpracą transgraniczną na granicy polsko-niemieckiej. W lipcu została wiceprezydentką International Political Science Association. To międzynarodowe towarzystwo naukowe skupiające przedstawicieli nauk politycznych (obecnie około 4 tys. osób). PTNP powstało w listopadzie 1957 roku. Zrzesza obecnie około 550 członków zorganizowanych w 20 oddziałach krajowych i 12 sekcjach naukowych.
Fot. Uniwizja
WARSZAWA Studenci Uniwersytetu Szczecińskiego rozbili bank podczas Gali Laurów Uniwersyteckich, zwyciężając w aż 5 z 9 kategorii. Nagrodzono takie ich inicjatywy, jak: międzynarodowy projekt naukowo-dydaktyczny „Matematyka w obiektywie”, Akademia Rozwoju Młodych Naukowców, przedsięwzięcie „Wślizgnij się w sesję – łyżwy z WNS”, International Students’ Day oraz uczelnianą telewizję Uniwizja. Ponadto doceniono II Charytatywny Turniej Piłki Nożnej na rzecz Małopolskiego Hospicjum dla Dzieci (Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie), Papieżalia 2025 (Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie), projekt „Weź sprawy w swoje ręce – profilaktyka raka piersi” (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu), Ogród Społeczny UJ (Uniwersytet Jagielloński). Zwycięzców wyłoniono spośród rekordowej liczby 57 zgłoszeń. Laury przyznawane są przez Forum Uniwersytetów Polskich.
Fot. UPP
POZNAŃ Pierwszą krajową odmianę imbiru chcą stworzyć naukowcy z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Pierwsze kłącza mogą trafić do gospodarstw najdalej za cztery lata. Imbir to najczęściej importowana przyprawa w Unii Europejskiej, w 2023 roku sprowadzono ponad 114 tysięcy ton, głównie z Chin. Zespół pod kierunkiem prof. Piotra Szulca udowodnił, że roślina, która od wieków kojarzy się z tropikalnym klimatem Azji, potrafi rosnąć w naszym kraju. Jej uprawa jest realna również w rejonach o niższych opadach, takich jak Wielkopolska czy Dolny Śląsk. Jak się okazuje, imbir ma zaskakująco podobne wymagania glebowe do kukurydzy czy ziemniaka. Ten uprawiany w Polsce różni się jednak od swojego tropikalnego odpowiednika składem chemicznym: zawiera około 50% mniej 6-gingerolu, związku odpowiedzialnego za jego pikantny smak. – Nasze kłącza są delikatniejsze, subtelniejsze w smaku. Można powiedzieć, że to wersja „light”, bardziej przyjazna dla dzieci i osób, które nie przepadają za ostrymi przyprawami – opisuje prof. Szulc. Taki profil smakowy otwiera nowe możliwości dla branży spożywczej. Badacze odkryli, że cenne związki bioaktywne znajdują się nie tylko w podziemnych częściach rośliny, lecz w liściach i łodygach. Zawarte w nich substancje mogą być wykorzystane do produkcji suszów, herbat czy naturalnych przypraw. To oznacza, że każda część rośliny może znaleźć zastosowanie, zwiększając opłacalność całej uprawy.
Fot. Bogusław Świerzowski
KRAKÓW Naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego znaleźli się w gronie laureatów tegorocznych Nagród Miasta Krakowa. W kategorii „nauka i technika” uhonorowano: prof. Gabrielę Matuszek-Stec – historyczkę literatury, krytyczkę, eseistkę, tłumaczkę literatury niemieckiej, założycielkę i kierownika podyplomowego Studium Literacko-Artystycznego UJ (pierwszej w Polsce szkoły kreatywnego pisania, które powstało na podstawie jej autorskiego programu w 1994 roku); prof. Wojciecha Ligęzę – historyka literatury, krytyka, eseistę, felietonistę, badacza i popularyzatora humanistyki, wiceprezesa oddziału Stowarzyszenia Pisarzy Polskich w Krakowie. Z kolei w kategorii „kultura i sztuka” nagrodę odebrał dr hab. Michał Rusinek – literaturoznawca z UJ, członek PAU, tłumacz, pisarz, sekretarz Wisławy Szymborskiej, a po jej śmierci prezes fundacji jej imienia, którego działalność nieustannie popularyzuje kulturę słowa. Nagrody Miasta Krakowa przyznawane są wybitnym twórcom, ludziom nauki i sportu w uznaniu ich szczególnych osiągnięć i dokonań.
