logo
FA 10/2021 okolice nauki

Aneta Zawadzka

Całe życie z mikrobami

Całe życie z mikrobami 1

Znane głównie z filmów i książek katastroficznych sceny ukazują często człowieka wkraczającego na teren, na który nie powinien wkraczać, i budzącego w ten sposób uśpione do tej pory niebezpieczeństwo, występujące na przykład pod postacią zjadliwego wirusa. Naruszenie okolic strefy zakazanej w tak prezentowanej narracji czyni z jednostki głównego winowajcę obarczanego odpowiedzialnością za globalne rozprzestrzenianie się śmiertelnie groźnej zarazy. W rzeczywistości świat jest bardziej skomplikowany, a epidemie nie wydostają się przy pomocy człowieka z jakichś tajemnych pieczar, lecz są skutkiem wielu złożonych czynników. Jakich? O tym piszą Łukasz Afeltowicz oraz Michał Wróblewski. W pozycji zatytułowanej Socjologia epidemii autorzy prezentują rozległą perspektywę mówienia o chorobach zakaźnych oraz o faktycznych relacjach, jakie istnieją między ludźmi a bakteriami, wirusami oraz innymi czynnikami infekcyjnymi. W swojej pracy naukowcy wykorzystują wyniki badań epidemiologów, biologów, kulturoznawców, a także historyków, psychologów oraz antropologów, co potwierdza ich zamiar, by tytułową tematykę ująć w możliwie szerokim kontekście.

Osią rozważań jest koncepcja wyłaniających się i powracających chorób zakaźnych REIDs (emerging and re-emerging infectious diseases). Idea przywołująca pamięć o wypartych często ze świadomości społecznej, a naturalnie i cyklicznie występujących zjawiskach wykorzystana jest w książce do pokazania, że choroby zakaźne stanowią w dużej mierze problem strukturalny i organizacyjny, nie zaś wyłącznie indywidualny lub kulturowy. Zwracając uwagę na fakt, że wszelkie nierówności, bieda, brak dostępu do opieki medycznej, a także fatalne warunki sanitarne i mieszkaniowe stanowią idealną pożywkę do rozprzestrzeniania się kolejnych epidemii, autorzy pokazują, że za sprawą wydolnie działających instytucji społecznych oraz dobrze opracowanych systemów można zapobiec wielu tragediom. Ważna przy tym uwaga. Nie należy ulegać złudzeniu, że wspomniane sytuacje krytyczne zdarzają się wyłącznie w krajach rozwijających się. W równym stopniu śmiertelnie groźne niebezpieczeństwo dotyka bowiem mieszkańców krajów rozwiniętych. Dobrą ilustrację stanowi przykład Florydy, gdzie baseny domów porzucanych przez ludzi, którzy nie byli w stanie spłacać zaciągniętych kredytów, stały się wylęgarnią komarów roznoszących dengę.

Obecnie trwająca pandemia unaoczniła i przypomniała wszystkim, że zagrożenie chorobami zakaźnymi nie należy wcale do czasów minionych. I o ile dla wielu mogło to być zaskakujące odkrycie, o tyle autorzy starają się przywrócić odpowiednie proporcje występującym teraz sytuacjom. Umieszczając bieżący stan rzeczy w wieloaspektowej perspektywie, ukazują epidemię Covid-19 jako zjawisko niezbyt odbiegające charakterystyką od większości epidemii w przeszłości. Skoro bowiem człowiek i mikroby koegzystują od zawsze, to od zawsze istniały w ich wzajemnych relacjach pewne powtarzające się wzory, widoczne także w teraźniejszości. Warto podkreślić, że autorzy nie wykorzystują SARS-Cov-2 do budowania obowiązującej w książce narracji. To, że koronawirus pojawił się na kartach ich rozprawy, wydaje się w naturalny sposób oczywiste, ale cała pozycja powstawała, jak podkreślają, wcześniej, tak więc nie można traktować jej jako szybko stworzonego kompendium wiedzy wyłącznie o pewnym zjawisku.

Epidemie i endemie mogą realnie zmieniać losy świata, dlatego tak ważne jest, by nauczyć się pojmować ich specyfikę. Zrozumienie istoty problemu umożliwia lepsze przygotowanie na wypadek przyszłych scenariuszy. W przypadku chorób zakaźnych oznacza to wzmacnianie barier ochronnych systemów, budowanie odpowiedniej infrastruktury, kształcenie lekarzy zakaźników, a także monitorowanie istniejącego zagrożenia.

Aneta Zawadzka

Łukasz AFELTOWICZ, Michał Wróblewski, Socjologia epidemii. Wyłaniające się choroby zakaźne w perspektywie nauk społecznych, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2021.

Wróć