Fot. Paweł Piotrowski
WROCŁAW Prof. Lechosław Latos-Grażyński z Uniwersytetu Wrocławskiego otrzymał Nagrodę Heisiga. Został doceniony za odkrycie odmienności strukturalnej porfiryn, które zaowocowało bogactwem innowacyjnych struktur o szerokim potencjale badawczym i aplikacyjnym. Przedmiotem jego zainteresowania są również materiały funkcjonalne na bazie modyfikowanych porfiryn, które mogą odegrać ważną rolę w katalizie, biologii i medycynie. Nagroda Heisiga to jedno z dwóch (obok Nagrody FNP) najwyższych finansowych wyróżnień w polskiej nauce – laureat otrzymuje 200 tys. zł. Kandydatów zgłaszają uczelnie biorące udział w programie IDUB. Jest przyznawana raz na dwa lata. Pierwszym laureatem był w 2021 roku prof. Jan Potempa z Uniwersytetu Jagiellońskiego.
BRUKSELA Ponad 411 mln euro – na taką sumę opiewają umowy grantowe, jakie realizuje obecnie 464 polskich beneficjentów w ramach Horyzontu Europa (to 1,65% środków przyznanych państwom członkowskim UE). W 94 spośród 863 projektów Polacy pełnią rolę koordynatorów. Ponad połowę polskich środków z HE (54,2%, 223 mln euro) trafiło do sektora nauki. Kwota ta stanowi 0,82% wydatkowanego do tej pory budżetu całego programu. W podziale tej sumy uczestniczą 152 instytucje. Wśród podmiotów naukowych liderem pozostaje Uniwersytet Warszawski (25,7 mln euro). Niewiele mniej dostał Uniwersytet Jagielloński (24 mln euro). Podium zamyka Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (ponad 17,3 mln euro). Pod względem pojedynczego dofinansowania liderem jest Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie, który koordynuje projekt dotyczący RNA i biologii komórki. Na jego realizację w ciągu sześciu lat Komisja Europejska przeznaczyła prawie 15 mln euro, z czego 10,1 mln euro trafiło do polskiej jednostki.
BRUKSELA Komisja Europejska osiągnęła porozumienie polityczne z Wielką Brytanią w sprawie jej udziału w programach UE Horyzont Europa oraz Copernicus. Oznacza to, że od 1 stycznia 2024 r. badacze i organizacje z Wlk. Brytanii będą mogli uczestniczyć w obu programach na równych prawach ze swoimi odpowiednikami w państwach członkowskich UE, a co za tym idzie także z dostępem do finansowania. Szacuje się, że Wielka Brytania za uczestnictwo w obu programach będzie co roku wnosiła do wspólnotowego budżetu prawie 2,6 miliarda euro. Horyzont Europa to największy w historii Unii Europejskiej program wspierający badania naukowe i innowacje. Jego budżet na lata 2021–2027 wynosi ponad 95 mld euro. Z kolei Copernicus to wiodący na świecie unijny program obserwacji Ziemi.
Fot. Paweł Paszko
GDAŃSK Prof. Tomasz Bączek, specjalista w zakresie analityki biomedycznej i farmaceutycznej, chemii leków, bioanalityki oraz proteomiki, kierownik Katedry i Zakładu Chemii Farmaceutycznej GUMed, został laureatem Nagrody i Medalu im. prof. Romana Kaliszana. To wyróżnienie przyznawane corocznie za wybitne osiągnięcie naukowe z zakresu nauk biomedycznych lub biofarmaceutycznych otwierające nowe możliwości aplikacyjne w medycynie i farmacji. Zostało ustanowione w 2020 r. przez Naukową Fundację Polpharmy, Gdański Uniwersytet Medyczny i Gdańskie Towarzystwo Naukowe. W poprzednich latach laureatami byli: prof. Marcin Kołaczkowski z Uniwersytetu Jagiellońskiego i prof. Bogusław Buszewski z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Fot. Anna Wojnar
KRAKÓW Historyk dr Mikola Volkau otrzymał Nagrodę im. Lwa Sapiehy. Ma ona na celu honorowanie wybitnych zasług w kształtowaniu i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego na Białorusi oraz budowaniu niepodległej, demokratycznej Białorusi, uwzględniającej najlepsze tradycje historyczne Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Laureat zajmuje się m.in. historią architektury, urbanistyki, wojskowości i uzbrojenia Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI–XVIII wieku. W 2019 r. rozpoczął w Mińsku pracę nad habilitacją, a we wrześniu 2020 r. został zatrzymany podczas pokojowej demonstracji, po czym zwolniony z uczelni i zmuszony do przerwania badań naukowych na Białorusi. Przeprowadził się do Polski i kontynuował badania teatrum wojennego i systemu komunikacji Wielkiego Księstwa Litewskiego w ramach programów stypendialnych mających na celu przygotowanie i opublikowanie monografii na ten temat. Nagroda przyznawana jest od 2006 roku przez Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego i Kolegium Europy Wschodniej we Wrocławiu.
