logo
FA 05/2020 Informacje i komentarze

Alojzy Nowak

Czarny łabędź zmienia świat

Pandemia z perspektywy zarządzania i ekonomii

Koronawirus stworzył wyjątkową okazję do wypróbowania na masową skalę całych wiązek zdalnych technologii w takich obszarach jak usługi finansowe, handel, gastronomia, medycyna, edukacja, praca biurowa, rozrywka, administracja czy media. Można przypuszczać, że po ustaniu pandemii wiele z tych rozwiązań zostanie z nami, zmieniając tryb i zakres funkcjonowania wielu sektorów, a przede wszystkim strukturę zatrudnienia i kwalifikacji pracowników. Można oczekiwać wzrostu zapotrzebowania na usługi projektowania, inżynierii i obsługi systemów. Jeśli tak się stanie, to także Wydział Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego będzie musiał odpowiedzieć na te wyzwania. Zatem poza rzetelnym kształceniem w zakresie funkcjonowania biznesu, gospodarki, nauki języków obcych, finansów, marketingu, zarzadzania, zasad funkcjonowania korporacji transnarodowych, kształtowania zdolności analitycznych, kultury biznesu, otoczenia prawno-gospodarczego biznesu i otwartości na zmieniający się świat będziemy zwracali uwagę na kształtowanie się gospodarek i biznesu światowego po pandemii. Z całą pewnością będzie on inny od tego, który znamy, także z makroekonomicznej i międzynarodowej perspektywy. Zmieni się także podejście do gospodarki oraz do roli państwa w gospodarce.

Liberalne koncepcje ekonomiczne zakładały, że rola państwa powinna być minimalna, tak w gospodarce, jak i w życiu społecznym. Uważano, że homo oeconomicus (człowiek racjonalnie gospodarujący) sam będzie sobie sterem i żeglarzem. Należy mu tylko zapewnić odpowiednie warunki funkcjonowania i rozwoju. Gospodarką miała natomiast rządzić słynna „niewidzialna ręka rynku”, prowadząca w długiej perspektywie do równowagi i prosperity. Uważano, że z jednej strony atomizacja społeczeństwa, powodująca większą konkurencyjność, a z drugiej strony pogoń za zyskiem i jego maksymalizacją, to najważniejsze atrybuty współczesnej liberalnej gospodarki rynkowej, które zapewnią społeczeństwom dobrobyt i bezpieczeństwo.

Pojawienie się „czarnego łabędzia” – koronowirusa – obaliło te hipotezy. Okazuje się bowiem, że państwo, a w szczególności jego instytucje (silny rząd, silne samorządy, publiczne: służba zdrowia, telewizja publiczna, ośrodki pomocy społecznej etc.) są nie tylko potrzebne, ale konieczne dla bezpiecznego funkcjonowania społeczeństwa. Okazuje się, że tylko dobrze zorganizowane państwo może się w miarę efektywnie przeciwstawić „czarnemu łabędziowi”. Widzimy to na przykładzie Korei Południowej i Taiwanu, gdzie mamy do czynienia z jednej strony z silnym państwem i jego sprawnie działającymi instytucjami, a z drugiej z demokratycznym porządkiem prawnym i gospodarką rynkową. W efekcie sprawnego działania instytucji publicznych koronawirus został szybko opanowany. Po drugiej stronie mamy Włochy, Francję i w szczególności Stany Zjednoczone, w których rola państwa w gospodarce była bardzo ograniczona, a instytucje publiczne znacznie słabsze od biznesu prywatnego. Dodatkowo obserwowaliśmy bardzo zróżnicowane systemy funkcjonowania gospodarki oraz instytucji publicznych i samorządowych w poszczególnych stanach. W efekcie brak koordynacji działania tych instytucji na poziomie federalnym, brak koordynacji funkcjonowania systemu ochrony zdrowia, który dodatkowo był wysoce wyspecjalizowany i przygotowany na przyjmowanie pacjentów z dobrym ubez
pieczeniem, spowodowały dużą nieporadność w walce z epidemią. Sytuacja taka będzie z pewnością wymagała w przyszłości przebudowy zasad funkcjonowania gospodarek w tych krajach.

