logo
FA 10/2021 informacje i komentarze

Dwie nagrody w jednym roku

Dwie nagrody w jednym roku 1

Laureaci Nagrody NCN w 2021 roku, od lewej: prof. Jonatan Gutman,
prof. Sebastian Glatt, dr Paweł L. Polkowski
Fot. Michał Łepecki dla NCN

Filozofia Narodowego Centrum Nauki oparta jest na wspieraniu ludzi – mówił prof. Zbigniew Błocki, dyrektor NCN, podczas uroczystości wręczenia Nagrody NCN za lata 2020 i 2021. Dodał, że szczególnie ważne jest wsparcie młodych badaczy oraz wzmocnienie umiędzynarodowienia nauki. Odczytał też list ministra nauki dr. hab. Przemysława Czarnka, który podkreślił ogromny potencjał polskiej nauki, a NCN chwalił za nowoczesne podejście do finansowania badań.

Prof. Małgorzata Kossowska przypomniała proces wyłaniania kandydatów na nagrody. Mogą do niej być zgłoszone osoby, które nie przekroczyły 40 roku życia. Do zgłaszania kandydatów zaproszono 569 naukowców. W 2020 r. zgłosili oni 53 kandydatów, w tym 15 w naukach humanistycznych i o sztuce, 27 w naukach ścisłych i technicznych oraz 11 w naukach o życiu. W roku 2021 zgłoszono 71 kandydatów do Nagrody NCN. Procedura wyłaniania laureatów jest dwuetapowa: najpierw komisje dziedzinowe Rady NCN analizują zgłoszenia i wyłaniają po dwóch kandydatów z każdej dziedziny. Potem kandydatury rozpatruje Kapituła, złożona z członków Rady, dyrektora Centrum i przedstawiciela fundatorów.

Przed wystąpieniem prof. Jacka Kuźnickiego zabrzmiał fragment utworu zespołu Breakout Kiedy byłem małym chłopcem. Przewodniczący Rady NCN nawiązał do tekstu piosenki, mówiąc, że w dzieciństwie każdy marzy o sięganiu po wielkie cele, a dziś wysłuchamy opowieści laureatów o ich drodze do wielkiej nauki. Statystyczne szanse na uzyskanie nagrody wynosiły w tym roku 4%, podczas gdy granty mają znacznie wyższy współczynnik sukcesu – powiedział szef Rady NCN.

Badania nad petroglifami

W kategorii nauki humanistyczne, społeczne i o sztuce wyróżniono archeologa dr. Pawła L. Polkowskiego z Muzeum Archeologicznego w Poznaniu i Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się badaniem sztuki naskalnej Egiptu i Sudanu i innych zagadnień związanych z ikonografią, krajobrazem i teorią w archeologii. Jest jednym z najbardziej kompetentnych badaczy północnoafrykańskiej sztuki naskalnej w skali światowej. – Choć żyjemy w rzeczywistości cyfrowej i erze podboju kosmosu, nauki o przeszłości człowieka są nadal potrzebne i ważne – powiedział odbierając nagrodę laureat trzech grantów NCN.

Od 2016 r. kieruje misją o nazwie The Petroglyph Unit of the Dakhleh Oasis Project, która bada petroglify w oazie Dachla w Egipcie. Od ponad roku jest też kierownikiem Dakhleh Oasis Project – projektu o ponad 40-letniej historii, który łączy szereg misji badawczych studiujących różne aspekty tej oazy i egipskiej Pustyni Zachodniej. Petroglify to m.in. przedstawienia figuralne wykonane na skałach i głazach przy użyciu takich technik jak rycie czy „piketaż”. Były tworzone w oazie i na otaczającej ją Pustyni Zachodniej przez tysiące lat.

Przełomowe wyniki dotyczące układów dynamicznych

W kategorii nauki ścisłe i techniczne wyróżniono prof. Jonatana Gutmana z Instytutu Matematycznego PAN. Z jednostką tą związany jest od 2010 roku. Zajmuje się teorią układów dynamicznych, w szczególności dynamiką topologiczną i teorią ergodyczną. Otrzymał Nagrodę NCN za zbiór sześciu obszernych prac opublikowanych w latach 2019–2021, dotyczących problemów leżących na granicy teorii układów dynamicznych, teorii ergodycznej oraz klasycznej topologii. Wyniki jego badań, w szczególności dotyczące optymalnego szacowania wymiaru dla zanurzeń układów dynamicznych w kostki Hilberta oraz teorii struktur nilprzestrzeni, są uznawane za przełomowe. – Bardzo mocne środowisko matematyków pracujących w Polsce w dziedzinie układów dynamicznych było i jest dla mnie źródłem inspiracji – przyznał laureat dwóch grantów NCN.

Przykładami układów dynamicznych są np. ruch kul na stole bilardowym, ruch cząsteczek gazu w pojemniku czy ewolucja wartości akcji na giełdzie. Analiza układów w matematyce zależy w pierwszej kolejności od ich modelowania abstrakcyjnego. To wiąże się z zachowaniem pewnych informacji i odrzuceniem innych, co pozwala matematykom dostrzec „ogólny obraz” i odkryć uniwersalne zasady.

Nagroda zespołowa

W dziedzinie nauk o życiu nagrodzony został dr hab. Sebastian Glatt z Małopolskiego Centrum Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, specjalizujący się w badaniu trójwymiarowego kształtu białek i kwasów nukleinowych za pomocą mikroskopii krioelektronowej i krystalografii. – Wyróżnienia takie jak to otrzymuje się indywidualnie, ale pracuje na nie cały zespół – podkreślił.

Wśród jego osiągnięć są m.in.: ustalenie struktury przestrzennej i mechanizmu działania kompleksu białkowego Elongator, opisanie mechanizmu modyfikacji tRNA przez kompleks elongatora, strukturalna i funkcjonalna charakterystyka eukariotycznych kompleksów modyfikujących tRNA, określenie struktury i funkcji składników kompleksu elongatora, a także powiązanie ich mutacji z powstawaniem zaburzeń neurorozwojowych i neurodegeneracyjnych.

W MCB UJ pracuje od 2015 roku, kieruje także zespołem laboratoryjnym Cryo-EM przy Krajowym Centrum Kriomikroskopii Elektronowej. Ma na koncie ERC Consolidator Grant, EMBO Installation Grant, dwa granty NCN oraz granty First Team i TEAM-TECH CoreFacility Fundacji na rzecz nauki Polskiej.

Pandemiczne zaległości

Podczas uroczystości, która odbyła się tradycyjnie w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach, statuetki i dyplomy odebrali także laureaci Nagrody NCN z 2020 roku: profesorowie Jakub Growiec ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie i Wojciech Fendler z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi oraz dr hab. Michał Tomza z Uniwersytetu Warszawskiego. Ze względu na sytuację pandemiczną uroczystość nie doszła wówczas do skutku.

p, m

Fotoreportaż na III stronie okładki

Wróć