Fot. MEiN
WARSZAWA Prowadzenie badań naukowych wspierających sektor mleczarski w zakresie innowacyjnej i bezpiecznej produkcji – to główne założenia pilotażu programu „Nauka dla przetwórstwa rolno-spożywczego”. W projekcie uczestniczy sześć uczelni: Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Każda otrzyma dotację w kwocie 16,12 mln zł, a UPL jako lider – 19,4 mln zł. Łącznie w ciągu 5 lat do uczelni popłynie 100 mln zł. Badania będą realizowane w trzech obszarach: analiza surowca i wyrobu mleczarskiego w kierunku poprawy jego bezpieczeństwa, jakości, walorów prozdrowotnych; innowacyjne rozwiązania wspierające działania prośrodowiskowe polskich zakładów mleczarskich; popularyzowanie spożycia wyrobów mleczarskich oraz opracowanie innowacyjnego modelu upowszechniania nowej wiedzy o produktach mleczarskich w aspekcie ich właściwości prozdrowotnych.
Fot. MEiN
GRUDZIĄDZ W Grudziądzu powstanie publiczna uczelnia zawodowa, która przygotuje kadry na potrzeby lokalnego przemysłu, głównie zbrojeniowego. Minister edukacji i nauki Przemysław Czarnek podpisał już rozporządzenie w tej sprawie. Z wnioskiem o utworzenie uczelni zwrócił się do ministerstwa szef Wojskowych Zakładów Uzbrojenia SA w Grudziądzu. Placówka będzie prowadzić studia pierwszego stopnia o profilu praktycznym na kierunku mechatronika. Oferta kształcenia ma stanowić odpowiedź na potrzeby regionalnych pracodawców, w szczególności koncernów produkcyjnych zaangażowanych w programy modernizacji technicznej Sił Zbrojnych RP. Pierwsi studenci rozpoczną studia od roku akademickiego 2024/2025. W pierwszym roku uczelnia zamierza przyjąć 50 studentów. Na swoją siedzibę otrzymała od miasta czterokondygnacyjną kamienicę wraz z funkcjonalnie powiązanymi oficynami.
WARSZAWA Ponad pół miliarda złotych przeznaczy Agencja Badań Medycznych na stworzenie Regionalnych Centrów Medycyny Cyfrowej. W całym kraju powstanie 18 takich jednostek. Ich celem będzie właściwe i bezpieczne gromadzenie danych, zarówno pochodzących z badań molekularnych nad nowotworami, badań informatycznych z przebiegu klinicznego danej choroby, jak i rozwoju innowacyjnych technologii. Pozwoli to na maksymalne wykorzystanie danych zdrowotnych pacjentów. W centrach powstanie zaplecze pozwalające na bezpośrednią analizę danych uzyskanych z próbek biologicznych pochodzących od uczestników badań klinicznych. Stworzenie RCMC przyczyni się do rozwoju rozwiązań IT z zakresu medycyny cyfrowej czy narzędzi ułatwiających pracę lekarzy. Utworzone instytucje będą niejako odpowiednikiem podobnych, już istniejących, opartych na analizach danych cyfrowych, m.in. w Stanach Zjednoczonych. Z badań wynika, że do 2025 r. tempo wzrostu generowania danych w sektorze opieki zdrowotnej będzie wyższe niż w jakimkolwiek innym dziale przemysłu.