Fot. Jan Zych
WARSZAWA Podwójnym sukcesem Studenckiego Koła Naukowego Fizyków „Bozon” z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie zakończył się ogólnopolski konkurs dla młodych naukowców StRuNa. Zostali zwycięzcami kategorii StRuNa-Science, zdobyli też nagrodę główną za Projekt Roku za budowę ogniwa przeznaczonego do pracy w niskich temperaturach. Kołem Naukowym Roku 2025 zostało KN Studentów Biotechnologii „Mygen” z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Za debiut nagrodzono Studenckie Koło Naukowe Biochemii i Biologii Molekularnej w Parazytologii „Paradise” z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Opiekunem Naukowym Roku uznano dr med. med. Joannę Agnieszkę Ortyl (na fot.), wspierającą Koło Naukowe Fotochemii Stosowanej z Politechniki Krakowskiej. W kategoriach projektowych nagrodzono: Koło Naukowe Urbanmodel z Politechniki Śląskiej za stworzenie „Gry w Metropolię GZM”; Koło Naukowe 44 z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie za realizację projektu ogólnopolskiego sympozjum „Korzenie Rzeźby”; Studenckie Koło Naukowe Neurobiologii z Uniwersytetu Warszawskiego za „NeuroHoryzonty 2025”; Koło Naukowe Biotechnologów „Herbion” oraz interdyscyplinarny zespół studentów z Uniwersytetu Warszawskiego, Politechniki Warszawskiej, Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie i Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego za realizację projektu „HepaSwitch”; Studenckie Międzywydziałowe Koło Naukowe SAE AeroDesign z Politechniki Warszawskiej za realizację projektu samolotu bezzałogowego „Manta”; a także koła naukowe „Drones Renewables” oraz „Power Electronics And Plasma Applications” z Politechniki Warszawskiej za realizację projektu „Innowacyjny izolowany przekształtnik DC-DC o wysokiej sprawności i szybkiej odpowiedzi dynamicznej”.
WARSZAWA Ponad trzystu naukowców z 52 krajów ubiegało się o możliwość realizacji badań w Polsce w tegorocznym naborze do programu Ulam NAWA. Ostatecznie nad Wisłę przyjedzie 71 z nich. Najliczniejszą grupę stanowią badacze z Indii, Włoch, Iranu, Polski, Chin, Brazylii, Pakistanu, Australii. Po raz pierwszy uczestnikami programu będą także naukowcy z Gruzji, Malezji, Ghany, Korei Południowej i Szwajcarii. Podobnie jak poprzednim razem, najwięcej projektów dotyczy nauk przyrodniczych (43), inżynieryjnych (17) oraz społecznych (4). Wśród 36 instytucji wybranych przez beneficjentów jako miejsca prowadzenia badań są m.in. Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Jagielloński i Politechnika Wrocławska. Naukowcy spędzą w Polsce od pół roku do dwóch lat. Przez ten czas otrzymywać będą comiesięczne stypendium w wysokości 11 500 zł. Wsparcie pozwoli im prowadzić badania naukowe, realizować staże podoktorskie, pozyskiwać materiały do badań lub publikacji naukowej. Ulam NAWA to kluczowa inicjatywa w zakresie umiędzynarodowienia polskiej nauki. Do tej pory wsparcie w ramach programu otrzymało już blisko 400 badaczy.
