Fot. CAMK PAN
BRUKSELA Prof. Grzegorz Pietrzyński z Centrum Astronomicznego im. M. Kopernika PAN zdobył ERC Proof of Concept Grant. To trzeci grant ERC na jego koncie. W 2015 roku sięgnął po Advanced Grant, a pięć lat później po Synergy Grant. Tym razem otrzymał fundusze na realizację projektu, którego celem jest stworzenie nowatorskiego, profesjonalnego oprogramowania, które umożliwi w pełni autonomiczne i jednoczesne sterowanie wieloma teleskopami oraz instrumentami naukowymi. System będzie podejmował decyzje w czasie rzeczywistym, m.in. na podstawie warunków pogodowych, priorytetów naukowych i harmonogramów różnych projektów. Takie rozwiązanie może zwiększyć efektywność obserwacji astronomicznych nawet o 30%, poprawić jakość danych i znacząco obniżyć koszty operacyjne dużych projektów badawczych. – System dostaje od astronomów listę obiektów do obserwacji i dobiera optymalny teleskop oraz sposób ich prowadzenia. Astronom otrzymuje następnie dane gotowe do analizy wraz z pełnym zestawem informacji dotyczących jakości danych – objaśnia prof. Pietrzyński, który jest światowym ekspertem w dziedzinie pomiarów odległości kosmicznych. Kieruje międzynarodowym projektem Araucaria oraz Polskim Astrofizycznym Obserwatorium w Chile (jest inicjatorem obu tych przedsięwzięć).
KATOWICE Centrum Badań nad Środowiskiem Poprzemysłowym im. Jolanty Wadowskiej-Król powstało na Uniwersytecie Śląskim. Jednostka zajmie się wypracowaniem propozycji strategii rozwiązania problemów zdrowotnych, społeczno-kulturowych, przyrodniczych, na jakie narażone są osoby narażone na skutki działań przemysłowych. Przedstawiciele Centrum skupią się na badaniach historyczno-kulturowo-literaturoznawczych, obejmujących analizę obiektów (artefaktów i materiałów zdeponowanych w archiwach), które w przeszłości, szczególnie w latach siedemdziesiątych XX wieku, rejestrowały skalę zanieczyszczeń oraz ich wpływu na mieszkańców i środowisko ich życia, m.in. w Szopienicach. W ramach badań analizie poddawane są m.in. materiały związane z działalnością Huty Metali Nieżelaznych „Szopienice”. Drugi obszar działalności obejmie badania dotyczące społeczno-przyrodniczych skutków degradacji środowiska przemysłowego. Analizy pozwolą odpowiedzieć na pytanie dotyczące poznania procesów adaptacyjnych mieszkańców do zmieniających się warunków bytowania, a także potrzeby podjęcia działań profilaktycznych lub diagnostycznych w celu poprawy dobrostanu osób mieszkających w środowisku poprzemysłowym.
Fot. Archiwum
GDAŃSK Polsko-Tureckie Centrum Studiów powstanie na Uniwersytecie Gdańskim. Będzie służyło rozwijaniu współpracy badawczej pomiędzy uczelniami obu krajów. Porozumienie w tej sprawie zawarto z Uniwersytetem Stambulskim i Politechniką Stambulską. Ośrodek ma wspierać rozwój i realizację wspólnych badań m.in. w obszarach sztucznej inteligencji, technologii kwantowych, biotechnologii żywności, migracji i studiów międzykulturowych, nowoczesnej logistyki, a także rozwój wspólnych kierunków studiów, doktoratów oraz mobilności w ramach programu Erasmus+. Politechnika Stambulska to jeden z najbardziej prestiżowych i doświadczonych uniwersytetów technicznych w Europie i regionie Morza Śródziemnego (założony w 1773 roku). Z kolei Uniwersytet Stambulski pełni rolę kluczowego ośrodka naukowego w obszarach nauk społecznych i humanistycznych, stosunków międzynarodowych, badań migracyjnych, nauk przyrodniczych, biotechnologii oraz nauk o komunikacji, aktywnie uczestnicząc w globalnym obiegu wiedzy. Uniwersytet Gdański będzie w tym roku gospodarzem II Forum Rektorów Uczelni Polskich i Tureckich, którego premierowa edycja odbyła się we wrześniu ub.r. w Ankarze.
Fot. KRASP
KRAKÓW Przyjechali do Polski z różnych zakątków świata, a za swoją aktywność i dokonania na różnych polach otrzymali statuetki w konkursie INTERSTUDENT. W tym roku wpłynęło 209 zgłoszeń z 55 uczelni. W kategorii studia licencjackie laureatką została Emilie Horn (Niemcy/Brazylia) z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. W kategorii studia magisterskie: Valeria Quintana Solis (Meksyk) z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Munisa Ziyomukhamedova (Uzbekistan) z Akademii WSB w Dąbrowie Górniczej. W kategorii studia doktoranckie: Jeremy Caldeira (USA) z Uniwersytetu Warszawskiego. Po raz pierwszy przyznano nagrodę w kategorii najlepszy student polonijny – wygrał Nicola Secci (Włochy) z Politechniki Wrocławskiej. Dodatkowo Kapituła postanowiła przyznać Nagrody Specjalne dla: Wiktorii Ptak (USA) z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, Fatiha Pekcana (Turcja) z Uniwersytetu SWPS, Pascala Muam Maha (Kamerun) z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Wręczenie nagród odbyło się podczas uroczystej gali w Kopalni Soli w Wieliczce. Wydarzenie było częścią konferencji „Studenci zagraniczni w Polsce 2026”.