W perspektywie międzynarodowej pandemia wpłynie na wzmocnienie na świecie pozycji Chin, które w stosunkowo krótkim czasie ją opanowały, wykorzystując w tym celu centralizację kraju oraz rygory charakterystyczne dla państw mniej demokratycznych, jak choćby zakaz przemieszczania się. Osłabieniu ulegną procesy integracyjne w Unii Europejskiej, która okazała się mało zdolna do wspólnego działania przeciwko pandemii i do wzajemnej pomocy. Osłabnie również znaczenie Stanów Zjednoczonych na arenie międzynarodowej, przynajmniej w zakresie polityki gospodarczej i społecznej. Wydaje się, że nastąpi osłabienie lub nawet koniec globalizacji opartej na prostej kooperacji międzynarodowej, a rozpocznie się globalizacja oparta na chińskiej koncepcji „One Belt one Road”, w której Andrzej Koźmiński wyróżnia pięć wymiarów: koordynację polityk rozwojowych, budowanie bazy transportowej, zniesienie wszelkich barier handlowych, budowanie wspólnego rynku i stworzeniu unii monetarnej, bazującej na walucie chińskiej RnB. Można by tylko na koniec dodać, że cała ta koncepcja z pewnością oparta będzie na platformie elektronicznej, w budowaniu której największe osiągniecie jak dotychczas mają Chiny i USA, które co prawda są osłabione w sferze socjalnej, ale wciąż silne w sferze innowacji i nowych technologii.

Prowadzone na Wydziale Zarządzania UW badania potwierdzają hipotezy Christophera Pissaridiesa o zmieniającej się naturze rynku pracy i o znikających zawodach. Z pewnością doświadczymy tych zjawisk w niedługim czasie. Będzie to w zasadniczej mierze rezultatem rozwoju sztucznej inteligencji, automatyzacji i robotyzacji. Z drugiej jednak strony wydaje się, że jeszcze przez wiele lat specjalnościami przyszłościowymi będą także te, które związane są z przygotowywaniem algorytmów programujących roboty i automaty oraz specjalności opierające się na tzw. umiejętnościach miękkich, związanych z zarządzaniem. Na wydziale prowadzone są w tym zakresie badania, a proces dydaktyczny jest tak ukierunkowywany, aby absolwenci w miarę szybko dostosowywali się do zmieniających się warunków funkcjonowania gospodarki. W rezultacie w stosunkowo krótkim okresie, bo w ciągu dwóch miesięcy po uzyskaniu dyplomu, otrzymują oni pierwszą pracę.

Po pierwszych niedobrych doświadczeniach z koronawirusem w zakresie zdrowia – słaba organizacja służby zdrowia, brak podstawowych środków ochronnych, skafandrów, masek, testów potrzebnych do wykrywania pandemii – należy się spodziewać również jego wpływu na kształtowanie się rynku pracy. Atak koronawirusa przyspieszy zastępowanie pracy ludzi robotami, automatami i algorytmami. Wymagać to będzie co najmniej zmiany organizacji i kultury pracy. Może nastąpić także zmiana modelu konsumpcji, związana z rezygnacją z posiadania nadmiernej ilości dóbr materialnych na rzecz podnoszenia jakości życia niematerialnego, jak dłuższy pobyt z rodziną w domu, większy popyt na dobra kulturalne etc. Zjawiska te także trzeba będzie uwzględnić w procesie edukacji studentów.

Prof. dr hab. Alojzy Z. Nowak, dziekan Wydziału Zarządzania UW, prowadzi badania w obszarze polityki makroekonomicznej, integracji europejskiej, finansów i handlu międzynarodowego oraz bankowości i ubezpieczeń.

Wróć