LUBLIN Dwie lubelskie uczelnie dołączyły do grona członków European University Association. Uniwersytet Medyczny w Lublinie świętuje w tym roku swoje 75-lecie. Na pięciu wydziałach (Lekarski, Lekarsko-Dentystyczny, Farmaceutyczny, Nauk o Zdrowiu, Nauk Medycznych) studiuje obecnie prawie 7 tys. osób. Uczelnia zatrudnia ponad 2,5 tys. pracowników. Z kolei Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie kończy w tym roku 70 lat. Na 7 wydziałach: Agrobioinżynierii, Medycynie Weterynaryjnej, Naukach o Zwierzętach i Biogospodarce, Ogrodnictwie i Architekturze Krajobrazu, Inżynierii Produkcji, Naukach o Żywności i Biotechnologii, Biologii Środowiskowej kształci ponad 7 tys. studentów. Zatrudnia ok. 1400 pracowników, w tym ponad 600 nauczycieli akademickich (30% stanowią samodzielni pracownicy naukowi). EUA to największa organizacja reprezentująca europejskie szkoły wyższe. Powstała w 2001 roku. Zrzesza ponad 900 uniwersytetów i krajowych konferencji rektorów z 49 krajów. Na wszystkich uniwersytetach należących do EUA studiuje ok. 20 mln osób. Członkami EUA jest 50 polskich podmiotów, w tym Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich.
Fot. Jan Zych
GREIFSWALD Dwanaście uczelni z polsko-niemieckiego pogranicza podpisało deklarację o utworzeniu „Sojuszu Uniwersytetów Pomorskich”. Nazwa sieci określa z jednej strony położenie geograficzne uczelni zlokalizowanych na polskim Pomorzu Zachodnim oraz niemieckiej Meklemburgii-Pomorzu Przednim i w Brandenburgii, a z drugiej wyraża ideę zacieśniania współpracy akademickiej. Porozumienie podpisali rektorzy: Akademii Sztuki w Szczecinie, Politechniki Koszalińskiej, Politechniki Morskiej w Szczecinie, Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, Uniwersytetu Szczecińskiego, Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie, Uniwersytetu Zrównoważonego Rozwoju w Eberswaldzie, Wyższej Szkoły Zawodowej w Neubrandenburgu, Wyższej Szkoły Zawodowej w Stralsundzie, Uniwersytetu w Greifswaldzie, Uniwersytetu Muzyki i Teatru w Rostocku oraz Uniwersytetu w Rostocku. Sojusz uniwersytetów regionu Pomerania ma promować zrównoważony rozwój oraz wzmacnianie wymiany między badaczami i studentami z uczelni obu państw.
WARSZAWA Studenci i studentki z 40 uczelni (w tym dwóch niepublicznych) skorzystają ze wsparcia w szóstej edycji programu Narodowa Reprezentacja Akademicka. Na realizację zadań umożliwiających równoległe prowadzenie kariery sportowej i studiów Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przeznaczyło ponad 20 mln zł. Największe dofinansowanie (4,4 mln zł) otrzymała Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach. Ponad 2,3 mln zł trafi do Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy. Powyżej 1 mln zł dostaną także: Akademia Wychowania Fizycznego im. E. Piaseckiego w Poznaniu (1,8 mln zł), Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie (1,8 mln zł), Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie (1,4 mln zł) oraz Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku (1,1 mln zł). Największym beneficjentem programu wśród uczelni publicznych poza akademiami wychowania fizycznego jest Politechnika Gdańska. Uczelnia, która w tym roku po raz szósty z rzędu triumfowała w Akademickich Mistrzostwach Polski, otrzyma w ramach NRA 1,2 mln zł, co pozwoli sfinansować dodatkowe zajęcia dydaktyczne (indywidualne i grupowe) dla 59 studentek i studentów, którzy są zawodowymi sportowcami z mistrzowską lub mistrzowską międzynarodową klasą sportową. Reprezentują oni wszystkie 8 wydziałów uczelni oraz 23 dyscypliny sportowe: amp futbol, badminton, biegi na orientację, boks, hokej, judo, karate, koszykówkę, łyżwiarstwo figurowe i synchroniczne, piłkę ręczną, rugby, sport taneczny, strzelectwo sportowe, szermierkę, taekwondo, unihokej, windsurfing, wioślarstwo, wrotkarstwo oraz żeglarstwo. NRA to wspólne przedsięwzięcie MNiSW oraz AZS. Wystartowała w 2019 roku.