Fot. Instytut Nenckiego
WARSZAWA Prof. Agnieszka Dobrzyń objęła po raz trzeci funkcję dyrektora Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN. Kieruje placówką od 2018 roku. Z instytutem związana jest od 2007 roku. Kieruje w niej Pracownią Sygnałów Komórkowych i Zaburzeń Metabolicznych. Specjalizuje się w zakresie fizjologii mięśni. Jej badania dotyczą szlaków sygnałowych i zmian w regulacji ekspresji genów charakterystycznych dla zaburzeń metabolizmu komórki i patogenezy cukrzycy. Wraz z zespołem odkryła nowe mechanizmy regulujące wydzielanie insuliny oraz autofagię komórek beta trzustki, co doprowadziło do opracowania testu do wczesnej diagnostyki stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2. Od 2024 r. pełni funkcję prezydenta International Conference on the Bioscience of Lipids, organizacji zrzeszającej lipidologów prowadzących badania w dziedzinie metabolizmu komórki. Instytut Nenckiego jest największym pozauniwersyteckim ośrodkiem badań biologicznych w Polsce. Powstał w 1918 roku z inicjatywy Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Obecnie pracuje w nim 356 osób, w tym 180 naukowców. W instytucie kształci się 100 doktorantów z 13 krajów. Strukturę jednostki tworzy 28 pracowni badawczych oraz 8 pracowni usługowych.
Fot. AT
TARNÓW Dr hab. Rafał Kurczab, dotychczasowy prorektor ds. nauki i rozwoju, został wybrany na rektora Akademii Tarnowskiej. Za jego kandydaturą opowiedzieli się wszyscy elektorzy. To pierwszy w historii absolwent tarnowskiej uczelni, który będzie nią zarządzał. Przeprowadzenie wyborów uzupełniających stało się konieczne po śmierci dotychczasowej rektor dr hab. Małgorzaty Kołpy. Sprawowała tę funkcję od 2020 roku. Jej następca pokieruje uczelnią do zakończenia obecnej kadencji, czyli do 31 sierpnia 2028 roku. Był jedynym kandydatem na to stanowisko. Od 2008 roku związany jest z Zakładem Chemii Leków Instytutu Farmakologii Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, gdzie prowadzi badania naukowe z zakresu wykorzystania metod chemoinformatycznych, bioinformatycznych, kwantowo-mechanicznych oraz sztucznej inteligencji w projektowaniu nowych leków, w szczególności o działaniu przeciwdepresyjnym i przeciwnowotworowym. W latach 2015–2020 kierował Działem Badań Naukowych tarnowskiej uczelni. W 2020 roku został jej prorektorem ds. nauki i rozwoju. Od 2023 roku pełni funkcję prezesa Tarnowskiego Towarzystwa Naukowego. Jest piątą osobą stojącą na czele tarnowskiej uczelni, po Adamie Juszkiewiczu, Stanisławie Komornickim, Jadwidze Lasce, Małgorzacie Kołpie.
WARSZAWA Prof. Jan Kielanowski, wybitny zootechnik, twórca Instytutu Fizjologii i Żywienia Zwierząt PAN, jest bohaterem najnowszego tomu serii wydawniczej Polskiej Akademii Nauk „Wybitni uczeni we wspomnieniach” prezentującej sylwetki wybitnych polskich uczonych. Bohaterami wydanych do tej pory tomów byli już: Tadeusz Orłowski (2017), Andrzej Trzebski (2018), Jerzy Vetulani (2019), Irena Hausmanowa‐Petrusewicz (2020), Kornel Gibiński (2022), Szczepan Pieniążek (2022), Stefan Angielski (2023), Ryszard Gryglewski (2025). Teraz do grona bohaterów publikacji dołączył Jan Kielanowski (1910–1989) – naukowiec o międzynarodowej renomie, a zarazem działacz opozycji demokratycznej, człowiek głęboko etyczny i zaangażowany społecznie. Poświęcona mu książka ukazuje jego dorobek naukowy, w tym słynne „równanie Kielanowskiego”, stosowane do dziś w naukach o żywieniu zwierząt na świecie, oraz bogatą działalność społeczną i intelektualną. Tom zawiera wspomnienia współpracowników i uczniów oraz unikatowy materiał ikonograficzny, w tym niepublikowane dotąd obrazy. Prof. Kielanowski był znany bowiem nie tylko jako wybitny naukowiec, lecz także jako pasjonat sztuki, a szczególnie muzyki poważnej i malarstwa.
