Biblioteka Polska w Paryżu została powołana w 1838 r. przez członków Wielkiej Emigracji i oddana Towarzystwu Historyczno-Literackiemu. Od 1854 r. mieści się przy Quai d’Orléans 6. W 1893 r. na podstawie umowy z Towarzystwem Historyczno-Literackim przeszła na własność Akademii Umiejętności w Krakowie, która przejęła budynek i zbiory, tworząc równocześnie przy Bibliotece Polskiej Stację Naukową. Władze PRL zmusiły PAU do zawieszenia działalności, a tym samym nie było możliwości opieki nad biblioteką, stąd 8 lipca 1959 r. sąd francuski przyznał prawo do zarządzania Biblioteką odnowionemu Towarzystwu Historyczno-Literackiemu. W tym okresie Bibliotekę wspierała finansowo głównie Karolina Lanckorońska oraz różne fundacje polonijne. Po wznowieniu działalności PAU uzyskała w 2004 r. niewielką dotację Ministerstwa Nauki, z której dofinansowywała działalność Biblioteki Polskiej, w tym inwentaryzację, katalogowanie, opracowywanie i digitalizację zbiorów. Nie wystarczyło to jednak na spokojne funkcjonowanie tej zasłużonej instytucji.
Wieloletnie starania Polskiej Akademii Umiejętności i Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu o wzięcie przez państwo polskie pełnej odpowiedzialności za finansowanie Biblioteki Polskiej w Paryżu zostały uwieńczone podpisaniem 9 października 2023 roku umowy, na mocy której utworzono Instytut Biblioteka Polska w Paryżu. Podpisali ją Piotr Gliński, minister kultury, prof. Jan Ostrowski, prof. prezes PAU oraz Kazimierz Piotr Zaleski, członek zagraniczny PAU, prezes Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu.
– Podpisanie tej umowy nie udałoby się, gdyby nie ludzie i środowiska, którzy przez 200 lat dbali o Bibliotekę Polską w Paryżu. Dziękuję wszystkim, którzy są związani z Biblioteką Polską. Jestem także wdzięczny za współpracę wszystkich prawników. Powołanie Instytutu Biblioteka Polska w Paryżu to długo wyczekiwana i bardzo ważna decyzja. Dziś rozpoczynamy kolejny proces – powołanie podmiotu zależnego, który na prawie francuskim będzie prowadził naszą instytucję polonijną – mówił podczas uroczystości prof. Gliński. Prof. Ostrowski przedstawił historię PAU i Biblioteki Polskiej w Paryżu.
Dyrektorem nowej instytucji został prof. Maciej Forycki, historyk z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, który w latach 2017-20 był dyrektorem Stacji Naukowej PAN w Paryżu. Umowa opiewa na 50 lat. Zapewnia ona finansowanie instytutu i umożliwia właściwe zabezpieczenie i utrzymanie wspaniałych zbiorów oraz ich udostępnianie publiczności i badaczom z kraju i ze świata.
(Na podst. PAU-zy i informacji MKiDN)