Fot. Cyfronet
KRAKÓW Działający w ACK Cyfronet AGH superkomputer Helios od momentu pełnej instalacji utrzymuje się w pierwszej setce najszybszych i pierwszej dziesiątce najefektywniejszych energetycznie maszyn obliczeniowych na świecie. Na najnowszych listach TOP500 i Green500 utrzymał pozycję lidera w obu tych kategoriach w Polsce. Najwyżej, na 96 miejscu, odnotowano partycję Helios-GPU – część Heliosa wyposażoną w 440 superczipów NVIDIA Grace Hopper GH200. Oddzielnie zgłoszoną partycję Helios-CPU sklasyfikowano na 415 pozycji. Helios posiada łącznie 36 PFLOPS teoretycznej mocy obliczeniowej, ponad 108 tysięcy rdzeni obliczeniowych, 460 TB pamięci operacyjnej i 18 PB pojemności systemów dyskowych, które łącznie oferują wydajność niemal 2 TB/s. Moc obliczeniowa dla obliczeń AI to 1,8 EXAFLOPS. W rankingu najbardziej energooszczędnych superkomputerów partycja Helios-GPU utrzymała wysokie ósme miejsce.
Fot. PW
SAN DIEGO Publikacja, której współautorami są polscy naukowcy, została nagrodzona jako najlepszy artykuł na najbardziej prestiżowej konferencji sztucznej inteligencji na świecie – NeurIPS’25. W tym roku spośród ponad 20 tys. prac przyjęto na nią około 5 tys. publikacji. Praca 1000 Layer Networks for Self-Supervised RL: Scaling Depth Can Enable New Goal-Reaching Capabilities to dzieło naukowców z Princeton University oraz Politechniki Warszawskiej i Instytutu Badawczego IDEAS. Współautorami artykułu są prof. Tomasz Trzciński z Wydziału Elektroniki i Technik Informacyjnych PW, dyrektor ds. badawczo-rozwojowych IDEAS, oraz Michał Bortkiewicz ze Szkoły Doktorskiej PW. Wskazali oni, jak zwiększenie głębokości sieci w uczeniu przez wzmacnianie z kilku do ponad 1000 warstw pozwala osiągnąć nawet 50-krotnie wyższą wydajność. – Przez lata w środowisku panowało przekonanie, że pogłębianie sieci (tzn. dodawanie kolejnych warstw) nie przynosi korzyści. Nasze badanie podważa ten pogląd, wykazując, że skalowanie głębokości sieci jest brakującym elementem pozwalającym na osiągnięcie skokowego wzrostu wydajności. Badanie ujawnia, że głębokość sieci fundamentalnie zmienia sposób, w jaki agenci postrzegają świat. Podczas gdy płytkie sieci często polegają na prostych drogach na skróty, takich jak odległość w linii prostej, głębsze sieci uczą się złożonej topologii środowiska, co pozwala im omijać przeszkody, zamiast utykać w martwym punkcie. Ta dodatkowa głębia umożliwia agentom „zszywanie” krótkich doświadczeń w celu rozwiązywania zadań długoterminowych, z którymi wcześniej się nie spotkali, a także pozwala modelowi skupić moc obliczeniową na kluczowych momentach w pobliżu celu. Co istotne, głębokość poprawia jednocześnie eksplorację i zdolność uczenia się. Ta synergia pozwala gromadzić lepsze dane i zarazem pozwala lepiej je zrozumieć.
Fot. Still Moving Media
GENEWA Mgr inż. Natalia Izdebska z Politechniki Warszawskiej zdobyła nagrodę publiczności w międzynarodowym finale FameLabu, który odbył się w siedzibie CERN w Szwajcarii. To największy na świecie konkurs komunikacji naukowej. Jego uczestnicy mają za zadanie opowiedzieć w trzy minuty o swoich badaniach lub zagadnieniach naukowych. W październiku na Uniwersytecie Śląskim odbył się finał krajowy, w którym zwyciężyła mgr inż. Natalia Izdebska, absolwentka Wydziału Chemicznego Politechniki Warszawskiej i doktorantka w Szkole Doktorskiej PW. W nagrodę otrzymała bilet na występ w finale międzynarodowym. W swoim wystąpieniu („Lepsze baterie – zbudowane z klocków LEGO?”) pokazała, że baterie magnezowe, którymi się zajmuje, mogą być tańsze, bezpieczniejsze i wydajniejsze niż znane i powszechnie dzisiaj stosowane baterie bazujące na licie – pierwiastku drogim i trudno dostępnym. Zdobyła nagrodę publiczności. Konkurs wygrała Tammy Lee z Australii.