KRAKÓW Począwszy od marcowych konkursów OPUS i PRELUDIUM badacze starający się o grant Narodowego Centrum Nauki będą mieli obowiązek podawania informacji o swoich wycofanych artykułach z ostatnich dziesięciu lat. W najbliższych miesiącach planowane jest także uruchomienie automatycznej weryfikacji wszystkich wniosków grantowych pod kątem retrakcji. Publikacja retraktowana to praca przyjęta do druku lub opublikowana, a następnie wycofana oficjalną notą wydawcy czasopisma, w którym się ukazała. Retrakcje to sygnał mogący świadczyć o naruszeniach standardów publikacyjnych – pochodzą od wydawców, mają formalny status oraz opisaną przyczynę i kontekst. Rada NCN podjęła taką decyzję w odpowiedzi na coraz więcej wykrywanych retrakcji z udziałem badaczy z Polski. Zapis dotyczący retrakcji obejmie wszystkie osoby, których dorobek podlega ocenie we wniosku, a więc nie tylko kierowników projektów, ale też podanych wykonawców. Jeszcze w tym roku NCN zapowiada uruchomienie systemu, który umożliwi automatyczne weryfikowanie wszystkich wniosków pod kątem retrakcji.
Fot. MNiSW
WARSZAWA Minister Marcin Kulasek powołał prof. Zbigniewa Kąkola na przewodniczącego Komisji Ewaluacji Nauki. Organ ten od 2023 roku pracował pod przewodnictwem prof. Filipa M. Szymańskiego. Szef resortu zdecydował jednak o cofnięciu mu wskazania na to stanowisko. Prof. Zbigniew Kąkol pracuje w Katedrze Fizyki Ciała Stałego na Wydziale Fizyki i Informatyki Stosowanej Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie. Z uczelnią związany jest od pół wieku. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół własności magnetycznych materii skondensowanej, fizyki przejść fazowych w związkach metali przejściowych z pierwiastkami ziem rzadkich, a także badania materiałów tlenkowych (magnetycznych i nadprzewodzących) oraz izolatorów topologicznych. Jest autorem ponad 80 publikacji naukowych. W latach 1999–2012 pełnił kolejno funkcje prodziekana ds. studenckich, dziekana Wydziału Fizyki i Informatyki Stosowanej oraz prorektora ds. kształcenia AGH (w kadencjach 2008–2012 oraz 2012–2016). Jest członkiem Polskiego Towarzystwa Fizycznego. Będzie kierował KEN do końca 2027 r.
KATOWICE Śląski Uniwersytet Medyczny dołączył do European University Association. To największa organizacja reprezentująca europejskie szkoły wyższe. Powstała w 2001 roku. Zrzesza ponad 900 uniwersytetów i krajowych konferencji rektorów z 48 krajów. Na wszystkich uniwersytetach należących do EUA studiuje ponad 20 mln osób. Wśród członków European University Association są także polskie uczelnie oraz Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich. Po dołączeniu SUM w EUA jest już 51 polskich podmiotów. Śląski Uniwersytet Medyczny jest jedną z największych uczelni medycznych w kraju, na 17 kierunkach kształci ponad 10 tys. studentów. Ofertę edukacyjną uczelnia realizuje na pięciu wydziałach zlokalizowanych w Katowicach-Ligocie, Zabrzu, Bytomiu i Sosnowcu oraz w sześciu szpitalach klinicznych. Na uczelni działa ponad dwieście kół naukowych. SUM zatrudnia prawie 3 tys. osób, w tym ponad 1,7 tys. nauczycieli akademickich. Mury uczelni opuściło do tej pory 60 477 absolwentów.
Fot. Arch. prywatne
GDAŃSK Prof. Grzegorz Węgrzyn z Wydziału Biologii Uniwersytetu Gdańskiego został wybrany do European Academy of Microbiology. Jest drugą osobą z Polski w szeregach organizacji, do której należy około 150 mikrobiologów ze Starego Kontynentu. Europejska Akademia Mikrobiologii została założona w 2009 roku. Zrzesza najwybitniejszych ekspertów w dziedzinie mikrobiologii. Promuje doskonałość naukową i stanowi opiniotwórczy głos środowiska mikrobiologicznego w Europie oraz na świecie. Prof. Węgrzyn zajmuje się biologią molekularną, chorobami genetycznymi oraz genetyką bakterii i bakteriofagów. Kierował zespołem, który opracował nową, a jednocześnie pierwszą skuteczną metodę leczenia choroby Sanfilippo. Jest autorem ponad 500 artykułów, głównie w międzynarodowych czasopismach naukowych z zakresu biologii molekularnej, genetyki, biochemii i mikrobiologii, oraz posiadaczem 12 patentów, w tym dwóch dotyczących leczenia mukopolisacharydozy i choroby Alzheimera. Jest wiceprzewodniczącym Rady Doskonałości Naukowej. Już wcześniej do EAM została wybrana dr hab. Anna Karnkowska z Uniwersytetu Warszawskiego.
