logo
FA 04/2020 INFORMACJE I KOMENTARZE

Agnieszka Stefaniak-Hrycko

Mobilność – wyzwanie w czasie zamkniętych granic

Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej powstała w 2017 r. Zdążyła osiągnąć pełną zdolność instytucjonalną oraz stworzyć bogatą ofertę programów, gdy w trzecim roku jej funkcjonowania zdarzyła się epidemia, która utrudnia, czy wręcz blokuje, mobilność akademicką, zwłaszcza międzynarodową i zasadniczo wpływa na możliwości działania NAWA. O wypowiedź na temat działań agencji w obliczu tych wyzwań poprosiliśmy Agnieszkę Stefaniak-Hrycko, p.o. dyrektora NAWA, członka ministerialnego Zespołu ds. koordynacji działań w systemie szkolnictwa wyższego i nauki w związku z zagrożeniem wystąpienia COVID-19.

Po ogłoszeniu 11 marca 2020 r. przez Światową Organizację Zdrowia pandemii nowego koronawirusa znaleźliśmy się w sytuacji, która zmieniła dotychczasowe funkcjonowanie niemal wszystkich obszarów życia społecznego, ekonomicznego, a także instytucji szkolnictwa wyższego i społeczności akademickich nie tylko w Europie, ale na całym świecie. Odwołane zostały międzynarodowe konferencje naukowe oraz targi edukacyjne, takie jak APAIE, NAFSA. Wstrzymana jest mobilność naukowa, która ma tak duży wpływ na rozwijanie potencjału badawczo-rozwojowego, podnoszenie jakości szkolnictwa wyższego, nawiązywanie naukowych sieci współpracy, które przekładają się w długoletniej perspektywie na rozwój społeczno-gospodarczy. W najbliższych miesiącach wszystkie działania muszą być podporządkowane bezpieczeństwu ludzi, które jest niekwestionowanym priorytetem. Na tym teraz skupia się też świat nauki. Jesteśmy dumni, że polscy naukowcy, w tym stypendyści i eksperci NAWA, w zaciszu swoich laboratoriów w międzynarodowych zespołach pracują nad sposobem pokonania wirusa, który gwałtowanie zmienił naszą rzeczywistość. To oni, obok służby medycznej i sanitarno-epidemiologicznej, są prawdziwymi bohaterami tych niespokojnych czasów.

European Association for International Education (EAIE) w swoim raporcie z marca br. Coping with COVID-19: International higher education in Europe wskazuje, że skutki społeczne, polityczne, ekonomiczne, a także edukacyjne tej sytuacji są powszechne i bezprecedensowe w naszych czasach. Raport stwierdza, że sytuacja ta ma znaczący wpływ na mobilność studencką i akademicką. Wszyscy szukamy więc teraz jak najlepszych rozwiązań, aby zapewnić ciągłość realizowanych działań, tak abyśmy mogli zminimalizować wpływ epidemii COVID-19 na nasze funkcjonowanie i nadal wypełniać swoje statutowe cele.

W czasie, kiedy granice państw pozostają zamknięte, Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej, której misją jest wspieranie wymiany akademickiej i współpracy międzynarodowej w celu wzmocnienia potencjału polskiej nauki i szkolnictwa wyższego, ma przed sobą szczególne wyzwania. Podejmując działania, w tej dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości, jesteśmy w stałym kontakcie z Radą NAWA oraz Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego, a także śledzimy i wdrażamy zalecenia Ministerstwa Zdrowia i Głównego Inspektoratu Sanitarnego. Wsłuchujemy się też w głos środowiska akademickiego. Nieustannie mamy na uwadze bezpieczeństwo naszych stypendystów, zapewnienie możliwości elastycznej realizacji projektów w ramach naszych programów, a także jak najlepsze wypełnianie w tych szczególnych warunkach zadania NAWA, jakim jest prowadzenie długofalowej polityki na rzecz wsparcia mobilności akademickiej oraz umiędzynarodowienia oferty polskich uczelni. Co robimy?

Odpowiadamy na potrzeby stypendystów NAWA

Przede wszystkim opiekunowie programów NAWA pozostają w stałym kontakcie z naszymi stypendystami, a nasze działania dostosowujemy do nowych warunków realizacji programów i potrzeb, jakie sygnalizują beneficjenci.

Kontynuujemy finansowanie i wypłatę stypendiów we wszystkich trwających programach: studenckich, dla naukowców, instytucjonalnych i w programach dotyczących języka polskiego. Mając na uwadze to, że część naszych stypendystów w programach studenckich, w tym programach skierowanych do Polonii, w ostatnich tygodniach wyjechała do swych rodzinnych krajów, podjęliśmy decyzję o zmianie zapisów regulaminowych zawieszających stypendia w przypadku wyjazdów. Będą one nadal wypłacane tym studentom, którzy kontynuują uczelniane zajęcia online, niezależnie od miejsca pobytu.

