Polscy pierwsi w specjalnościach

Powstała niedawno, kreowana przez AI platforma analityki naukowej ScholarGPS https://scholargps.com/analizujnaukometryczne analizuje dane naukometryczne ponad 30 mln naukowców na świecie, jak również ponad 55 tys. instytucji naukowych. Platforma uwzględnia ponad 3 miliardy cytowań. Dane przedstawiane są dla 14 podstawowych dziedzin nauki i 177 dyscyplin naukowych. Jest też coś, co mogła zrobić tylko AI – platforma wyróżnia ponad 385 tys. specjalności naukowych (top specialties). Dla każdego badacza przedstawiane jest 15 specjalności, w których jest notowany najwyżej. Wszyscy mogą znaleźć swoją pozycję ogólnie w nauce, w swojej dziedzinie, dyscyplinie czy specjalności/zagadnieniu. Zależy ona od liczby publikacji, liczby cytowań i indeksu h, a wszystko jest normalizowane do liczby autorów, przy czym publikacje mające ponad 20 autorów nie są uwzględniane, bo jak podaje platforma: wtedy trudno jest ocenić indywidualny wkład badacza; odliczane są również autocytowania. Z naszym krajem wg. platformy ScholarGPS związanych jest 195 061 naukowców.

Platforma może służyć do oceny instytucji naukowych (patrz: Pilc, FA 3/2026 i 4/2026) oraz indywidualnych badaczy (patrz: Pilc, FA 4/2026). Tutaj postanowiono przedstawić badaczy przypisanych naszemu krajowi, którzy zajmują pierwsze miejsce na świecie w swoich specjalnościach naukowych. Znaleziono 73 takie osoby, co stanowi raptem 0,037% wszystkich naukowców związanych z Polską. Dwóch z nich przoduje w 2 specjalnościach, są to profesorowie Andrzej Cichocki oraz Karol Życzkowski.

Największa liczba badaczy, bo 10, jest zatrudniona w instytutach Polskiej Akademii Nauk. Na drugim miejscu jest Politechnika Wrocławska (5 osób), a na trzecim zatrudniające po 4 badaczy: Politechnika Łódzka, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie oraz Politechnika Poznańska. Po trzech badaczy pracuje w Politechnice Gdańskiej, Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Wojskowej Akademii Technicznej im. Jarosława Dąbrowskiego w Warszawie, a po dwie osoby są zatrudnione na Politechnice Białostockiej, Uniwersytecie im. Adama Mickiewicz w Poznaniu oraz na Uniwersytecie Warszawskim. Pozostałe instytucje naukowe zatrudniają po 1 pracowniku. W sumie 39 instytucji naukowych ma pracownika z pierwszym miejscem w swojej specjalności.

W Polsce reprezentowanych jest 29 dyscyplin. Najwięcej, bo 9 osób, pracuje w dyscyplinie inżynierii elektrycznej i komputerowej, po 7 w dyscyplinach chemii, fizyki oraz informatyki, a po 5 w inżynierii mechanicznej i matematyce. Dyscypliną inżynierii zajmują się 3 osoby. W naukach biomedycznych pracują najwyżej po 2 osoby, jest tak w dyscyplinach: endokrynologii, biochemii, biologii molekularnej i komórkowej, biologii i nauk biologicznych czy ekologii i biologii ewolucyjnej. Inżynieria chemiczna i ekonomia mają też po 2 przedstawicieli. Pozostałe dyscypliny nauki mają po jednym przedstawicielu. W sumie z dyscyplinami należącymi do nauk ścisłych związanych jest 49 osób, a zatem 2/3 wszystkich zajmujących pierwsze pozycje w swoich specjalnościach naukowych.

Naukowcy z poszczególnych dyscyplin potrafią bardzo się różnić, czy to liczbą publikacji, cytowań, czy indeksem h. Liczba prac może wynosić kilkaset (np. 864), a cytowań 55 000, ale można mieć około 20 prac i 370 cytowań i być numerem 1 na świecie w niektórych specjalnościach (np. w tenisie stołowym). Widać wyraźnie, że metodologia ScholarGPS umożliwia porównywanie osób z różnych dziedzin, dyscyplin i specjalności.

Platforma obciążona jest również problemami, np. nazewnictwo poszczególnych specjalności czasami może wzbudzić wątpliwości, ale w zasadzie tylko osoby przypisane do danej specjalności mogą je w pełni wyjaśnić. Na liście znajdują się również osoby luźno związane z polskimi instytucjami naukowymi. Na przykład prof. Richard Schayer, specjalista nr 1 w specjalności dekarboksylaza histydyny (enzym syntetyzujący histaminę), jest przypisany do Polskiej Akademii Nauk. Przebywał kilka razy w Zakładzie Amin Biogennych PAN w Łodzi, ale zatrudniony był w Rockland Research Institute, Orangeburg, New York, USA. Wg. mnie w pełni zasłużył na swoją pozycję w tej specjalności. Miałem zaszczyt znać go osobiście i współpracować z nim; jestem jednym ze współautorów jego ostatniej publikacji.

Platforma ScholarGPS może mieć znaczenie przy wyłanianiu kandydatów do różnych nagród naukowych czy przy ewaluacji jednostek naukowych lub indywidualnych naukowców.