Fot. Dominik Paszliński
GDAŃSK Profesorowie Michał Horodecki i Tomasz Bogusławski zostali laureatami Nagród Naukowych Miasta Gdańska im. Jana Heweliusza. Wyróżnienia wręczono już po raz 38. Uroczystość odbyła się w Wielkiej Sali Wety Ratusza Głównego Miasta. Popularne „Heweliusze”, zwane też gdańskimi Noblami, wręczane są reprezentantom gdańskiego środowiska naukowego w dowód uznania za ich wybitne osiągnięcia. Prof. Horodeckiego z Uniwersytetu Gdańskiego uhonorowano za fundamentalne osiągnięcia w dziedzinie kwantowej teorii informacji i w termodynamice kwantowej. Jest współtwórcą przełomowej teorii splątania kwantowego. Już w 1996 roku, jeszcze jako student, był współautorem pracy, która zapoczątkowała nowy sposób opisu i wykrywania splątania kwantowego, stając się jednym z filarów współczesnej informacji kwantowej i inspirując badania prowadzone na całym świecie. Z kolei prof. Bogusławskiego z Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku doceniono za oryginalny wkład w rozwój retoryki wizualnej jako elementu komunikacji społecznej, a także za wybitne osiągnięcia w zakresie grafiki użytkowej. Od ponad 25 lat kieruje Pracownią Podstaw Projektowania Graficznego, realizując autorskie programy dydaktyczne. Pełnił funkcję rektora ASP w Gdańsku.
Fot. Arch. prywatne
WARSZAWA Prof. Piotr Sankowski, stojący na czele Instytutu Badawczego IDEAS, jako jedyny naukowiec z Polski został powołany do 40-osobowego Niezależnego Międzynarodowego Panelu Naukowego ds. AI. Gremium to będzie oceniać, w jaki sposób sztuczna inteligencja zmienia nasze życie. Panel ma pełnić rolę pierwszego globalnego gremium naukowego w całości poświęconego AI. Będzie działał na zasadzie systemu wczesnego ostrzegania – jego członkowie pomogą odróżnić prawdę od tego, co jest jedynie szumem medialnym. Wśród zadań jest także budowanie pomostu między badaniami nad AI a kształtowaniem polityki poprzez publikację istotnych dla decydentów rocznych raportów oraz opracowań tematycznych dotyczących ryzyk, możliwości i wpływu sztucznej inteligencji. Istotnym wkładem w wyrównywanie szans w dostępie do wiedzy będzie udostępnianie złożonych analiz wszystkim państwom członkowskim oraz interesariuszom. Prof. Sankowski specjalizuje się w algorytmice, w szczególności w zastosowaniach metod algebraicznych w algorytmach grafowych. Jako jedyny polski naukowiec zdobył cztery granty European Research Council.
WARSZAWA Blisko 60 mln zł rozdysponowano w ubiegłym roku w konkursach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki. Środki te trafiły do 35 podmiotów, w tym do 17 uczelni publicznych, 3 niepublicznych, 3 kościelnych, 9 instytutów (w tym ośmiu Polskiej Akademii Nauk), 1 towarzystwa naukowego, 1 fundacji i 1 książnicy. Jak wynika z zestawienia opublikowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. najwięcej środków otrzymał Uniwersytet Łódzki (5,5 mln zł). Co ciekawe, uczelnia zdobyła finansowanie na wszystkie złożone wnioski. Wśród nich jest m.in. projekt 11-tomowej edycji krytycznej najważniejszych polskich kompendiów hagiograficznych z okresu od połowy XVII wieku po początek XX wieku; badania historii polskich i żydowskich dzieci deportowanych w latach 1940–1941 w głąb ZSRR oraz tych, które urodziły się tam w czasie II wojny światowej; opracowanie i analiza unikatowych audycji radiowych – dokumentalnych, artystycznych i hybrydowych – realizowanych w Polskim Radiu od zakończenia II wojny światowej do dziś, dotyczących Holokaustu i relacji polsko-żydowskich; a także opracowanie pierwszego w Polsce kompendium biobibliograficznego poświęconego kobietom tworzącym kulturę literacką pierwszej połowy XIX wieku: autorkom, tłumaczkom, redaktorkom i wydawczyniom. Na kolejnych miejscach pod względem pozyskanych środków znalazły się: Uniwersytet Warszawski (5,3 mln zł), Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk (4,8 mln zł), Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk (4,3 mln zł), Uniwersytet Jagielloński (3,6 mln zł).