Fot. Jakub Skorupski
SZCZECIN Polsko-niemiecko-amerykańskie konsorcjum, którym kierują naukowcy z Uniwersytetu Szczecińskiego, zsekwencjonowało genom norki europejskiej, jednego z najbardziej zagrożonych gatunków ssaków na świecie. W ciągu ostatnich kilku dekad jego liczebność gwałtownie spadła do około 5 tys. osobników. W Polsce wymarł w połowie XX wieku. Rezultatem prac badaczy jest rozpoznanie kompletnej sekwencji nukleotydowej genomu norki europejskiej. Wykorzystana technologia pozwoliła uzyskać genom wielkości 2,59 Gpz (miliard par zasad), w najwyższej możliwej jakości, określanej jako standard platynowy. Dodatkowo 99,9% sekwencji genomu udało się przypisać do 20 chromosomów, a tym samym rozpoznać sekwencję nukleotydową wszystkich chromosomów gatunku. To trudne do przecenienia źródło wiedzy do przyszłych badań nad genomiką populacyjną tego zagrożonego gatunku.
WARSZAWA Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego, Instytutu Matematycznego PAN oraz ośrodka IDEAS NCBR opracowali duży model językowy LongLLaMA, który potencjalnie pozwoli obsługiwać 64 razy więcej tekstu niż ChatGPT. Jego przewaga nad innymi modelami polega na tym, że potrafi przetwarzać bardzo długie dane wejściowe. Dzięki temu generuje bardziej spójne i trafne odpowiedzi. Może obsłużyć dowolną ilość kontekstu bez obcinania go i wypełniania. Istotne, że zużywa stosunkowo mało energii – do korzystania z niego wystarczy pojedynczy procesor – i pracuje bardzo szybko. Może być wykorzystywany do wszystkich zadań, w których już pomagają chatboty. Chodzi np. o generowanie i edycję tekstu, rozmowę z użytkownikiem, tworzenie streszczeń, tłumaczenie itd. LongLLaMA w przeciwieństwie do najsłynniejszego dotąd chatbota ChatGPT nie posiada interfejsu w internecie, ale każdy może pobrać model z sieci i uruchomić go na własnym komputerze.
Fot. Jakub Skorupski
LUBLIN Politechnika Lubelska i Archidiecezja Lubelska zawarły porozumienie, które ma na celu współpracę w obszarze budownictwa sakralnego. Naukowcy z Wydziału Budownictwa i Architektury zajmą się projektowaniem, opracowywaniem ekspertyz, badaniami architektonicznymi i pracami konserwatorskimi w tego typu obiektach. Do dokładnej analizy i dokumentacji zabytków wykorzystane będą m.in. zdalnie sterowane aparaty latające, scanning 3D, badania termograficzne, akustyczne oraz georadarowe. Wśród planowanych wspólnych inicjatyw jest odtworzenie planów oraz digitalizacja zabytkowych kościołów. Obie strony zamierzają też podjąć działania w dziedzinie ekologii. Archidiecezja liczy na wsparcie w zakresie recyklingu odpadów pozostawianych na ponad stu cmentarzach znajdujących się pod jej zarządem.
Fot. PRz
RZESZÓW Laboratorium Wodorowe otwarto na Politechnice Rzeszowskiej. Będą tam prowadzone prace badawcze związane z procesami spalania wodoru i mieszanek zawierających wodór. Zakupiona aparatura pozwoli na realizację prac w zakresie zastosowania wodoru w napędach lotniczych, turbinach gazowych, jak również różnego rodzaju warstw ochronnych w zakresie ich odporności na działanie wodoru w obszarze wysokich temperatur. Rozwiązania technologiczne uzyskane w Laboratorium Wodorowym będą mogły zostać użyte w lotnictwie, kosmonautyce, energetyce itp. Utworzenie laboratorium może być ważnym impulsem rozwojowym dla Podkarpackiej Doliny Wodorowej. Jednym z kluczowych kierunków badań będzie opracowanie turbinowego silnika odrzutowego zasilanego czystym wodorem. Tego typu silniki znajdą zastosowanie w dużych samolotach pasażerskich. Inwestycja pochłonęła ok. 3 mln zł.
