Fot. Konrad Zalewski
Po raz pierwszy wręczono Nagrody Instytutu De Republica za wybitne osiągnięcia naukowe. Przyznano je najzdolniejszym młodym naukowcom, a także uczonym, którzy swoją pracą, całym dorobkiem oraz działalnością międzynarodową stanowią inspirację dla młodych pokoleń. Kandydatów mogły zgłaszać uczelnie, podstawowe jednostki organizacyjne uczelni, instytuty badawcze, jednostki naukowe i komitety naukowe Polskiej Akademii Nauk, wydziały lub komisje Polskiej Akademii Umiejętności, stowarzyszenia naukowe oraz osoby prywatne. Napłynęło blisko sto zgłoszeń. Nagrody wręczono w pięciu kategoriach.
W dziedzinie nauk humanistycznych uhonorowano dr. Wojciecha Ejsmonda z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN, który odczytał inskrypcje i podjął się konserwacji zachowanych przedstawień naściennych w nieznanej wcześniej świątyni bogini Hathor położonej niedaleko Luksoru. Współkierował także badaniem mumii Tajemniczej Damy przechowywanej w warszawskim Muzeum Narodowym.
W dziedzinie nauk społecznych nagrodę odebrała dr hab. Agnieszka Hamerlińska z Instytutu Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jej monografia pt. Onkologopedia-logopedia wobec chorób nowotworowych otworzyła nowy dział w logopedii i pedagogice specjalnej – onkologopedię. Opracowała także urządzenie służące do terapii hiposomii.
W dziedzinie sztuki doceniono dr. Jana P. Matuszyńskiego, reżysera i wykładowcę z Instytutu Sztuk Filmowych i Teatralnych Szkoły Filmowej im. K. Kieślowskiego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. W jego dorobku znajdują się m.in. takie filmy, jak Ostatnia rodzina (2016), Żeby nie było śladów (2021) czy seriale Wataha i Król.
W zakresie umiędzynarodowienia przyznano ex aequo dwie nagrody, które trafiły do badaczek związanych z Uniwersytetem Warszawskim. Prof. Joanna Madalińska-Michalak z Wydziału Pedagogicznego jest prekursorką badań dotyczących przywództwa edukacyjnego w Polsce. Opracowała nowatorskie w skali światowej narzędzie badawcze – Skalę Poczucia Odpowiedzialności Zawodowej Nauczycieli. Prowadzi także badania poświęcone polityce kształcenia nauczyciela w Polsce i na świecie. To jedyne badania tego typu realizowane w oparciu o nowatorskie metody i integrujące dorobek różnych nauk, w tym pedagogikę oraz nauki o zarządzaniu i jakości. Jest jedynym przedstawicielem Polski w Radzie Dyrektorów ds. Europy w Międzynarodowej Radzie ds. Edukacji Nauczycieli. Z kolei dr hab. Monika Płużyczka z Wydziału Lingwistyki Stosowanej kieruje międzynarodowym konsorcjum badawczo-naukowym i szkoleniowym ELIT, które otrzymało 2,5 mln euro z programu Horyzont 2020 na badanie procesów mentalnych zachodzących w recepcji długich tekstów, także literackich. Opracowała program międzynarodowego i interdyscyplinarnego kształcenia młodej kadry naukowej, współtworzyła Stavanger Declaration o przyszłości czytania w dobie cyfryzacji, jest autorką platformy naukowo-badawczej TRANSLATON służącej do komunikowania wyników badań i doświadczeń naukowo-badawczych i zawodowych w zakresie translatoryki.
Również dwóch laureatów nagrodzono za ich dorobek naukowy. Prof. Andrzej Przyłębski z Instytutu Kulturoznawstwa Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu to znawca filozofii niemieckiej. W orbicie jego zainteresowań są: neokantyzm, hermeneutyka, filozofia praktyczna niemieckiego idealizmu. Stworzył autorski system filozofii hermeneutycznej, na który składają się dzieła: Hermeneutyczny zwrot filozofii, monografia Gadamer, Etyka w świetle hermeneutyki, Dlaczego Polska jest wartością. Wprowadzenie do hermeneutycznej filozofii polityk oraz Hermeneutyka. Od sztuki interpretacji do teorii i filozofii rozumienia. Na UAM utworzył Zakład Hermeneutyki Kultury oraz zainicjował powstanie Polskiego Towarzystwa Fenomenologicznego. Z kolei dr hab. Zbigniew Wawer, dyrektor Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, jest historykiem wojskowości, wybitnym znawcą umundurowania i znaków polskich jednostek z okresu II wojny światowej. Napisał wiele prac poświęconych organizacji wojsk polskich na obczyźnie i dziejom II Korpusu generała Andersa. Zrealizował kilkadziesiąt filmów dokumentalnych poświęconych dziejom polskiej wojskowości w czasie II wojny światowej. W latach 2012–2016 kierował Muzeum Wojska Polskiego. Od października 2011 r. jest profesorem nadzwyczajnym w Instytucie Polityki Społecznej i Stosunków Międzynarodowych Politechniki Koszalińskiej.
Wszyscy laureaci otrzymali statuetkę zaprojektowaną przez dr. hab. Macieja Zychowicza oraz nagrody pieniężne w wysokości 10 tys. zł.
MK
