logo
FA 11/2020 Okolice nauki

Anna Jawor

Wokół mózgu

Neuronauka cieszy się w ostatnich latach rosnącym zainteresowaniem. Na YouTube filmiki typu „jak działa umysł” mają setki tysięcy wyświetleń (dwugodzinny wykład prof. Jerzego Vetulaniego na ten temat – półtora miliona). Właśnie ukazała się po polsku książka amerykańskiego wykładowcy Marca Dingmana, która w przystępny sposób wprowadza w meandry tej dyscypliny.

Twój mózg bez tajemnic podzielony jest na dziesięć części, z których każda poświęcona jest innej funkcji mózgu. Mamy więc: strach, pamięć, sen, język i mowę, smutek, ruch, widzenie, przyjemność, ból oraz uwagę. Niestety z każdą wiążą się również rozmaite choroby, autor pisze o nich, by pokazać, co się dzieje, kiedy mózg nie działa prawidłowo. Niektóre choroby są znane, jak wywodząca się ze smutku depresja czy związany z pamięcią Alzheimer. Zdarzają się jednak tak dziwne, słabo jeszcze znane zaburzenia, jak niezdolność do rozpoznawania emocji na twarzach innych ludzi, co związane jest z brakiem odczuwania strachu (choroba Urbacha-Wiethego). Inną straszną a rzadką chorobą jest tzw. śmiertelna bezsenność rodzinna, kiedy kolejni członkowie rodziny umierają w ciągu kilku miesięcy z powodu postępującej szybko bezsenności, a w końcu zupełnego braku snu. Mózg jest wciąż tajemniczy i nie na wszystko pomoże profilaktyka. Są jednak czynności, którymi możemy sobie pomóc żyć dłużej i sprawniej.

Książkę Dingmana można więc poniekąd potraktować jako poradnik, autor radzi bowiem np. żeby włączyć sobie w smartfonie filtr niebieskiego światła, jeśli chcemy, żeby lepiej nam się zasypiało, a przed snem korzystaliśmy z urządzenia. Opisuje też działanie kofeiny – może przeszkadzać w kłopotach z bezsennościach, ale może pomagać w leczeniu depresji. Bardzo ciekawe są informacje dotyczące nauki języków obcych z nagrań. Jako dorośli często włączamy sobie telewizję albo filmy, żeby osłuchiwać się najczęściej z angielskim. Młodzi rodzice często kupują dzieciom nagrania, które mają im pomóc w opanowaniu obcego języka. Tymczasem okazuje się, że bardzo małe dzieci mogą przyswajać dźwięki obcego języka od innej osoby, ale nie z nagrania wideo. Autor nie tłumaczy niestety szerzej, dlaczego tak się dzieje, ale bardziej wymagający czytelnicy przy każdym przywołanym badaniu naukowym znajdą odnośnik do źródła, czyli zazwyczaj artykułu opublikowanego w jednym z amerykańskich czasopism poświęconych naukom o mózgu (neurologii, psychiatrii czy psychologii).

Książka jest zwięzła, czyta się ją bardzo dobrze. Sympatyczny jest pewien zabieg autora: każe nam o czymś myśleć i w czasie, gdy to robimy, tłumaczy, co się właśnie dzieje w naszym mózgu. Mamy tu więc elementy edukacji przez zabawę. Czytelnik nauczy się, czym jest neuron, synapsa, dopamina czy endorfina, pozna też obszary mózgu, takie jak kora przedczołowa, podwzgórze i płat skroniowy – wszystkie są klarownie pokazane na rysunkach. Autor bowiem doskonale wie, że ludzie są w większości wzrokowcami. W rozdziale dotyczącym widzenia pisze, że „oczy mają w sobie coś”. Mówi się, że „oczy są zwierciadłem duszy”, praca Dingmana pokazuje, jakie procesy muszą zajść pomiędzy źrenicą, światłem i tęczówką, żeby można było z oczu coś wyczytać. Tęczówka, jak wskazuje nazwa, jest też tą częścią oka, która zawiera pigment, a więc to od niej zależy kolor naszych oczu.

Książka zainteresuje tych, którzy dopiero rozpoczynają swoją przygodę z neuronauką, ale też wszystkich innych, dlatego że można ją po prostu potraktować jako zbiór faktów – ciekawostek. A ponieważ rzecz dotyczy mózgu, który każdy z nas ma, po przeczytaniu docenia się takie rzeczy, o których zwykle w ogóle się nie myśli – na przykład jakie to niesamowite, że pijąc herbatę trafiamy wprost do ust. Skąd ręka wie, że to tu?

Anna Jawor

Marc DINGMAN, Twój mózg bez tajemnic. Rzecz o emocjach, uczuciach, śnieniu i myśleniu, tłum. Bożena Jóźwiak, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2020.

Wróć