Wyzwania dla rzeczników patentowych

Słusznie wzrastające ambicje polskich naukowców powodują zwiększenie oczekiwań wobec ochrony praw własności przemysłowej efektów prowadzonych badań. Tym samym przed rzecznikami patentowymi szkół wyższych stawiane są nowe wyzwania, którym muszą sprostać. Koncentrują się one wokół trzech obszarów: zapewnienia możliwie maksymalnego zakresu efektywnej ochrony patentowej w kraju oraz poza granicami Polski, a także gotowości do podejmowania działań tzw. ratunkowych związanych z zabezpieczeniem praw do patentu. Aby sprostać tym wyzwaniom, niezbędne jest zapewnienie rzecznikom patentowym szkół wyższych stałych możliwości rozwoju kompetencji zawodowych.

Celem dokonywania zgłoszeń patentowych jest uzyskanie patentu. Szanse na skuteczną komercjalizację wynalazku zależą jednak nie tylko od samego uzyskania prawa wyłącznego, ale przede wszystkim od zakresu ochrony, jaki wynika z danego patentu. Coraz częściej w rozmowach z naukowcami, jeszcze przed dokonaniem zgłoszenia, pada pytanie, w jakim zakresie uzyskany patent zapewni realne narzędzia do skutecznego zakazania kopiowania zastrzeganego wynalazku. Ujęcie istoty wynalazku w zastrzeżeniach patentowych w taki sposób, aby z jednej strony ochrona była określona jednoznacznie, a z drugiej dawała możliwie szeroki zakres ochrony, to prawdziwe wyzwanie dla rzecznika patentowego i współpracy z wynalazcami.

Potrzeba zapewnienia ochrony patentowej poza granicami Polski staje się coraz powszechniejsza. Można zacząć od zgłoszenia krajowego, ale można też dokonać pierwszego zgłoszenia w trybie międzynarodowym PCT (tryb międzynarodowy PCT – ang. Patent Cooperation Treaty – zgodny z międzynarodową konwencją podpisaną 19 czerwca 1970 roku w Waszyngtonie) lub europejskim przed Europejskim Urzędem Patentowym (EPO). Jeśli pierwsze zgłoszenie zostało dokonane w trybie krajowym, powstaje pytanie, czy kolejne warto złożyć w trybie PCT, czy europejskim? W jakim języku dokonać zgłoszenia? Jakie są koszty poszczególnych procedur? A jeśli uzyska się patent europejski, czy warto złożyć wniosek o patent jednolity, obejmujący obecnie możliwość uzyskania ochrony na terytorium 18 państw UE, czy może lepiej z tej procedury nie korzystać i walidować patent w wybranych spośród 27 państw? To tylko niektóre pytania, które pojawiają się przy ustalaniu wraz z rzecznikiem patentowym strategii ochrony dla poszczególnych wynalazków, a odpowiedź na nie w każdym przypadku może być inna.

Przy wyborze strategii patentowania warto brać pod uwagę różne, nawet drobne, okoliczności. Przykładowo, jeśli przed zgłoszeniem PCT dokona się zgłoszenia europejskiego, a na etapie procedury PCT ekspert będzie mógł wykorzystać raport z poszukiwań przygotowany dla zgłoszenia europejskiego, można uzyskać refundację w wysokości niemal 1800 euro. Warto też dokonywać zgłoszeń europejskich w języku polskim, nie tylko uprawnia to do dodatkowej zniżki na etapie zgłoszeniowym, ale również na etapie składania wniosku o patent jednolity (jeśli zdecydujemy się na tę ścieżkę), co daje możliwość uzyskania 500 euro rekompensaty kosztów tłumaczenia.

Coraz więcej rzeczników patentowych działających na uczelniach podejmuje się prowadzenia postępowań nie tylko przed Urzędem Patentowym RP (zgłoszenia krajowe) i Światową Organizacją Własności Intelektualnej (zgłoszenia międzynarodowe – PCT), ale także bezpośrednio przed Europejskim Urzędem Patentowym, posiadając uprawnienia europejskiego rzecznika patentowego albo reprezentując uczelnię jako upoważniony do tego przedstawiciel. Postępowania przed EPO cechuje swoista specyfika, która wymaga od pełnomocników znacznego poszerzenia kompetencji i bieżącej znajomości orzecznictwa europejskiego.

