Dekretem z 24 maja 1945 powołano Uniwersytet Łódzki. Pod dokumentem widnieją podpisy prezydenta Bolesław Bieruta, premiera Edwarda Osóbki Morawskiego i ministra oświaty Stanisława Skrzeszewskiego. W tym samym akcie ustanowiono strukturę nowej uczelni, którą miały tworzyć wydziały: Humanistyczny, Matematyczno-Przyrodniczy oraz Prawno-Ekonomiczny, jednak już w pierwszym roku akademickim dołączyły do nich kolejne trzy: Farmaceutyczny, Lekarski i Stomatologiczny, które w 1949 roku zostały przekształcone w Akademię Medyczną. W pierwszym roku akademickim UŁ zatrudniał 530 pracowników, a studia rozpoczęło tam 7147 studentów – to duża liczba, zważywszy, że na Uniwersytecie Jagiellońskim było wówczas nieco ponad 8 tys. studentów.
W 1956 strukturę uniwersytetu wzbogaciły jednostki powołanej w 1946 r. Państwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Łodzi. Pięć lat później to samo stało się z jednostkami Wyższej Szkoły Ekonomicznej. Ostatnim aktem konsolidacyjnym było przyłączenie do UŁ Instytutu Wychowania Fizycznego i Sportu, jednostki zamiejscowej warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego. W swojej historii UŁ miał szereg zamiejscowych ośrodków dydaktycznych, m.in. w Kutnie, Ostrołęce, Kaliszu, Zduńskiej Woli, Piotrkowie Trybunalskim, Bełchatowie, Sieradzu i Skierniewicach. Żaden z wymienionych dziś nie istnieje. Za to wciąż działa utworzona w 1998 roku filia UŁ w Tomaszowie Mazowieckim, gdzie studenci kształcą się na kierunkach: administracja, leśnictwo, turystyka i rekreacja oraz zarządzanie. Po licznych przeobrażeniach strukturę Uniwersytetu Łódzkiego – oprócz wymienionej filii – tworzy obecnie 12 wydziałów: Biologii i Ochrony Środowiska; Chemii; Ekonomiczno-Socjologiczny; Filologiczny; Filozoficzno-Historyczny; Fizyki i Informatyki Stosowanej; Matematyki i Informatyki; Nauk Geograficznych; Nauk o Wychowaniu; Prawa i Administracji; Studiów Międzynarodowych i Politologicznych oraz Zarządzania. Uzupełniają ją 22 ogólnouczelniane, pozawydziałowe lub międzywydziałowe centra i ośrodki badawcze. Badania na rzecz bliskiego otoczenia uniwersytetu, czyli miasta i regionu, prowadzą Centrum Studiów Miejskich oraz Ośrodek Badań Interdyscyplinarnych nad Wielokulturową i Wielonarodową Łodzią i Regionem. Ważną jednostką ogólnouczelnianą jest Biblioteka UŁ, jedna z największych tego typu instytucji w Polsce. Inne to Wydawnictwo UŁ i Centrum Transferu Technologii UŁ.
Uniwersytet Łódzki zatrudnia prawie 3,8 tys. pracowników, w tym 2290 nauczycieli akademickich i 1500 innych pracowników. W grupie nauczycieli akademickich jest 207 profesorów tytularnych, 570 profesorów uczelni, 1200 adiunktów, 200 asystentów, 50 wykładowców i 30 lektorów. W ciągu 80 lat uniwersytet nadał 6645 stopni doktora i 2656 stopni doktora habilitowanego. Obecnie na Uniwersytecie Łódzkim działają 4 szkoły doktorskie: Biomedchem UŁ i Instytutów PAN w Łodzi, Nauk Humanistycznych, Nauk Społecznych, Nauk Ścisłych i Przyrodniczych. Jest w nich 410 doktorantów.