Fot. PAN
WARSZAWA Decyzją prezesa Polskiej Akademii Nauk utworzono Astrocent: Międzynarodowy Instytut Astrofizyki Cząstek PAN. Jednostka, którą pokieruje prof. Leszek Roszkowski, będzie pierwszą placówką w Europie Środkowo-Wschodniej w pełni ukierunkowaną na astrofizykę cząstek i technologie wspomagające. To także pierwsza od lat siedemdziesiątych placówka powstała w ramach Wydziału III Nauk Ścisłych i Nauk o Ziemi PAN. Jej misją jest prowadzenie pionierskich badań podstawowych oraz rozwój technologii, które umożliwiają szybszy postęp naukowy i otwierają drogę do praktycznych wdrożeń. Naukowcy instytutu zajmują się kluczowymi pytaniami dotyczącymi niewidzialnych aspektów wszechświata, tak po stronie rozważań teoretycznych, jak i badań doświadczalnych, a równolegle rozwijają zaawansowane rozwiązania technologiczne: od budowy ultraczułych detektorów, przez fotonikę, po nowoczesne czujniki i zaawansowane systemy danych. Planowane jest zatrudnienie ponad 100 badaczy, m.in. fizyków, inżynierów i programistów, oraz około 25 pracowników wsparcia administracyjnego. Astrocent do 2030 roku ma zapewnione finansowanie w wysokości 30 mln euro: 15 mln euro z Horizon Europe Teaming for Excellence, 7 mln euro przyznało MNiSW, natomiast 8 mln euro – Fundacja na rzecz Nauki Polskiej w ramach programu Międzynarodowe Agendy Badawcze.
Fot. Mummy Research Center
WROCŁAW Zespół badaczy z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Międzynarodowej Fundacji Mummy Research Center przeprowadził pierwsze kompleksowe badania starożytnej egipskiej mumii dziecka przechowywanej w Muzeum Archidiecezji we Wrocławiu. Mumia trafiła do Wrocławia w 1914 roku jako część kolekcji zabytków kardynała Adolfa Bertrama z Hildesheim. Do tej pory nie była przedmiotem systematycznych badań. Zastosowanie nowoczesnych, nieinwazyjnych metod obrazowania – tomografii komputerowej oraz radiografii – pozwoliło na szczegółową analizę antropologiczną, paleopatologiczną i archeotanatologiczną bez naruszania struktury szczątków. Badania wykazały, że mumia należała do chłopca, który zmarł w wieku około 8 lat. Zachowane tkanki miękkie oraz rozwój uzębienia umożliwiły precyzyjne określenie płci i wieku. Analizy radiologiczne potwierdziły, że mózg został usunięty przez jamę nosową, a większość narządów wewnętrznych usunięto, przypuszczalnie poza wątrobą, która została w jamie brzusznej chłopca. Analiza stylistyczna kartonażu wskazuje, że mumia pochodzi najpewniej z południowego Egiptu, z rejonu Kom Ombo–Asuan i datowana jest na okres ptolemejski (IV–I w. p.n.e.).
Fot. pixabay
WARSZAWA Międzynarodowy zespół badaczy z udziałem naukowców z Uniwersytetu Warszawskiego potwierdził pokarmową plastyczność wilków i znaczący wpływ klimatu na ich dietę. Naukowcy porównali zęby kilkudziesięciu kopalnych wilków z Wysp Brytyjskich oraz współczesnych wilków zamieszkujących Polskę. Analizie poddano powierzchnię przedtrzonowców żuchw drapieżników pod kątem mikrouszkodzeń szkliwa. Wyniki badań wskazują m.in. na udział w diecie twardych elementów, takich jak kości. Wilki kopalne pochodziły z dwóch interglacjałów (okresów pomiędzy zlodowaceniami) mających odmienne warunki klimatyczne i środowiskowe. Ostatni interglacjał, zwany eemskim, był okresem ocieplenia. W tym czasie dominującym środowiskiem były lasy, a wśród dostępnych dla wilków zdobyczy znajdowały się słonie leśne, nosorożce wąskonose, hipopotamy, dziki, jelenie olbrzymie, daniele, tury i żubry stepowe. Klimat przedostatniego interglacjału był zdecydowanie chłodniejszy. Znaczące obszary pokrywały wówczas siedliska trawiaste przeplatane słabo zwartymi drzewostanami. Wśród gatunków, które mogły stać się pokarmem wilków, znajdowały się wówczas m.in. mamuty, konie, osły stepowe i kilka gatunków kopalnych nosorożców. Analizy wykazały, że kopalne wilki z przedostatniego interglacjału spożywały znacznie mniej twardego pokarmu niż wilki żyjące wcześniej oraz współcześnie.
KRAKÓW Dr Jacek Jendrej z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie został laureatem Nagrody Głównej Polskiego Towarzystwa Matematycznego im. Stefana Banacha. To jedno z najważniejszych polskich wyróżnień dla matematyków. Przyznawane jest od 1946 roku za osiągnięcia w badaniach matematycznych opublikowane w formie książek lub prac naukowych. Dr Jendrej z Wydziału Matematyki Stosowanej AGH został doceniony za przełomowe wyniki badań w dziedzinie równań różniczkowych cząstkowych. Jest wybitnym specjalistą w tej dziedzinie, w szczególności zajmuje się badaniem długoczasowego zachowania rozwiązań równań falowych i dyspersyjnych. Dwa lata temu otrzymał Nagrodę Europejskiego Towarzystwa Matematycznego. Rok wcześniej sięgnął po ERC Starting Grant. Obecnie jest związany także z Sorbonne Université.
