Sztuka dominikanów, ciąg dalszy…

Czytelnicy otrzymali kolejny zbiór tekstów poświęconych sztuce związanej z ważnym ośrodkiem, jakim był klasztor Ojców Kaznodziei w Krakowie. Z wielu powodów był on znaczący dla sztuki nie tylko krakowskiej. Przyczyną tego znaczenia jest przede wszystkim fakt, że mamy do czynienia z klasztorem, który działał bez przerwy przez ponad 800 lat. I chociaż samą świątynię kilkakrotnie dotknęły pożary, które niemal w całości zniszczyły jej wystrój, to paradoksalnie przyczyniły się one do dalszego rozwoju sztuki. Daje to ogromne możliwości badania twórczości od średniowiecza aż po czasy współczesne.

Oczywiście trudno jest szczegółowo omówić zbiór ponad trzydziestu tekstów o bardzo zróżnicowanej tematyce, jednakże należy podkreślić fakt, że są one bardzo wartościowym składnikiem wiedzy na temat sztuki klasztornej w Polsce.

Znaczącą część książki stanowią artykuły prezentujące architekturę kościoła św. Trójcy w Krakowie, jej rozwój oraz przemiany w stylistyce. Warto zwrócić uwagę, że teksty te dają czytelnikowi wiedzę nie tylko na temat historii architektury, dzięki nim poznajemy także historię społeczną Polski czy historię liturgii (warto zwrócić uwagę na wpływ reform potrydenckich na sztukę krakowskich dominikanów).

Istotnym elementem publikacji jest także fakt, że część artykułów skłania do namysłu nad metodologią oraz rozwojem dyscypliny. Przykładem mogą być artykuły poświęcone rzekomemu warsztatowi dominikańskiemu w XVII wieku czy też nagrobkowi Barbary Orlikówny. Rozwój wiedzy, badania archiwalne oraz technologiczne pozwalają na rewizję wcześniejszych ustaleń, ich potwierdzenie lub falsyfikację. Jednocześnie teksty zawarte w omawianej książce stawiają postulaty badawcze, których realizacja pozwoli na dalszy rozwój naszej wiedzy na temat sztuki sakralnej w Polsce.

Należy także wskazać ważne grupy artykułów zawartych w Sztuce w kręgu dominikanów… Pierwszą stanowią teksty poświęcone ikonografii – malarstwu, ale także sztuce monumentalnej. Badacze często pomijają w swoich rozważaniach znaczenie paramentów liturgicznych w ikonografii, o ile nie są to najwyższej klasy arcydzieła. W omawianej książce takiej luki nie ma, co znacząco uzupełnia nasz stan wiedzy.

Kolejną grupą są omówienia zabytków kultury materialnej, rzemiosło artystyczne, przyrządy geograficzne czy – rzecz niebagatelna – zbiór „skarbów” zgromadzony przez ojca Studzińskiego w trakcie jego prac archeologiczno-konserwatorskich. Redaktorzy tomu wskazują na ogromne znaczenie dorobku zasłużonego dominikanina, nie tylko artefaktów ale także zdjęć i zapisków, postulując ich opracowanie, digitalizację i udostepnienie kolejnym badaczom.

Na koniec trzeba wskazać na omówienia (bardzo często w formie komunikatów) prac konserwatorskich. Dają one bezcenną wiedzę nie tyko na temat technologii ważnych zabytków (w kościele św. Trójcy znajduje się wszak płyta Kallimacha), ale także na temat rozwoju sztuki oraz faz przebudowy lub uzupełnień dominikańskiej świątyni.

Podsumowując, omawiany zbiór tekstów jest konsekwentnym rezultatem prac środowiska skupionego wokół historii sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Artkuły skupione wokół jednego ośrodka, jakim był klasztor dominikański w Krakowie, są odpowiedzią na szereg ważnych pytań związanych ze sztuką, i kulturą artystyczną, nie tylko kręgu dominikańskiego, ale całej Polski (i nie tylko). Warto także podkreślić, że książka ta nie jest banalnym cicer cum caule, lecz widać wyraźnie, że badania krakowskich uczonych są systematyczne i oparte nie tylko na współpracy badawczej, lecz także starannie przemyślanej metodzie badawczej.

Sztuka w kręgu krakowskich dominikanów. Nowe studia, pod red. Anny MARKIEWICZ, Marcina SZYMY i Marka WALCZAKA, Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana”, Kraków 2024.