BRUKSELA Rekordową sumę 403,1 mld euro (średnio 897 euro na jednego mieszkańca) wydały w ubiegłym roku kraje Unii Europejskiej na badania i rozwój. To o 3,6% więcej niż w roku 2023 i aż o 62,2% więcej w porównaniu do nakładów sprzed dekady. Na podobnym poziomie co w 2023 r. utrzymał się udział wydatków na B+R w relacji do PKB – średnia europejska wynosi 2,24% PKB. W ciągu minionej dekady największy wzrost zanotowały Belgia (o 1 p.p.), Grecja (0,7 p.p.), Estonia i Chorwacja (0,60 p.p.) oraz Polska (0,46 p.p). W sumie udział prac badawczo-rozwojowych w PKB wzrósł w tym okresie w 19 krajach UE. W ub.r. sześć państw mogło się pochwalić wydatkami na B+R wynoszącymi równo lub powyżej zakładanego przez UE celu 3% PKB. Liderem jest Szwecja (3,6%), przed Belgią (3,4%), Austrią (3,3%), Finlandią (3,2%), Niemcami (3,1%) i Danią (3,0%). W Polsce wartość ta wyniosła 1,41% PKB. Największy udział w europejskich wydatkach na badania i rozwój ma sektor przedsiębiorstw – 66,5% (268,1 mld euro). Na drugim miejscu, ale ze znaczną stratą, jest sektor szkolnictwa wyższego (86,1 mld euro; 21,4%), a dalej sektor rządowy (43,5 mld euro; 10,8%) i prywatny sektor non-profit (5,4 mld euro; 1,3%). W sektorze szkolnictwa wyższego najwięcej na B+R w relacji do PKB wydały Dania, Szwecja, Finlandia i Austria (od 1,04% do 0,75%). W Polsce było to 0,48% PKB.
Fot. Andrzej Romański
TORUŃ Tablica z napisem „Rondo Toruńskich Polarników” stanęła u zbiegu Szosy Okrężnej i ul. Gagarina w Toruniu. Decyzję o upamiętnieniu dorobku badaczy niziny Kaffiøyra podjęli miejscowi radni na wniosek rektora Uniwersytetu Mikołaja Kopernika i marszałka województwa. W tym roku mija pół wieku od powstania stacji polarnej UMK na Spitsbergenie. Pierwsza toruńska wyprawa polarna wyruszyła w 1975 r. Z inicjatywy prof. Czesława Pietrucienia pod morenami lodowca Aavatsmarka powstał domek specjalnej konstrukcji, który stał się zaczątkiem działającej do dzisiaj stacji. Jest to przede wszystkim miejsce pracy naukowców, doktorantów i studentów UMK, głównie geografów i biologów. W regionie Stacji Polarnej UMK badaniami objęto prawie wszystkie komponenty środowiska geograficznego, przy czym największy nacisk położono na badania w zakresie glacjologii, geomorfologii glacjalnej, wieloletniej zmarzliny (sezonowego odmarzania różnych rodzajów gruntu) i procesów peryglacjalnych oraz na badania klimatologiczne i biologiczne. Jednym z głównym celów działań jest poznanie zmian kriosfery, które są bardzo ważnym wskaźnikiem współczesnych przemian środowiska polarnego i zmian klimatu. Obok odsłonięcia tablicy na rondzie, w jej sąsiedztwie wkopano tubę z 225 nazwiskami osób, które przyczyniły się do tego, że pół wieku temu rozpoczęły się toruńskie badania naukowe na Spitsbergenie.
Fot. PARP
WARSZAWA Sieć Badawcza Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa oraz Politechnika Warszawska znalazły się wśród zdobywców nagród głównych w XXVI edycji konkursu „Polski Produkt Przyszłości”. Organizuje go Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. W tegorocznej edycji zgłoszono 152 projekty. Wśród nagrodzonych znalazł się GRACE – to silnik opracowany w ILOT, odpowiadający na rosnące potrzeby sektora kosmicznego w zakresie ekologicznych i efektywnych systemów napędowych. Główną nagrodę otrzymali także twórcy „Bioaktywnego Substytutu Kości Gąbczastej” – to elastyczny implant, który chirurg może dopasować do kształtu ubytku bezpośrednio na sali operacyjnej. Powstał m.in. z udziałem naukowców PW. Jedna z nagród specjalnych – za produkt z branży technologii informacyjnych i komunikacyjnych (ICT) – trafiła do Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, który stworzył „Kid AID – Multimodalny system nieinwazyjnej oceny stanu ogólnego dziecka wspierający proces triage’u medycznego”.