Dla tych natomiast, którzy zostali w akademikach i muszą mierzyć się z funkcjonowaniem z dala od domu przy dodatkowych ograniczeniach przemieszczania się, uruchomiliśmy cykl webinariów „Student alone at home – emotions under control”, prowadzonych przez psychologów, coachów, naukowców, dla których izolacja jest warunkiem codziennej pracy badawczej (np. polarnicy). Studentom zagranicznym – stypendystom NAWA, którzy zostali w Polsce, a w wyniku obecnej sytuacji epidemicznej znacząco pogorszyły się warunki ich życia – dajemy możliwość skorzystania z jednorazowej zapomogi. Spodziewamy się dużego zainteresowania tym mechanizmem wsparcia. Jesteśmy wdzięczni uczelniom, które na różne sposoby wspierają tę grupę studentów, począwszy od dostarczania posiłków tym, którzy przebywają na kwarantannie, po redukcję opłat za akademiki.

Natomiast polskim naukowcom, którzy realizowali bądź realizują nadal projekty w ramach naszych programów za granicą (programy: im. W. Iwanowskiej, im. M. Bekkera, im. prof. F. Walczaka) oraz naukowcom zagranicznym, którzy są w Polsce (program im. S. Ulama), zapewniamy możliwość zawieszenia realizowanego projektu na okres 6 miesięcy (w uzasadnionych przypadkach nawet na dłużej) lub skrócenia realizacji projektu naukowego i szybszego powrotu do kraju. Warto podkreślić, że pierwsze takie prośby polskich naukowców przebywających za granicą pozytywnie rozpatrywaliśmy jeszcze przed ogłoszeniem pandemii przez WHO.

Również w programach dla instytucji dajemy naszym beneficjentom możliwość zmian w projektach, jeśli sytuacja tego wymaga, przenoszenia działań w wirtualną przestrzeń i np. przeprowadzania szkoleń lub spotkań projektowych online albo przełożenia ich na późniejsze terminy. W programie Akademickie Partnerstwa Międzynarodowe, ukierunkowanym na strategiczną współpracę z jednostkami naukowymi z zagranicy, czy programach Welcome to Poland, International Alumni i Promocja Zagraniczna, wydłużyliśmy już terminy realizacji projektów. W tym samym kierunku zmierzamy w przypadku bardzo popularnego, nastawionego na krótkie mobilności programu PROM.

Przedłużamy terminy naborów i rekomendujemy odłożenie przyjazdów i wyjazdów

Już od dłuższego czasu rekomendujemy odłożenie naukowych wyjazdów, przyjazdów i tak zmieniamy regulaminy, aby można było je rozpocząć do końca bieżącego roku kalendarzowego, o ile ośrodek goszczący wyrazi na to zgodę.

Wiemy, że ograniczenia związane z zagrożeniem epidemią utrudniają naukowcom przygotowanie niezbędnych dokumentów do złożenia wniosków w trwających naborach do programów NAWA. Z tego względu zadecydowaliśmy więc o przedłużeniu terminów składania wniosków w programach stypendialnych dla naukowców: Polskie Powroty (do 23 kwietnia 2020 r.), Programie im. Ulama (do 23 kwietnia 2020 r.) oraz Programie im. prof. Franciszka Walczaka (do 30 kwietnia 2020 r.). Wszystkie naukowe wyjazdy i przyjazdy w ramach nowych edycji tych programów dla naukowców można planować tak, aby odbyły się lub rozpoczęły w 2021 roku.

Przedłużamy termin naboru w programie stypendialnym dla studentów Poland My First Choice do końca kwietnia, ponieważ epidemia – która dotknęła też kraje pochodzenia naszych beneficjentów – z pewnością utrudnia młodzieży podejmowanie decyzji o aplikowaniu na polskie uczelnie, a także załatwianie formalności. Z kolei w programie Katamaran, dotyczącym realizacji wspólnych studiów II stopnia, zakończenie naboru przełożyliśmy o miesiąc, do 29 maja. Mając na względzie ograniczenia w pracy administracji uczelni i instytutów naukowych oraz badawczych, zrezygnowaliśmy z ogłaszania w kwietniu trzeciej edycji programu PROM oraz przesunęliśmy o miesiąc rozpoczęcie naboru do nowej formuły programu STER, który będzie atrakcyjnym, systemowym wsparciem umiędzynarodowienia szkół doktorskich. O szczegółach poinformujemy Państwa już wkrótce.

Najtrudniejszą decyzję podjęliśmy jednak, odwołując, po konsultacji z Radą NAWA, realizację Letnich kursów języka i kultury polskiej w bieżącym roku. Co roku na 3-4 tygodniowe kursy przyjeżdżało do Polski ponad 700 studentów z całego świata. W zamian planujemy spotkania z Polską w postaci profesjonalnie przygotowanych kursów on-line.