Na 168 kierunkach na UŁ kształci 25 765 studentów, w tym 18 269 na studiach stacjonarnych, a 5020 na niestacjonarnych. W tym gronie jest 14 420 kobiet, co znaczy, że stanowią 56% studentów UŁ. Na uniwersytecie kształci się blisko 2 tys. obcokrajowców. Z oferty 50 kierunków studiów podyplomowych i MBA korzysta 2038 osób. W ciągu 80 lat dyplomy Uniwersytetu Łódzkiego otrzymało 160 tys. absolwentów.
Kierunek biologia otrzymał od Polskiej Komisji Akredytacyjnej certyfikat doskonałości kształcenia w kategorii Otwarty na świat − doskonałość we współpracy międzynarodowej, a bankowość i finanse cyfrowe – certyfikat doskonałości kształcenia w kategorii Partner dla rozwoju – doskonałość we współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym. Kilka kierunków posiada akredytacje międzynarodowe. Chemia i analityka chemiczna posiadają akredytację European Chemistry Thematic Network (ECTN). Ekonomia oraz Business Management – w obu przypadkach w języku angielskim – uzyskała akredytację IACBE – The International Assembly for Collegiate Business Education Accreditation. Kierunek rynek finansowy – doradztwo inwestycyjne ma certyfikat CFA – The Chartered Financial Analyst Certificate. Kierunek Masters’s Degree in Women’s and Gender Studies (GEMMA) uzyskał akredytację AQAS, która gwarantuje, że program studiów jest zgodny z wymogami określonymi w kryteriach jakości wspólnych programów zdefiniowanych przez European Approach w Europejskim Obszarze Szkolnictwa Wyższego (ESG) oraz Europejskich Ramach Kwalifikacji (EQF).
Wspólnie z instytucjami zagranicznymi prowadzone są studia: Master’s Degree in Women’s and Gender Studies (GEMMA) II stopnia; Media Arts Cultures II stopnia; polsko-niemieckie I stopnia (kierunek wygaszany – brak w zasadach przyjęć na rok 2026/2027). Z kolei absolwenci filologii angielskiej II stopnia i matematyki I stopnia uzyskują podwójny dyplom UŁ oraz Ruhr Universitat Bochum (to jeden z partnerów sieci UNIC).
W ostatniej ewaluacji Uniwersytet Łódzki poddał ocenie 22 dyscypliny w 3 dziedzinach: nauk humanistycznych (archeologia, filozofia, historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce), nauk społecznych (ekonomia i finanse, geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna, nauki o komunikacji społecznej i mediach, nauki o polityce i administracji, nauki o zarządzaniu i jakości, nauki prawne, nauki socjologiczne, pedagogika, psychologia) oraz nauk ścisłych i przyrodniczych (informatyka, matematyka, nauki biologiczne, nauki chemiczne, nauki fizyczne, nauki o Ziemi i środowisku). Uzyskał 14 kategorii B+, 7 kategorii A i jedną A+ (nauki o sztuce). Z oceny wynikają uprawnienia akademickie do nadawania stopni naukowych w wymienionych dyscyplinach.
W 2025 roku na Uniwersytecie Łódzkim realizowane są 484 projekty o łącznej wartości 296 mln zł. Tylko w pierwszym półroczu tego roku naukowcy i pracownicy UŁ złożyli ponad 200 wniosków o finansowanie zewnętrzne. W tym samym okresie uczelnia pozyskała ponad 37 mln zł na badania i rozwój. Łącznie od 2020 roku zrealizowano lub wciąż realizuje się na UŁ ponad tysiąc projektów, na które udało się pozyskać ponad 400 mln zł ze źródeł zewnętrznych. Jednym z najważniejszych jest grant dla doświadczonych naukowców Europejskiej Rady Badań Naukowychj (ERC Advanced Grant), który w 2022 r. uzyskał prof. Andrzej Indrzejczak, kierownik Katedry Logiki i Metodologii Nauk na Wydziale Filozoficzno-Historycznym UŁ. Ponad 1,6 mln euro zostanie przeznaczone na realizację projektu „Coming to Terms: Proof Theory Extended to Definite Descriptions and other Terms”. Z Narodowego Centrum Nauki w latach 2011-24 badacze z UŁ uzyskali 789 grantów o łącznej wartości ponad 270 mln zł. W samym roku 2024 było to 65 grantów i 42 mln zł. UŁ zajmuje 8. miejsce pod względem liczby uzyskanych w NCN grantów, a 11. pod względem ich wartości.