W działalności naukowej nierzadko zdarza się, że decyzje dotyczące patentowania wynalazku pojawiają się na krótko przed wyjazdem na konferencję lub publikacją artykułu naukowego. Ujawnienie istoty wynalazku w wystąpieniu konferencyjnym lub publikacji może bezpowrotnie zniweczyć możliwość uzyskania patentu. Dlatego rzecznicy patentowi mogą pomóc w zabezpieczeniu praw do patentu, dokonując zastrzeżenia pierwszeństwa, nawet na podstawie materiału dostarczonego przez naukowców w postaci wstępnej wersji publikacji. W przypadku zgłoszenia europejskiego warto zaznaczyć, że takiego zgłoszenia zabezpieczającego można dokonać w dowolnym języku, bez konieczności formułowania zastrzeżeń patentowych i bez wnoszenia opłaty urzędowej. Na podstawie zgłoszenia zabezpieczającego można następnie dokonać dopracowanego zgłoszenia docelowego w wybranej procedurze: krajowej, międzynarodowej lub europejskiej. Należy przy tym podkreślić, że zgłoszenia zabezpieczające warto wykorzystywać wyłącznie w sytuacjach awaryjnych.

Działania tego rodzaju mają znaczenie także dla zabezpieczenia ewentualnego dochodzenia roszczeń w przypadku naruszenia naszych praw wyłącznych przez podmioty trzecie w kraju i za granicą.

Aby sprostać rosnącym oczekiwaniom, rzecznicy patentowi muszą intensywnie się dokształcać. Doskonałą do tego okazją są coroczne seminaria rzeczników patentowych szkół wyższych, organizowane regularnie od pół wieku. Pomysłodawcą i organizatorem tego wydarzenia jest Politechnika Świętokrzyska w Kielcach, we współpracy z licznymi partnerami, w tym Urzędem Patentowym RP, wieloma uczelniami oraz firmami zainteresowanymi problematyką własności intelektualnej. Tegoroczne, jubileuszowe 50. Seminarium Rzeczników Patentowych Szkół Wyższych odbędzie się w dniach 21–25 września 2026 r. tradycyjnie w Cedzynie koło Kielc.

Warto podkreślić, że inicjatywa ta należy do najważniejszych i najdłużej funkcjonujących w Polsce. Ma charakter szkoleniowy i naukowy, a jednocześnie integruje środowisko rzecznikowskie i akademickie oraz przedsiębiorców, umożliwiając wzajemną wymianę doświadczeń. Seminaria odegrały istotną rolę w rozwoju ochrony własności intelektualnej w szkolnictwie wyższym oraz w kształtowaniu standardów tej ochrony. Wysoki poziom Seminarium zapewniają wybitni przedstawiciele świata polskiej nauki, przedstawiciele wymiaru sprawiedliwości, w tym sędziowie Sądów Własności Intelektualnej powołanych 1 lipca 2020 r., a także eksperci Urzędu Patentowego RP, praktycy oraz przedstawiciele Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO), EPO, EUIPO.

Do udziału w wydarzeniu zaproszeni są wszyscy rzecznicy patentowi, pracownicy uczelni zajmujący się tematyką wynalazczości i transferu technologii, pracownicy prowadzący zajęcia dydaktyczne dla studentów z zakresu własności intelektualnej, a także inni zawodowi pełnomocnicy w sprawach własności intelektualnej oraz przedstawiciele przedsiębiorców. Szczegółowe informacje dotyczące rejestracji na seminarium dostępne są na stronie internetowej Stowarzyszenia Rada Rzeczników Patentowych Szkół Wyższych: https://patentmen.eu/ oraz na stronie Staropolskiej Izby Przemysłowo-Handlowej (współorganizatora Seminarium odpowiedzialnego za logistykę i obsługę finansową Seminarium https://siph.com.pl/45-50-jubileuszowego-seminarium-rzecznikow-patentowych-szkol-wyzszych/).

„Forum Akademickie” jest patronem medialnym 50. Seminarium Rzeczników Patentowych Szkół Wyższych.