Rzetelnie informujemy i pozostajemy w kontakcie

Zdajemy sobie sprawę, jak ważne jest docieranie do zainteresowanych z rzetelną informacją. Mimo że od 16 marca br. w trosce o bezpieczeństwo naszych beneficjentów ograniczyliśmy bezpośrednie kontakty i agencja w zdecydowanej mierze pracuje zdalnie, to zapewniamy stały kontakt z NAWA. Od poniedziałku do piątku w godz. 8:30 – 16:30 dostępna jest infolinia czynna pod numerem +48 22 390 35 00. Pracownicy NAWA pozostają też dostępni pod swoimi numerami telefonów i adresami e-mail.

Prowadzimy działania informacyjne skierowane do naszych stypendystów. Na stronie internetowej agencji została uruchomiona zakładka „Ważne informacje. COVID-19”, w której zamieszczane są najważniejsze informacje dla beneficjentów poszczególnych programów oraz komunikaty Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, rządowe i służb sanitarnych, związane z wprowadzonym stanem epidemicznym. Na stronie www.go-poland.pl prowadzimy anglojęzyczny, aktualizowany na bieżąco serwis informacyjny umożliwiający studentom zagranicznym śledzenie komunikatów związanych z epidemią w Polsce. Zachęcam do śledzenia tych stron internetowych.

Na bieżąco rozpatrywane są również wnioski o wydanie informacji o zagranicznym dyplomie. Warto przypomnieć, że w 2019 r. NAWA uruchomiła system KWALIFIKATOR: bazę danych, która umożliwia sprawdzenie on-line ogólnych informacji, w jaki sposób dany zagraniczny dyplom lub stopień naukowy jest uznawany w Polsce oraz wskazuje podstawy prawne, z których wynikają poszczególne uprawnienia posiadacza dyplomu. System daje możliwość wygenerowania ogólnej informacji o dyplomie (tzw. recognition statement). Rzetelność informacji gwarantowana jest podpisem elektronicznym NAWA. Narzędzie dostępne jest w języku polskim i angielskim. Obecnie w KWALIFIKATORZE znajduje się blisko 300 kwalifikacji z 28 państw i na bieżąco dodawane są kolejne.

Rozważnie planujemy przyszłość mobilności akademickiej

Wyniesiemy z tej trudnej sytuacji doświadczenia, które pomogą nam zmierzyć się z podobnymi kryzysami. Pandemia spowodowała, że kontakty, również akademickie, w znacznym stopniu przeniosły się do świata wirtualnego. Wszyscy uświadomiliśmy sobie, jak ważne są kompetencje cyfrowe i nowe technologie, które umożliwiają kontynuację zajęć na uczelni czy prowadzonych projektów.

Jednak możliwość bezpośredniej pracy z wybitnymi naukowcami, wizyty w laboratoriach w najlepszych ośrodkach badawczych czy umiędzynarodowianie kształcenia są potrzebne dla rozwoju nauki i budowania międzynarodowej współpracy. Dlatego mimo trudności i dostosowując się do dynamiki sytuacji wypełniamy nasze zadania. W kwietniu zamierzamy ogłosić nabór do programu im. M. Bekkera. To program umożliwiający wyjazdy naukowe polskim naukowcom. Wyjazdy będą możliwe od marca 2021 roku. Wierzymy, że w tym terminie nasze dzisiejsze zmagania pozostaną już tylko wspomnieniem.

Mam nadzieję, że wówczas, po tych trudnych miesiącach 2020 roku, których teraz doświadczamy, międzynarodowa mobilność akademicka rozwinie się z nową energią i przyniesie wiele wyników badań i odkryć użytecznych dla społeczeństwa. Wspomnę jeszcze, że wyjazdy naukowe, które mają odbywać się w ramach Programu im. F. Walczaka – także w 2021 roku – obejmują naukowe staże i szkolenia lekarzy i naukowców zajmujących się chorobami zakaźnymi, czyli tematem, który stał się bardzo aktualnym wyzwaniem dla nauki.

Jesteśmy w kontakcie z europejskimi agencjami zajmującymi się mobilnością akademicką zrzeszonymi w Academic Cooperation Association i planując przyszłe działania, na bieżąco wymieniamy się informacjami i stosowanymi rozwiązaniami, w tym dotyczącymi egzaminów maturalnych czy rekrutacji zagranicznych studentów na rok akademicki 2020/2021. Niemniej jednak ostateczne decyzje dotyczące wyjazdów i przyjazdów w ramach programów NAWA będą podejmowane na podstawie danych o rozwoju sytuacji i wytycznych kompetentnych organów, z zachowaniem dbałości o bezpieczeństwo zarówno stypendystów, jak i obywateli naszego kraju.

Wróć