WARSZAWA Politechnika Krakowska i Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie jako pierwsze uczelnie w kraju otrzymały finansowanie na transformację cyfrową z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Za prawie 270 mln zł zrealizują programy unowocześniania swoich systemów i infrastruktury. Dzięki 254 mln zł PK stworzy międzybudynkowe połączenia światłowodowe oraz ujednolici sieć dystrybucyjną wewnątrz budynków. Zaplanowano także budowę nowoczesnej serwerowni z systemami awaryjnego podtrzymania zasilania, klimatyzacji precyzyjnej i monitoringu. Uczelnia kupi nowy sprzęt sieciowy, serwery oraz macierze dyskowe, aby zwiększyć moc obliczeniową oraz przestrzeń na usługi i dane. Stanowiska pracy i laboratoria zostaną wyposażone w nowoczesny sprzęt komputerowy. Wdrożony zostanie system zarządzania budynkami dla optymalizacji zużycia mediów. Uruchomiony będzie również system do monitorowania stanu urządzeń w sieci. Z kolei Uniwersytet Warmińsko-Mazurski przeznaczy 14,43 mln zł na projekt, który obejmuje m.in. prosty elektroniczny obieg dokumentów, rejestr czasu pracy połączony z systemami uczelni, system wjazdu na kampus, szybszą i bardziej niezawodną sieć oraz lepiej zabezpieczoną serwerownię. Wzmocniony zostanie monitoring na kampusie, a dla 200 serwerów uruchomiony będzie całodobowy nadzór nad cyberzagrożeniami.
Fot. Babylab PAN
WARSZAWA W pierwszym roku życia rozwój mowy jest ściśle powiązany z aktywnością ruchową całego ciała, a pierwszym wypowiadanym dźwiękom mowy towarzyszą ruchy rąk i nóg – wskazują naukowcy z Instytutu Psychologii PAN. Badanie zespołu BabylabPAN dostarcza pierwszych bezpośrednich wyników, które pokazują, na czym polegają zależności między wczesnym rozwojem mowy a rozwojem ruchowym. W szczególności zamierzano ustalić, czy wypowiadanie dźwięków mowy uruchamia także inne części ciała, niezwiązane bezpośrednio z aparatem artykulacyjnym. W tym celu wykorzystano ubieralne czujniki ruchu (akcelerometry), które pozwoliły precyzyjnie zmierzyć ruchy rąk i nóg w trakcie swobodnych wymian głosowych między niemowlętami a ich rodzicami w trakcie zabawy. Każda podobna do mowy wokalizacja u niemowlęcia została oznaczona. Następnie zmierzono, jak bardzo zmienia się poziom ruchu rąk i nóg podczas wokalizowania. Analiza wykazała silną aktywację zarówno rąk, jak i nóg bezpośrednio przed początkiem wokalizacji. Ruch ten utrzymywał się w jej trakcie i spadał pod koniec wokalizacji. Badacze ustalili, że zależność między ruchem kończyn a wokalizacjami jest równie silna przez większość pierwszego roku życia. Oznacza to, że niemowlęta angażują kończyny w proces wokalizowania w okresie nauki mowy. Wyniki sugerują, że gestykulacja, która często mimowolnie towarzyszy mowie u dorosłych, ma swoje źródło w okresie niemowlęcym.
BIAŁYSTOK Uniwersytet w Białymstoku zakończył budowę obiektu, który od października stanie się siedzibą wydziałów humanistycznych. Pracować i uczyć się w nim będzie około 2 tys. osób. Do nowej siedziby przeniosą się: Wydział Filologiczny, Wydział Filozofii i Kognitywistyki, Wydział Historii, Wydział Studiów Kulturowych oraz Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych. W budynku znajdzie swoje miejsce także dziekanat Wydziału Socjologii, na którym zajęcia prowadzone będą w całym kampusie Uniwersytetu w Białymstoku. Powierzchnia 3-kondygnacyjnego obiektu wynosi około 10 tys. metrów kwadratowych. Wewnątrz mieści się 55 sal dydaktycznych, jedna duża aula na 300 osób, jedyna amfiteatralna i wachlarzowa na uniwersytecie (z możliwością wydzielenia trzech mniejszych). Na parterze znajdą się m.in. dziekanaty i pokoje dziekanów i prodziekanów – to ułatwi studentom i osobom z zewnątrz załatwianie spraw formalnych. Parter to także strefa gastro, strefa odpoczynku, czytelnia. Na pierwszym piętrze zlokalizowane zostaną sale wykładowe, ćwiczeniowe, seminaryjne. Na ostatniej kondygnacji znajdą się katedry i zakłady wszystkich humanistycznych jednostek. Na poziomie I piętra obiekt jest połączony nadziemną zabudowaną kładką z położoną obok Biblioteką Uniwersytecką. Między skrzydłami obiektu znajduje się zielony dziedziniec. Prace budowlane trwały dwa lata. Inwestycja pochłonęła blisko 92,5 mln zł.
