logo
FA 06/2020 Informacje i komentarze

Błażej Skoczeń

1500 dyscyplin – KEN po roku

Minął rok od powołania Komisji Ewaluacji Nauki, która zastąpiła Komitet Ewaluacji Jednostek Naukowych. Formuła KEN jest znacznie szersza aniżeli jej poprzednika, obejmuje bowiem zarówno ewaluację jakości działalności naukowej, ewaluację jakości kształcenia w szkołach doktorskich, jak i przygotowanie projektów wykazów wydawnictw monografii naukowych oraz czasopism naukowych i recenzowanych materiałów z konferencji międzynarodowych. Do kluczowych zadań Komisji należy również przedstawienie ministrowi nauki i szkolnictwa wyższego propozycji kategorii naukowych dla podmiotów poddanych ewaluacji w poszczególnych dyscyplinach nauki. KEN jest częścią „ekosystemu” Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Komisja jest złożona z czynnych naukowców reprezentujących wszystkie dziedziny nauki i mających umocowanie w licznych środowiskach akademickich i naukowych na terenie całego kraju. Aby sprostać zadaniom, jakie wyznacza ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. „Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce”, w Komisji – obok prezydium – zostały utworzone struktury odpowiadające poszczególnym zadaniom. Powstały zatem trzy stałe zespoły do spraw: ewaluacji jakości działalności naukowej, ewaluacji szkół doktorskich oraz opracowania wykazów wydawnictw monografii naukowych oraz czasopism naukowych i recenzowanych materiałów z konferencji międzynarodowych. Powstały także zespoły doraźne do spraw: algorytmów ewaluacji, weryfikacji zgodności osiągnięcia naukowego z dyscypliną, ewaluacji działalności artystycznej czy wreszcie przygotowania oceny osiągnięć niejawnych. Obecnie działa w Komisji siedem zespołów zadaniowych, które przygotowują procedury pozwalające skutecznie przeprowadzić skomplikowaną operację ewaluacji i kategoryzacji podmiotów w dyscyplinach nauki. Szacowana liczba ocenianych dyscyplin w uprawnionych podmiotach może sięgać 1500. Jest to więc znaczące przedsięwzięcie w skali całego kraju, o olbrzymim wpływie na losy jednostek naukowych.

Pomimo relatywnie krótkiego czasu, jaki upłynął od powołania, pracując zgodnie z harmonogramem na podstawie przygotowanych przez MNiSW aktów prawnych, KEN opracowała zarówno wykazy wydawnictw recenzowanych monografii naukowych, listę punktowanych czasopism naukowych i recenzowanych materiałów z konferencji międzynarodowych, liczne procedury, algorytmy i wytyczne dotyczące ewaluacji i kategoryzacji, a także fundamenty ewaluacji szkół doktorskich, które posłużą do przygotowania stosownego rozporządzenia. W szczególności opracowano algorytm wyznaczania jednostek (dyscyplin) referencyjnych, potrzebny do określenia wartości odniesienia w każdej dyscyplinie nauki i w poszczególnych kryteriach ewaluacji. Opracowano także procedurę ewaluacji podmiotów prowadzących działalność na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa, których osiągnięcia objęte są klauzulą poufności lub tajności. Przeprowadzono wreszcie pilotażową ocenę w zakresie trzeciego kryterium, ujmującego wpływ działalności naukowej na funkcjonowanie społeczeństwa i gospodarki (tzw. opisy wpływu). Wynikiem pilotażu są praktyczne wnioski płynące z testowej oceny przykładowych opisów wpływu oraz wprowadzenie do rozporządzenia o ewaluacji jakości działalności naukowej propozycji nowego zapisu dotyczącego sposobu ich oceny. Ocena ta uwzględniała dotychczas wyłącznie jedno zunifikowane kryterium: zasięg i znaczenie. Nowy zapis proponuje wprowadzenie odrębnej oceny zasięgu oraz znaczenia, a ostateczny wynik stanowi iloczyn liczby punktów przyznanych za zasięg i mnożnika odzwierciedlającego znaczenie prowadzonej w podmiocie działalności naukowej dla społeczeństwa i gospodarki. Komisja, współpracując blisko z Ośrodkiem Przetwarzania Informacji, zdefiniowała zakres i funkcjonalność oprogramowania niezbędnego do przeprowadzenia ewaluacji i kategoryzacji. Producentem oprogramowania jest OPI PIB, instytucja o dużym doświadczeniu we wspieraniu ewaluacji i kategoryzacji podmiotów naukowych. Tak więc wszystkie potrzebne elementy zostały przygotowane i zaplanowane w kontekście ewaluacji i kategoryzacji w roku 2021.

Podobnie jak całe środowisko akademickie i naukowe w Polsce, KEN stanęła w obliczu kryzysu wywołanego przez proliferację patogenu SARS-CoV-2. Efektem pandemii jest przedłużenie o rok okresu ewaluacji jakości działalności naukowej. W ustawie z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, w art. 60 pojawił się zapis: „Pierwsza ewaluacja jakości działalności naukowej, o której mowa w art. 265 ust. 1 ustawy, o której mowa w art. 1, obejmuje lata 2017–2021 i rozpoczyna się w dniu 1 stycznia 2022 r.”. Zapis ten oznacza rozciągnięcie okresu ewaluacji z czterech do pięciu lat, aby dać podmiotom prowadzącym działalność naukową szansę powrotu do normalności. W chwili obecnej bowiem cały wysiłek sektora akademickiego jest skierowany na przeniesienie kształcenia z sal wykładowych na platformy elektroniczne oraz ukończenie semestru za pomocą dostępnych narzędzi internetowych, w tym webinariów i wideokonferencji. W wielu podmiotach naukowych dostęp do laboratoriów jest utrudniony, a tempo prac badawczych – szczególnie w naukach doświadczalnych i stosowanych – znacznie spadło. Bieżący rok upływa pod znakiem walki z pandemią i trzeba się pogodzić z faktem, że będzie to rok bardzo trudny dla środowiska akademickiego i naukowego w Polsce.

KEN dostosuje się do nowej sytuacji i przygotuje procedury ewaluacji jakości działalności naukowej w takim kształcie i w takiej formie, jakie są niezbędne w kontekście nowej pięcioletniej podstawy, oraz zapewni sprawny, uporządkowany i skuteczny przebieg całego procesu. W szczególności Komisja zadba o opracowanie i przygotowanie, we współpracy z MNiSW oraz OPI PIB, właściwego oprogramowania algorytmów ewaluacji, w tym kluczowego programu optymalizacyjnego służącego do maksymalizacji wyniku podmiotu w danej dyscyplinie nauki. Ponadto Komisja zaprosi do współpracy liczne grono ekspertów krajowych i zagranicznych, którzy ocenią osiągnięcia podmiotu w zakresie zgłoszonych opisów wpływu działalności naukowej na społeczeństwo i gospodarkę oraz w kontekście prestiżowej kategorii A+. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przygotowało stosowną nowelizację rozporządzenia w sprawie ewaluacji jakości działalności naukowej, która została przesłana do konsultacji społecznych. KEN, we współpracy z ministerstwem, aktualizuje i dostosowuje do nowych ram czasowych harmonogram swoich prac.

Błażej Skoczeń, KEN

Wróć