Uniwersytet Łódzki nie ma zwartego kampusu, jednak jak podkreślają jego władze, większość z niemal 150 budynków uniwersyteckich leży w granicach 15 minut jazdy komunikacją miejską od siebie. W dziesięciu akademikach jest 3,7 tys. miejsc noclegowych. Obiekty UŁ mają ogólną powierzchnię 290 tys. m2, z czego budynki wydziałowe mają 165 tys. m2, uczelniana administracja zajmuje 40 tys. m2, a obiekty studenckie 40 tys. m2. Biblioteka UŁ jest jedną z największych w Polsce. Jej nowoczesny gmach ma 25 tys. m2, a zbiory liczą ok. 3 mln woluminów.
UŁ rozwija współpracę z uczelniami na całym świecie. Każdego roku około 240 nauczycieli akademickich realizuje wyjazdy dydaktyczne do zagranicznych uczelni partnerskich, a 80 pracowników administracji podnosi swoje kompetencje biorąc udział w zagranicznej mobilności szkoleniowej. Około 400 studentów rocznie spędza semestr na uczelniach zagranicznych, a 150 korzysta z krótkoterminowych form wymiany. Uniwersytet Łódzki organizuje również każdego roku kilka interdyscyplinarnych mieszanych programów intensywnych we współpracy z zagranicznymi partnerami, łącząc naukę stacjonarną z elementami online. W ramach programów wymiany i projektów edukacyjnych co roku na UŁ przyjeżdża ok. tysiąca studentów z całego świata. Uniwersytet Łódzki aktywnie uczestniczy w ok. dwudziestu międzynarodowych projektach edukacyjnych rocznie, zarówno jako partner, jak i koordynator.
Uniwersytet Łódzki należy do sieci UNIC 2.0 (Europejski Uniwersytet Miast w Transformacji Postindustrialnej), która jest kontynuacją współpracy rozpoczętej w ramach sojuszu UNIC (Europejski Uniwersytet Miast Postindustrialnych). Sojusz tworzy 10 uczelni pracujących razem na rzecz rozwoju edukacji i wspierania badań zaangażowanych społecznie, nastawionych na współpracę z miastami postindustrialnymi. Oprócz UŁ są to: University of Deusto (Hiszpania), Ruhr University Bochum (Niemcy), University College Cork (Irlandia), Koç University (Turcja), University of Liège (Belgia), University of Oulu (Finlandia), University of Zagreb (Chorwacja), Malmö University (Szwecja).
Od dziesięciu lat, czyli od 2015 roku, Uniwersytet Łódzki organizuje Konkurs o Nagrodę im. Tadeusza Kotarbińskiego, pierwszego rektora UŁ, na najlepszą książkę z obszaru nauk humanistycznych i społecznych. W tym okresie do konkursu zgłoszono ponad 700 książek, do nagrody nominowano 55 prac, a 11 z nich uzyskało nagrodę, która w ciągu dziesięciu lat stała się jednym z najważniejszych tego typu wyróżnień w Polsce. Ceniona jest nie tylko za wartość symboliczną i finansową, ale także za możliwość debaty o humanistyce, jaką odbywają wspólnie członkowie kapituły oraz laureaci wcześniejszych konkursów i nominowani do ostatniego z nich (więcej na str. 16).
(p)