JELENIA GÓRA Utrata zaufania społeczności akademickiej była powodem odwołania władz rektorskich Karkonoskiej Akademii Nauk Stosowanych. W połowie września Kolegium Elektorów (na wniosek Senatu) zadecydowało o odwołaniu z funkcji rektora dr n. med. Wioletty Boznańskiej. Kierowanie uczelnią przejęła prorektor dr Beata Telążka. Jak się okazało, nie na długo. Tydzień później odwołano także ją. „Obie Panie Rektor zostały odwołane zgodnie z wolą całej społeczności akademickiej w związku z nieakceptowalnymi metodami zarządzania, prowadzenia polityki finansowej Uczelni oraz budowania jej wizerunku” – napisano w oświadczeniu. Problem w tym, że ustawa PSWN, jak przypomniał w specjalnym komunikacie minister Przemysław Czarnek, nie przewiduje możliwości odwołania osoby pełniącej obowiązki rektora. Przypomnijmy, że w sytuacji, jaka ma obecnie miejsce w KANS, wybory uzupełniające (nie ustalono jeszcze terminu) wyłaniają rektora tylko na okres do końca kadencji, czyli w tym przypadku do sierpnia 2024 roku.
Fot. Katarzyna Sadowy
KIELCE Zespół AGH Space Systems zwyciężył w formule stacjonarnej w zawodach łazików marsjańskich European Rover Challenge 2023 w Kielcach i tym samym obronił tytuł mistrzowski zdobyty w ubiegłym roku. W finałowych zmaganiach brało udział 35 najlepszych na świecie drużyn akademickich. Konkurencje rozgrywano na torze, którego powierzchnia inspirowana była fragmentem marsjańskiego krajobrazu, a drużyny musiały sprostać wyzwaniom stawianym inżynierom prawdziwych misji marsjańskich. Wśród zadań były m.in. misja sprawdzająca zdolność łazika do poruszania się w wyznaczonym obszarze w sposób autonomiczny, zdolność łazików do obsługi elementów zamontowanych w panelu operacyjnym. Kalman – łazik studentów z AGH – ma w tym roku na koncie także zwycięstwo w International Rover Challenge w Indiach i w Canadian International Rover Challenge.
WROCŁAW Centrum Badań Omicznych zostanie uruchomione na Uniwersytecie Medycznym im. Piastów Śląskich we Wrocławiu. Będzie to jednostka odrębna (niezależna od katedr, zakładów czy klinik), wspierająca naukowców i klinicystów uczelni w prowadzeniu zaawansowanych badań m.in. z zakresu genomiki, proteomiki, metabolomiki. Jej wyposażenie w niezbędną aparaturę będzie kosztowało blisko 16 mln zł. Ma to być najlepszy sprzęt na świecie, służący zarówno do nauki, jak i diagnostyki. W ostatnich pięciu latach pracownicy UMW prowadzili ponad dwieście projektów omicznych. Ważną częścią omiki są badania genomowe. Wprowadzenie genetyki do klinik stanowi przełom, pozwalając nie tylko na identyfikację chorób, ale i wdrażanie terapii celowanych. Jak zapowiadają władze UMWr, projekt centrum omicznego, łączący nauki podstawowe z naukami klinicznymi, ma być milowym krokiem w staraniach o status uczelni badawczej w 2025 roku.
