Ludzie w drodze

W czerwcu 2021 roku na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego odbyła się konferencja „Nomadyczność. Podmioty – przestrzenie – pojęcia”. W 2024 roku Wydawnictwo UJ opublikowało tom pod tym samym tytułem, zredagowany przez Jakuba Kornhausera oraz Zofię Małysę-Janczy. Poza tym, że książka stanowi pokłosie wspomnianej konferencji, otwiera ona też serię Heterotopie. Będą się w niej ukazywać pozycje, w których kategoria nomadyczności ma odgrywać centralną rolę. Na Heterotopie składać się mają przede wszystkim monografie, a także opracowania tekstów źródłowych. Oprócz samego pojęcia nomadyczności, kolejną ważną inspiracją jest dla wydawców serii koncepcja „innych przestrzeni” Michela Foucalta, która zostaje zreinterpretowana „na korzyść doświadczania różnych form bycia w świecie”. Pomysłodawcy Heterotopii oświadczają, iż Foucaultowska idea „przyświeca nam, gdy chcemy zaproponować czytelnikom podróż w nieznane – jesteśmy przekonani, że tylko tam czeka prawdziwa lekturowa przyjemność”. Już w tym miejscu można wyrazić oczekiwanie na kontynuację tego przedsięwzięcia wydawniczego.

Redaktorzy omawianego tomu poprzedzili go dziesięciostronicowym wstępem. Przywołują w nim głośny reportaż niemieckiego pisarza, dziennikarza i podróżnika Wolfganga Büschera. Chodzi tu o wydaną w 2011 r. książkę Hartland. Pieszo przez Amerykę. To, co Büscher pisze o wędrowaniu i wędrowcu, zdaniem Kornhausera i Małysy-Janczy bardzo dobrze pasuje do kluczowej w recenzowanej publikacji kategorii. Czytamy: „Nomadyczność, co za tym idzie, wiązałaby się ze specyficznie pojmowanym stanem alienacji – wyosobnieniem spośród norm społecznych (podmiot nomadyczny byłby kimś, kto, w sposób świadomy lub nie, wkłada kij w tryby mechanizmów relacji międzyludzkich, łamie tabu i porywa się z motyką na słońce), ale także z praktyk funkcjonowania w przestrzeni (przestrzeń staje się w tej optyce zdecentralizowana, pozbawiona standardowych punktów odniesienia i wszelkich elementów znaczących). Deformacji ulegają również pojęcia przydatne w codziennym funkcjonowaniu; ruch, który stanowi nieodłączną część tego, co nomadyczne, sprawia, że cała rzeczywistość ulega ciągłym przeobrażeniom”.

Powyższe refleksje idealnie oddają sens właściwie wszystkich prac zawartych w publikacji. Jeśli nie liczyć wstępu, to na książkę składa się czternaście lub piętnaście artykułów. Skąd ta wątpliwość, co do liczby tekstów? Po prostu, nie do końca wiadomo, jak traktować Mikrowyprawy Jakuba Kornhausera. Choć dzielą się one na dwie części: Nieustannie w drodze i Nieustannie w ruchu, a na dodatek umieszczone w dość sporej odległości od siebie, to jednak wydaje się, że można z powodzeniem czytać je jako całość.

Trudno wyróżniać bądź ganić poszczególne artykuły składające się na Nomadyczność. Mamy tu dość duże zróżnicowanie tematyczne i właściwie każdy tekst wydaje się na swój sposób interesujący i warty uważnej lektury. Poziom prac jest wyrównany, choć są tu teksty zarówno badaczy uznanych, jak i początkujących. Spory rozrzut problematyki sprawia, że wszyscy czytelnicy powinni znaleźć dla siebie coś zajmującego. Pewien obraz tomu może dać wymienienie nazwisk i tematów analizowanych przez autorów publikacji. Należałoby tu przywołać: Thomasa Bernharda, Agnieszkę Pajączkowską, literaturę triesteńską, Martina Kukučina, poezję Nowej Fali, Krzysztofa Siwczyka, Michała Książka, Herberta G. Wellsa, Alhierda Bacharewicza, Jacques’a Joueta i Michela Houellebecqa. Widać zatem, że w świetle koncepcji nomadyczności są tu rozpatrywane bardzo różnorodne zjawiska. Nie tylko literackie. Miłośnikom gier komputerowych można polecić lekturę artykułu poświęconego Pokémon Go.

Nomadyczność. Podmioty – przestrzenie – pojęcia, red. Jakub KORNHAUSER, Zofia MAŁYSA-JANCZY, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, 2024, seria: Heterotopie.