Fot. Jan Szady
KATOWICE Studenci Politechniki Śląskiej będą się szkolić na ultranowoczesnym symulatorze ruchu lotniczego. Na Wydziale Transportu i Inżynierii Lotniczej w Katowicach powstało pomieszczenie, które odwzorowuje wieżę kontroli lotów w Pyrzowicach. Symulator pozwala na odtworzenie w wirtualnej rzeczywistości praktycznie każdego portu lotniczego na świecie i jego środowiska operacyjnego. System zawiera bazę danych o statkach powietrznych, procedurach, warunkach pogodowych i wszelkich możliwych sytuacjach – od standardowych operacji po złożone scenariusze kryzysowe. Symulator obejmuje zarówno wieżę kontroli lotów, jak i stanowiska kontroli zbliżania, dzięki czemu studenci mogą zdobywać kompetencje wymagane w obu specjalizacjach kontrolerów lotów. Dzięki inwestycji, która kosztowała 5 mln zł, Politechnika Śląska dołączyła do ośrodków kształcenia kontrolerów ruchu lotniczego w Polsce. Do tej pory szkolenie takie prowadziły Polska Agencja Żeglugi Powietrznej, Lotnicza Akademia Wojskowa oraz Akademia Nauk Stosowanych w Chełmie.
POZNAŃ Jeden z najbardziej cenionych na świecie ekonomistów otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu. Na co dzień wykłada na Uniwersytecie Harvarda. Jego zainteresowania naukowe obejmują m.in. międzynarodowe stosunku gospodarcze, zagadnienia rozwoju gospodarczego i ekonomię polityczną. W swoich badaniach podejmuje tematykę wzrostu gospodarczego, zależności pomiędzy międzynarodową współpracą gospodarczą, globalizacją, systemem politycznym a suwerennością, a także filozofii i metodologii ekonomii, w tym w szczególności modelowania ekonomicznego oraz jego zastosowań i ograniczeń. Był wielokrotnym konsultantem Banku Światowego, a w 1990 roku doradcą polskiego rządu. Jest 28 osobą uhonorowaną tytułem doktora honoris causa przez UEP.
Fot. Władysław Gardasz
POZNAŃ Jeden z najwybitniejszych niemieckich archeologów, autorytet naukowy w zakresie epoki neolitu i brązu, został doktorem honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Prof. Müller, od 2004 roku szef Katedry Prehistorii i dyrektor Instytutu Prehistorii i Protohistorii na Uniwersytecie Christiana Albrechta w Kilonii, to uczony o światowej renomie, wybitny specjalista neolitu i epoki brązu. Najważniejszą dziedziną jego badań jest megalityzm, obejmujący monumentalne konstrukcje od Półwyspu Iberyjskiego po Skandynawię i ziemie polskie, w tym takie obiekty, jak choćby Stonehenge. Zajmuje się także etnoarcheologią, prowadząc badania w Indiach i Etiopii. Od blisko trzech dekad pozostaje blisko związany z poznańskim uniwersytetem. Intensywnie współpracuje nie tylko z Wydziałem Archeologii UAM. Z badaczami UAM prowadził wieloletnie wspólne projekty, m.in. w Bruszczewie, Łękach Małych czy Kakucs. Współpraca ta zaowocowała dziewięcioma monografiami i osiemnastoma artykułami. Niemiecki badacz stworzył i przez lata z powodzeniem realizował nowatorską strategię organizacji szkół podyplomowych w archeologii. Opracował koncepcję, zorganizował i kierował szkołą studiów podyplomowych Human Development in Landscapes, która przyciągała młodych naukowców z całego świata i obejmowała projekty od Ameryki Południowej po Indie. Jest również twórcą i obecnym kierownikiem Klastra Doskonałości ROOTS, w którym konsekwentnie rozwija nowoczesny, interdyscyplinarny model kształcenia. Był pierwszym zachodnioeuropejskim archeologiem, który w 2022 roku udał się do ostrzeliwanej stolicy Ukrainy, gdzie podpisał nową umowę o współpracy między instytucjami archeologicznymi z Kijowa i Kilonii.