Fot. PP
POZNAŃ Politechnika Poznańska będzie miała nowy rektorat. Za dwa lata na kampusie „Warta” powstanie niemal zeroenergetyczny obiekt, którego projekt oparty jest na założeniach budownictwa zrównoważonego. Budynek o powierzchni 5966 m2 będzie miał 5 kondygnacji. Materiał szklanej fasady uwypukli nowoczesny charakter uczelni, natomiast użycie kamienia będzie odwołaniem do jej bogatej historii i tradycji. Wewnątrz zaplanowano gabinety i sale spotkań. Na najwyższym piętrze zlokalizowano dwie duże sale konferencyjne. Na tym samym poziomie znajdą się także biura władz Politechniki. Projekt przewiduje instalację na dachu 234 paneli fotowoltaicznych o łącznej mocy 97 kWp. Zaprojektowano także system dystrybucji ciepła pomiędzy budynkami kampusu.
Fot. Paweł Piotrowski
WROCŁAW W budynku Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu otwarto nową siedzibę Centrum Badań Regionów Zimnych im. Alfreda Jahna. To interdyscyplinarna jednostka działająca w strukturze organizacyjnej Instytutu Geografii i Rozwoju Regionalnego Uniwersytetu Wrocławskiego, kierowana przez prof. Mateusza Strzeleckiego. Jej misją jest rozwój badań nad zmianami środowiskowymi zachodzącymi w regionach zimnych, ze szczególnym uwzględnieniem środowisk zmarzlinowych, peryglacjalnych i paraglacjalnych. Jednostka sprawuje też opiekę i określa kierunki badań realizowanych na stacji polarnej im. Stanisława Baranowskiego na Spitsbergenie. Ważnym celem Centrum jest promowanie i dbanie o zachowanie dziedzictwa naukowego swojego patrona. Alfred Jahn był wybitnym polskim geografem i polarnikiem, rektorem Uniwersytetu Wrocławskiego, który podczas demonstracji w marcu 1968 stanął po stronie strajkujących studentów, narażając się na represje ze strony komunistycznych władz.
Fot. AWF
WROCŁAW Rektor Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu otrzymał tytuł doktora honoris causa Akademii Wychowania Fizycznego im. Polskich Olimpijczyków we Wrocławiu. W laudacji zwrócono uwagę na niezwykłą dynamikę publikacyjną rektora UMWr, międzynarodowe uznanie, pionierski i unikatowy charakter wielu prowadzonych przez niego badań, ale też działalność organizacyjną, zwłaszcza w kontekście stworzenia w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym prężnie rozwijającego się Instytutu Chorób Serca. Prof. Ponikowski jest specjalistą chorób wewnętrznych i kardiologii. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół leczenia niewydolności serca, stabilnej dławicy piersiowej, nadciśnienia tętniczego oraz ostrego zespołu wieńcowego i cukrzycy. W ubiegłym roku po raz siódmy z rzędu znalazł się w prestiżowym zestawieniu najczęściej cytowanych naukowców świata według rankingu Clarivate Analytics.
Fot. Arch. prywatne
TOLUCA Prof. Mirosława Czerny z Uniwersytetu Warszawskiego otrzymała tytuł doktora honoris causa The Universidad Autónoma del Estado de México w Toluce. Badaczka przez całe swoje zawodowe życie analizuje zjawiska oraz procesy miejskie i regionalne w Ameryce Łacińskiej. Została uhonorowana za wkład w rozwój tamtejszych badań miejskich i regionalnych oraz zaangażowanie we współpracę naukową pomiędzy uczelniami, której efektami są m.in. studium rozwoju w Nordeste del Estado de México czy badania strefy metropolitalnej miasta Toluca oraz regionu zamieszkanego przez ludność autochtoniczną Mazahua. Jej współpraca z TUAEM rozpoczęła się w 1977 roku, kiedy dołączyła do grupy geografów z UW organizujących drugie sympozjum polsko-meksykańskie. Od tego czasu uczestniczyła w realizacji wielu projektów naukowych w Meksyku. Jej dorobek naukowy, przetłumaczony m.in. na język angielski, hiszpański i portugalski, obejmuje 206 artykułów i rozdziałów, 37 monografii, 7 podręczników do geografii.