PODHALE Naukowcy z Uniwersytetu Śląskiego, Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Uniwersytetu w Jenie (Niemcy) przeprowadzili pierwsze w historii kompleksowe badania paleosejsmiczne w Kotlinie Podhalańskiej, ujawniając wyraźne ślady późnoplejstoceńskiej aktywności tektonicznej (od 40 do 10 tys. lat temu) w regionie uznawanym dziś za sejsmicznie spokojny. Prace koncentrowały się na nieznanym wcześniej uskoku, nazwanym uskokiem Brzegów, zlokalizowanym w rejonie miejscowości Brzegi, we wschodniej części Kotliny Podhalańskiej. W krajobrazie objawia się on jako ciągła, prostoliniowa krawędź morfologiczna o wysokości do 4 metrów, rozciągająca się na dystansie około 3 kilometrów. Tego typu forma terenu – tzw. fault scarp – jest klasycznym wskaźnikiem powierzchniowego przemieszczenia uskoku podczas trzęsienia ziemi. Aby rozstrzygnąć, czy forma ta jest efektem procesów osuwiskowych, erozji, czy rzeczywistego ruchu tektonicznego, naukowcy zastosowali szeroki zestaw metod badawczych. Wykorzystano wysokorozdzielczy model terenu LiDAR, szczegółowe kartowanie geomorfologiczne i geologiczne, a także pomiary geofizyczne (georadar GPR oraz tomografię elektrooporową ERT). Wszystkie wykazały istnienie niemal pionowej strefy uskokowej bezpośrednio pod progiem morfologicznym. Kluczowym elementem badań było wykonanie szurfu (wkopu) paleosejsmicznego przecinającego próg terenowy. W jego ścianach zidentyfikowano wyraźną strefę zaburzeń, interpretowaną jako strefa uskokowa, z pionowym przesunięciem warstw osadowych rzędu około 40 cm. Choć wartość ta jest mniejsza niż sugerowałaby rzeźba terenu, jej obecność stanowi bezpośredni dowód ruchu tektonicznego w plejstocenie.
Fot. UJ
KRAKÓW Zespół badaczek z Uniwersytetu Jagiellońskiego opracował nową metodę podawania leku stosowanego w terapiach nowotworu mózgu. Nowe rozwiązanie umożliwia podawanie leku na dwa sposoby: bezpośrednio do mózgu podczas operacji resekcji guza, jak również w aerozolu poprzez jamę nosową chorego. Opracowana metoda polega na miejscowym podawaniu temozolomidu (TMZ) – obecnie najczęściej stosowanego leku w chemioterapii złośliwego glejaka mózgu – za pomocą innowacyjnych platform biopolimerowych. Ze względu na swoje właściwości nośniki te spełniają kluczowe wymagania dla terapii onkologicznej: uwalniają lek stopniowo w wydłużonym okresie i tylko w tym miejscu, gdzie jest on potrzebny, co powoduje, że silnie toksyczny terapeutyk działa z maksymalną efektywnością przy zminimalizowanych skutkach ubocznych; pozwalają ominąć barierę krew-mózg (barierę biochemiczną oddzielającą krwiobieg organizmu od tkanki nerwowej), która stanowi jedno z głównych wyzwań w obecnie prowadzonych chemioterapiach ośrodkowego układu nerwowego; ich skład chemiczny jest w pełni biokompatybilny (biozgodny) z organizmem pacjenta, przy czym komponenty nośnika mają pozytywne właściwości mogące dodatkowo wspierać leczenie; po podaniu do organizmu nośnik leku nie wykazuje negatywnego oddziaływania na zdrowe komórki tkanek.
WROCŁAW Z początkiem stycznia na Uniwersytecie Wrocławskim zainaugurowało działalność Centrum Współpracy Polsko-Ukraińskiej. Celem nowej jednostki jest między innymi umacnianie pozycji wrocławskiej uczelni jako wiodącego ośrodka ukrainoznawczego oraz wsparcie odbudowy potencjału dydaktycznego ukraińskich szkół wyższych. Zgodnie z założeniami pomysłodawców, Centrum ma działać na styku nauki, edukacji i społeczeństwa, tak by wiedza i badania stały się realnym narzędziem konstruowania dialogu polsko-ukraińskiego, a jednocześnie impulsem rozwojowym dla środowiska akademickiego Wrocławia i całego Dolnego Śląska. Nową jednostką kieruje prof. Agnieszka Matusiak-Bakuła, literaturoznawczyni, slawistka, od 1998 roku związana z Instytutem Filologii Słowiańskiej UWr. W pierwszych miesiącach działalność będzie się koncentrować m.in. na stworzeniu stałego forum współpracy z polskimi i ukraińskimi uczelniami. Ma ono stanowić podstawę dla zbudowania sieci i konsorcjów badawczych aplikujących o fundusze krajowe i międzynarodowe (np. projekty badawcze, innowacyjne, kształceniowe). W planach są też akademickie programy wymiany, staże i mentoring dla studentów oraz młodych badaczy z Polski i Ukrainy. Inicjatywy te mają sprzyjać budowaniu trwałych mostów między środowiskami akademickimi obu krajów. Centrum będzie także działało na rzecz dialogu społecznego i współpracy z otoczeniem.