Fot. Politechnika Lwowska
LWÓW Rektor Politechniki Wrocławskiej otrzymał tytuł doktora honoris causa Politechniki Lwowskiej. Doceniono jego wkład w rozwój współpracy między obiema uczelniami. – Po drugiej wojnie światowej profesorowie, doktorzy, inżynierowie i absolwenci Politechniki Lwowskiej przybyli do Wrocławia i to oni byli współtwórcami nowej Politechniki Wrocławskiej – mówił na uroczystości prof. Wójs. – Wrocław zawdzięcza Lwowowi nie tylko kadrę naukową, lecz także kulturę pracy akademickiej: doskonałość i rzetelność badań, wysoki etos zawodowy oraz niezwykłą atmosferę ciekawości i wolnej, twórczej myśli, charakteryzującej wielkie uniwersytety w dziejach świata. Dziedzictwo lwowskiej szkoły matematycznej i inżynierskiej wciąż żyje w murach naszej uczelni. Prof. Wójs jest rektorem PWr od 2020 roku. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się na teoretycznej i obliczeniowej fizyce materii skondensowanej, w szczególności na strukturze elektronowej układów niskowymiarowych oraz skorelowanych układach wielu fermionów. Od wielu lat należy do prestiżowej Academia Europaea. To czwarty rektor Politechniki Wrocławskiej, który otrzymał tytuł doktora honoris causa Politechniki Lwowskiej. Wcześniej godność tę otrzymali także: prof. Andrzej Wiszniewski (1993), prof. Andrzej Mulak (2001) i prof. Tadeusz Więckowski (2011).
Fot. KUL
LUBLIN Nagrodę im. Księdza Idziego Radziszewskiego, pierwszego rektora Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, otrzymał w tym roku prof. Andrzej Nowak. Zarząd Towarzystwa Naukowego KUL uhonorował w ten sposób całokształt jego dorobku naukowego w duchu humanizmu chrześcijańskiego. Prof. Nowak jest historykiem, to jeden z czołowych badaczy polskiej myśli politycznej, relacji polsko-rosyjskich oraz historii politycznej naszej części Europy. Kieruje Pracownią Historii Europy Wschodniej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Specjalizuje się w dziejach rosyjskiej myśli politycznej oraz stosunkach polsko-rosyjskich w XIX i XX wieku. Jego zainteresowania badawcze obejmują też historię myśli politycznej i stosunków politycznych w Europie Wschodniej XIX–XX w., studia porównawcze nad imperiami, pamięć kulturową w Europie Wschodniej oraz geopolitykę. Od 1983 roku jest związany także z Instytutem Historii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, gdzie kieruje Zakładem Historii Europy XIX i XX wieku. W swoim dorobku naukowym ma ponad 30 książek oraz blisko 200 artykułów i recenzji naukowych. Jest m.in autorem wielotomowych Dziejów Polski, w latach 1991–2012 był redaktorem naczelnym czasopisma „Arcana”.
Fot. Tomasz Tarkowski
KRAKÓW Mgr inż. Rafał Ramut z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu został wybrany na przewodniczącego Krajowej Reprezentacji Doktorantów. Zastąpi mgr inż. Annę Nieczaj, która stała na czele organizacji przez ostatni rok. Jest trzecim w historii KRD przewodniczącym wywodzącym się z uczelni o profilu rolniczym/przyrodniczym (po Robercie Kilańczyku i Jarosławie Olszewskim – obaj ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie). Ramut od kilku lat aktywnie działa w Radzie Samorządu Doktorantów UPWr (pełnił funkcję wiceprzewodniczącego), a obecnie przewodniczy Wrocławsko-Opolskiemu Porozumieniu Doktorantów. W KRD pełni rolę eksperta ds. ewaluacji szkół doktorskich. Przed rokiem został ambasadorem w programie Szkoła Młodego Naukowca-Samorządowca, gdzie wspiera młodych badaczy w budowaniu kompetencji i rozwijaniu zaangażowania na styku nauki, administracji i działalności społecznej. Naukowo zajmuje się badaniem zastosowań struwitu jako źródła fosforu w uprawach. W skład nowo wybranego Zarządu weszli ponadto: mgr Aleksandra Błotnicka (Akademia Kultury Fizycznej w Krakowie), mgr Paweł Marczak (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II), mgr inż. Karol Radziszewski (Politechnika Warszawska), mgr Katarzyna Krupska (Uniwersytet w Białymstoku), mgr inż. Wiktoria Wilczyńska (Politechnika Opolska), mgr inż. Kaja Kosmenda (Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie).
