Poszukuje i broni prawdy

Książka Zbigniewa Zdunowskiego – wieloletniego nauczyciela filozofii w łódzkich liceach, pasjonata filozofii i jej propagatora – stanowi cenną propedeutykę filozofii. W pracy dominuje metoda erudycyjno-pozytywistyczna, polegająca na gromadzeniu wypisów z dzieł filozoficznych, co na poziomie nauczania filozofii w liceum wydaje się uzasadnione. Młodzież, dopiero aspirująca do sapiencjalnego rozumienia realnej rzeczywistości, potrzebuje środków ułatwiających jej poznanie, czyli erudycji – wiedzy. Młodemu człowiekowi imponuje rozległa wiedza, odnosząca się do problemów świata i życia codziennego, czego w omawianej pracy nie brakuje. Stanowi to jej atut.

Książka składa się z dwóch części: Z filozofią przez życie i Z etyką bliżej życia. Część pierwsza zawiera 5 rozdziałów poświęconych kolejno: rozumieniu filozofii, filozofii Heraklita i Parmenidesa, miłości, wolności i prawdzie. Część druga zawiera aż osiem zagadnień: rozumienie etyki – filozofii działania, dobro, godność, pozycja człowieka w stosunku do zwierząt, ekologizm i weganizm, eutanazja, feminizm, gender, tolerancja, relatywizm.

Zdunowskiego wizja rzeczywistości, opisana oczyma filozofów, została zbudowana w dość oryginalny sposób. Autor nie przyjmuje tradycyjnego podziału filozofii na (poznawczy i metafizyczny) idealizm i realizm (Kazimierz Ajdukiewicz, Władysław Tatarkiewicz, Mieczysław Albert Krąpiec i inni), ale buduje, opierając się na wariabilizmie Heraklita z Efezu i statyzmie Parmenidesa z Elei. Czy taki podział można zaakceptować na użytek dydaktyki filozofii w szkole średniej? Greckie poszukiwanie arche (zasady świata) wypracowało te dwa modele rzeczywistości: dynamiczny i statyczny. Faktycznie leżą one nie tylko u podstaw filozofii presokratejskiej, ale również filozofii nowożytnej i szczególnie współczesnej (Friedrich Nietzsche, Martin Heidegger, postmodernizm, a nawet w pewnych aspektach neomarksizm). To z nimi jest konfrontowany nastolatek – uczeń liceum. Wydaje się, że taki obraz bytu i rzeczywistości (świata) w pracy propedeutycznej jest uzasadniony.

Późniejsze systemy filozoficzne Platona i Arystotelesa będą stanowiły ich konsekwencje i uzupełnienie. Czy wobec tego recenzowana książka nie stanowi zarysu dziejów filozofii idealizmu, który obejmuje wariabilizm Heraklita i statyzm Parmenidesa? Po jej lekturze okazuje się, że nie. Zbigniew Zdunowski nie tylko omawia tradycję filozofii idealizmu (materializm, spirytualizm, racjonalizm i irracjonalizm – postmodernizm), ale także referuje tradycję arystotelesowskiego i tomistycznego realizmu, dając w ten sposób czytelnikowi (i uczniom) integralny obraz metafizycznej rzeczywistości. W pewnym uproszczeniu można przyjąć, że Heraklit odpowiada za postmodernizm, zaś Parmenides za filozofię substancji – ontologię. Jednak autor książki nie ogranicza się wyłącznie do nich.

W pracy znajduje się wiele sformułowań i zagadnień świadczących, że Zdunowski nie tylko poszukuje, ale i broni prawdy, co jest zadaniem filozofa (Tomasz z Akwinu). W swojej książce nie ucieka od trudnych tematów, które są ważne dla młodego człowieka. Dodatkowym walorem publikacji jest „apologetyczność” jego filozofii. Autor dogmatycznie i autorytarnie nie narzuca swojego punktu widzenia. Przeprowadza czytelnika (i ucznia) przez logiczne wnioskowania, które naprowadzają na prawdę. Daje szkołę „rzetelnego myślenia”. Mocnym aspektem podręcznika jest jego logiczność i przejrzystość wnioskowania.

Polecam książkę wszystkim, którym nie jest obojętne „umiłowanie mądrości”, jej poszukiwanie. Autorowi gratuluję zaś tak rozległej wiedzy filozoficznej i doskonałych umiejętności dydaktycznych. Jest to cenna publikacja wprowadzająca do filozofii i może być z sukcesem używana jako podręcznik do nauczania filozofii w liceum ogólnokształcącym.

Zbigniew ZDUNOWSKI, Filozofia jest ciekawa. Z ćwiczeniami dla lubiących myśleć, Wydawnictwo von Borowiecky, Radzymin 2021.