Fot. AGH
KRAKÓW Prof. Rafał Dańko, prorektor ds. studenckich Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, został wybrany na prezydenta Światowej Organizacji Odlewniczej (World Foundry Organization) na kadencję 2026–2027. To uznany autorytet i lider światowego sektora odlewniczego. Od początku swojej kariery naukowej pracuje na Wydziale Odlewnictwa AGH. W latach 2016–2020 był jego dziekanem. W latach 2020–2024 oraz w obecnej kadencji pełni funkcję prorektora ds. studenckich AGH. Jest prezesem Stowarzyszenia Technicznego Odlewników Polskich oraz przewodniczącym Rady Naukowej Sieci Badawczej Łukasiewicz – Instytutu Metali Nieżelaznych. Ma na koncie ponad 350 publikacji naukowych oraz 10 patentów. Jego działalność badawcza konsekwentnie łączy naukę z praktyką przemysłową, ze szczególnym uwzględnieniem technologii odlewniczych, wytwarzania przyrostowego, recyklingu mas formierskich oraz zrównoważonej, niskoemisyjnej produkcji. Jego kadencja na stanowisku prezydenta Światowej Organizacji Odlewniczej rozpoczyna się w wyjątkowym momencie – w 2026 roku WFO obchodzi 100-lecie działalności. Związane z tym uroczystości odbędą się podczas Światowego Kongresu Odlewniczego w Turcji.
Fot. Jan Szady
GLIWICE Na Politechnice Śląskiej zainaugurowało działalność Centrum Technologii Obronnych i Podwójnego Zastosowania TOPAZ. Dyrektorem nowej jednostki został prof. Arkadiusz Mężyk, były przewodniczący Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich. Centrum TOPAZ zostało utworzone w celu prowadzenia działalności badawczej, rozwojowej, wdrożeniowej, upowszechniającej wiedzę, eksperckiej oraz szkoleniowej dotyczącej szeroko rozumianej problematyki technologii obronnych i podwójnego zastosowania. – Powstanie jednostki wynika z potrzeby dyktowanej obecną sytuacją geopolityczną i rosnącym zagrożeniem, olbrzymich inwestycji państwa w sektor obronny, silnym przemysłem zbrojeniowym w naszym otoczeniu, a także olbrzymim doświadczeniem i zainteresowaniem tym obszarem członków naszej społeczności – wyjaśnia prof. Marek Pawełczyk, rektor Politechniki Śląskiej. TOPAZ ma się skupiać na 12 obszarach badawczych: pojazdy bezzałogowe, detekcja i rozpoznanie, cyberbezpieczeństwo, zarządzanie i logistyka, symulacje numeryczne, nowoczesne materiały, budowle ochronne, technologie kosmiczne, pojazdy specjalne, materiały wysokoenergetyczne, medycyna pola walki i bezpieczeństwo energetyczne.
Fot. PG
GDAŃSK Dr Tomasz Janowski z Politechniki Gdańskiej został wybrany na prezydenta-elekta Digital Government Society. To międzynarodowe stowarzyszenie, którego celem jest rozwijanie badań, polityk publicznych i dobrych praktyk w zakresie cyfrowego państwa, tj. wykorzystania technologii cyfrowych do generowania wartości publicznej, transformacji administracji publicznej, polityk publicznych i relacji między państwem a społeczeństwem, oraz realizacji cyfrowej agendy publicznej. Jego członkami są naukowcy, badacze i praktycy z różnych dyscyplin, którzy koncentrują się na rozwoju cyfrowego państwa na całym świecie. W kadencji 2028–2029 funkcję prezydenta będzie sprawował dr Tomasz Janowski z Katedry Informatyki w Zarządzaniu na Wydziale Zarządzania i Ekonomii PG. Będzie dwunastą osobą stojącą na czele DSG (do tej pory stowarzyszeniem kierowali Amerykanie, Kanadyjczyk i Holender). Dr Janowski zajmuje się zagadnieniami z obszaru cyfrowego państwa, cyfrowej transformacji i zrównoważonego rozwoju. Posiada blisko dwudziestoletnie doświadczenie w systemie Organizacji Narodów Zjednoczonych, w tym jako założyciel i dyrektor UNU-EGOV, jednostki United Nations University.
Opracował Mariusz Karwowski
Współpraca: Kamil Dziewit, Iwona Flanczewska-Rogalska, Marta Gawina, Katarzyna Górowicz-Maćkiewicz, Piotr Kopa, Anna Modzelewska, Magdalena Nieczuja-Goniszewska, Robert Papliński, Patryk Rosiński, Jacek Szymik-Kozaczko, Anna Żmuda-Muszyńska
Więcej aktualności na naszej stronie internetowejwww.forumakademickie.pl
oraz na naszych profilach na Facebookui na platformie X
