logo
FA 01/2020 Okolice nauki

Hybrydowe programy emerytalne

Rozpoczęło się wdrażanie Pracowniczych Planów Kapitałowych – dobrowolnego, prywatnego systemu długoterminowego oszczędzania na okres po zakończeniu aktywności zawodowej. Miliony Polaków podejmują już od 1 lipca br. decyzje o przystąpieniu lub nieprzystąpieniu do PPK. Jednym z ważnych kryteriów, jakie twórcy i uczestnicy każdego programu emerytalnego biorą pod uwagę, jest ekspozycja zgromadzonych oszczędności na ryzyko, a także podział ryzyka pomiędzy wszystkie zaangażowane strony, w szczególności pracodawców i pracowników. Autorka szczegółowo charakteryzuje najważniejsze rodzaje ryzyka, w tym: ryzyko inwestycyjne, błędnego oszacowania dalszego trwania życia, ryzyko inflacji, nieznanej ceny renty, ryzyko bankructwa pracodawcy. Ciężar wymienionych rodzajów ryzyka w rożnym stopniu spoczywa na pracodawcy i pracowniku, a zależy to m.in. od formy programu emerytalnego: czy jest to program o zdefiniowanej składce, czy zdefiniowanym świadczeniu.

W ostatnich latach najwięcej zainteresowania budzą natomiast formy pośrednie obu programów, nazywane hybrydowymi programami emerytalnymi. Autorka szczegółowo je charakteryzuje, analizując skalę i rodzaje ryzyka w najpopularniejszych z nich, funkcjonujących już w praktyce w kilku krajach o podobnych wyzwaniach demograficznych, jak Polska. Do programów tych należy zaliczyć: oparte na saldzie gotówkowym (cash balance), programy z minimalnym świadczeniem (underpin), sekwencyjne (nursery scheme), kombinacyjne (combination hybrid) oraz programy o warunkowym świadczeniu (conditional benefit).

Za cel badań Anna Gierusz przyjęła scharakteryzowanie podziału ryzyka w hybrydowych programach emerytalnych z punktu widzenia zarówno uczestnika (pracownika), jak i pracodawcy, a ponadto zaproponowanie nowego programu hybrydowego, który spełniałby zdefiniowane wcześniej kryteria. Całość tekstu ujęta jest w czterech rozdziałach. W pierwszym przedstawione są rozwiązania emerytalne stosowane w wybranych krajach. Omówiono w nim klasyfikacje systemów emerytalnych ze względu na ich cel i formy finansowania, a także przesłanki, jakimi się kierowali twórcy tych programów oraz późniejsi ich reformatorzy. Drugi rozdział poświęcony jest przeglądowi literatury dotyczącej hybrydowych pracowniczych programów emerytalnych. Przedstawiono w nim główne formy programów funkcjonujących w wybranych krajach, w tym Holandii, Szwajcarii, USA i Islandii.

Rozdział trzeci zawiera przegląd miar ryzyka stosowanych w analizach programów emerytalnych, takich jak zmienność wysokości świadczenia czy zmienność poziomu finansowania programu (zdefiniowana jako wartość środków zgromadzonych w programie podzielona przez wartość przyszłych świadczeń). Autorka opisuje wybrane modele programów, zwracając uwagę na ich aspekt finansowy, określony m.in. przez stopę zwrotu z inwestycji oraz przewidywane dalsze trwania życia świadczeniobiorców. W czwartym rozdziale Anna Gierusz prezentuje wyniki własnych badań nad wybranymi typami hybrydowych programów emerytalnych oraz omawia propozycję nowego rodzaju programu hybrydowego. Program ten jako jedyny obejmuje dodatkowym zabezpieczeniem zarówno pracodawcę, jak i uczestnika.

Monografię kończą oryginalne i dobrze uzasadnione wnioski, które mogą być interesujące dla pracowników naukowych zajmujących się tą problematyką, jak i dla osób odpowiedzialnych za kreowanie polityki społecznej i finansowe zabezpieczenie jej realizacji.

Mirosław Szreder
Anna GIERUSZ, Modele podziału ryzyka w hybrydowych pracowniczych
programach emerytalnych, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2019.

Wróć