Fot. Cezary Spigarski
GDYNIA Prof. Hans Rummel z Hochschule Bremerhaven otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Morskiego w Gdyni. To pierwszy zagraniczny naukowiec, któremu uczelnia nadała najwyższą godność akademicką. Jego specjalnością dydaktyczną i naukową jest komunikacja w języku angielskim oparta na paradygmacie ESP (English for Special Purposes) w zastosowaniach nautycznych. Uczony stworzył laboratoria językowe w German Navigational College oraz w Hochschule Bremerhaven. Zaprojektował i nadzorował powstanie jednych z pierwszych laboratoriów do nauki języka angielskiego wspomaganych komputerowo. Od lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku jest uznanym specjalistą od dydaktyki morskiego języka angielskiego (Maritime English) w środowisku międzynarodowym. W tym roku mija 45 lat od zainicjowania współpracy między gdyńską uczelnią a Hochschule Bremerhaven. Nieformalne kontakty prowadzono już od 1976 roku. Rozpoczął je właśnie prof. Rummel podczas pobytu „Daru Pomorza” w Bremie.
FOT dhc-prof-hans-rummel-fa-10-2023 Fot. Cezary Spigarski
Fot. PWSZ
KOSZALIN O nowoczesną halę sportową powiększyła się infrastruktura Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koszalinie. Do tej pory studenci korzystali z obiektu wybudowanego jeszcze w 1967 roku. Nie spełniał on wszystkich obecnych standardów. Dlatego kilka lat temu podjęto decyzję o budowie nowej hali. To największa inwestycja w historii koszalińskiej PWSZ. Pochłonęła prawie 20 mln zł. Powstał obiekt z pełnowymiarowymi boiskami do piłki ręcznej i futsalu. Wybudowano trybuny, które pomieszczą około 200 osób. Wewnątrz znajdują się też cztery pracownie dydaktyczne do zajęć z fizjoterapii i wychowania fizycznego. Uczelnia nie rezygnuje ze starego obiektu. Przeszedł on metamorfozę i będzie służył jako duża aula wykładowa dla ponad 200 osób. Dzięki zastosowaniu ruchomej ściany salę można przedzielić na dwie mniejsze.
Fot. PBS
BYGODSZCZ Z początkiem nowego roku akademickiego zainaugurowało działalność Akademickie Centrum Sportu Politechniki Bydgoskiej. Jego budowa rozpoczęła się w 2022 roku. W północnej części fordońskiego kampusu powstał nowoczesny budynek o powierzchni ponad 4 tys. m2, a w nim wielofunkcyjna hala z boiskami do koszykówki, siatkówki, futsalu wraz z trybuną dla 400 osób. W obiekcie znajduje się także ścianka wspinaczkowa, sala cardio, siłownia klasyczna oraz sala do treningów związanych z trójbojem siłowym. Centrum dysponuje również wielofunkcyjną salą do fitnessu, zajęć tanecznych czy rehabilitacji ruchowej, sauną oraz nowocześnie wyposażonym zapleczem trenerskim i techniczno-magazynowym. Inwestycja pochłonęła ok. 28 mln złotych. Jeszcze w tym roku rozpocznie się budowa drugiego etapu z boiskiem do piłki nożnej, bieżnią, strefą lekkoatletyczną oraz boiskami do koszykówki i siatkówki plażowej. Zaplecze sportowe uzupełnią docelowo korty tenisowe i strzelnica.
Opracował Mariusz Karwowski
Współpraca: Iwona Czajkowska-Deneka, Alicja Giedroyc-Skiba, Katarzyna Górowicz-Maćkiewicz, Agnieszka Lizak, Anna Modzelewska, Szymon Różański, Joanna Śliwińska, Bartosz Tobieński, Anna Worosz
Wykorzystano serwisy prasowe szkół wyższych, placówek badawczych i instytucji otoczenia nauki.
Więcej aktualności na naszej stronie internetowejwww.forumakademickie.pl
oraz na naszych profilach na Facebookui na platformie X