Fot. IChF PAN
WARSZAWA Mateusz Zarzeczny z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego zdobył Złoty Medal Chemii 2025. W tym roku do konkursu organizowanego przez Instytut Chemii Fizycznej PAN zgłoszono 61 prac z 15 uczelni. Zwycięska praca dotyczy „programowania chiralności” w materiałach ciekłokrystalicznych o helikalnej strukturze, które wykazują selektywną interakcję ze światłem kołowo spolaryzowanym. Przedstawiono w niej możliwości kontroli tych właściwości na trzech poziomach: molekularnym – dotyczącym wpływu architektury molekuł, nanocząstkowym – związanym z domieszkowaniem nanocząstek złota oraz przestrzennym, w którym zastosowano fototermalne przetapianie laserowe. Łączenie poszczególnych poziomów otwiera nowe możliwości projektowania nanomateriałów funkcjonalnych o ściśle kontrolowanych właściwościach optycznych, które mogą znaleźć zastosowanie w wielu dziedzinach, np: antyfałszerstwie, bioobrazowaniu czy technologii LiDAR. Autor pracy otrzymał 15 tys. zł. Srebrny Medal Chemii (7,5 tys. zł) zdobył Jakub Pawlikowski z Wydziału Automatyki, Elektroniki i Informatyki Politechniki Śląskiej w Gliwicach, a Brązowy (3,75 tys. zł) Dawid Natkowski z Wydziału Chemicznego Politechniki Warszawskiej.
Fot. Arch. prywatne
GDAŃSK Dr hab. Karolina Pierzynowska z Uniwersytetu Gdańskiego została laureatką Nagrody Komitetu Biotechnologii PAN im. Profesora Wacława Szybalskiego za najlepszą publikację naukową z roku 2024. Doceniono jej badania nad korygowaniem objawów choroby Huntingtona. Opisała, że stymulacja autofagii przez genisteinę powoduje zmniejszenie poziomu nieprawidłowo sfałdowanego białka HTT (huntingtyny) tworzącego agregaty w mózgach modelowych myszy dla choroby Huntingtona (HD) oraz poprawę ich zachowania, ocenianą na podstawie serii testów poznawczych, lękowych i motorycznych. Wykazała także, że parametry biochemiczne i immunologiczne również uległy poprawie u myszy z HD po zastosowanym leczeniu. Genisteina stymulując proces autofagii w mózgach myszy z HD (nawet jeśli związek ten podawano już po wystąpieniu objawów u zwierząt), prowadzi do korekty objawów, co otwiera nowe perspektywy na leczenie choroby Huntingtona. Dr hab. Karolina Pierzynowska kieruje Pracownią Neurogenetyki Molekularnej w Katedrze Biologii Molekularnej Uniwersytetu Gdańskiego. O swoich badaniach opowiedziała w wywiadzie w ramach cyklu „Nauka przez duże K”, który dostępny jest na naszej stronie internetowej.
Opracował Mariusz Karwowski
Współpraca: Marcin Behrendt, Andrzej Charytoniuk, Iwona Cieślik, Iwona Flanczewska-Rogalska, Agnieszka Książkiewicz, Agnieszka Lizak, Krzysztof Szymański, Łukasz Wspaniały
Wykorzystano serwisy prasowe szkół wyższych, placówek badawczych i instytucji otoczenia nauki.
Więcej aktualności na naszej stronie internetowejwww.forumakademickie.pl
oraz na naszych profilach na Facebookui na platformie X
